دستش هنوز روی قاب فلزی کلید برق بود. زیر شستش لایه‌ی نازکی از غبار نشسته بود؛ همان لکه‌ای که هیچ دستمال نم‌داری تا گوشه‌اش نرفته بود. رو به هال ایستاده بود، با پیراهن چهارخانه‌ای که بوی ادکلن ارزان و خاک‌اره می‌داد. موهای شقیقه‌اش را صبح با وسواس خط انداخته بود، آن‌قدر دقیق که پوست پشت گردنش سرخ شده بود.
گفت: «زن حسابی، آخه کجا بریم از اینجا بهتر؟ این خونه رو من با دستای خودم ساختم. دلم نمی‌آد بفروشمش.»
جمله را درست روی خط تراز دیوار گذاشت؛ همان‌جا که بیست‌ودو سال پیش ملات را با لبه‌ی ماله صاف می‌کرد و گرمای تنش گچ را زودتر از موعد خشک می‌کرد. ضربه‌های شاقولش هنوز یادم بود. آن روزها فکر می‌کرد با همین چهار دیوار، دنیا پشت در می‌ایستد. حرفش زیر رنگ روغنی‌ام گرم می‌نشست. حق داشت؛ تنم سنگینی دست‌هایش را به یاد داشت.
اما درست بعد از این جمله، نگاهش لغزید روی نبش پنجره.
ترک از زیر طاق آشپزخانه شروع می‌شد، نازک و مویی، مثل رگی زیر پوست آدم؛ بعد کج می‌شد و تا قرنیز پایین می‌آمد. سه ماه بود که آن را می‌دید. هر بار سرش را کمی کج می‌کرد و با شست دست راستش گوشه‌ی سبیلش را می‌کشید.
«جمعه یه کاردک می‌کشم روش. یه مشت بتونه می‌خواد فقط.»
جمعه‌ها می‌آمدند و می‌رفتند؛ با صدای صندل‌های اسفنجی روی سرامیک، با در یخچالی که برای یک استکان عرق‌نعناع باز و بسته می‌شد و با خروپف بعدازظهری که شیشه‌ی مات توالت را می‌لرزاند. کاردک زنگ‌زده توی جعبه‌ابزار زیرپله دست‌نخورده می‌ماند.
دستگیره‌ی اتاق‌خواب یک سال بود که پنج میلی‌متر لق شده بود. هر بار زن در را می‌بست، زبانه با جیغ فلزی به چهارچوب می‌کشید. مرتضی اما وقتی شلوارش را می‌پوشید، با دقت خط اتوی پارچه را بررسی می‌کرد. برای خودش همیشه وقت بود؛ برای دیوارهایی که سقفش را نگه داشته بودند، همان اعلام مالکیت قدیمی کفایت می‌کرد. انگار ساختن خانه وردی بود که قرار بود تا قیامت، بی‌روغن‌کاری و تعمیر، کار کند.
زن پشت میز نشسته بود. استکان چایش دیگر بخار نداشت. باریکه‌ای نور از شکاف کرکره روی خطوط کنار لبش افتاده بود.
دو روز پیش، وقتی مرتضی نبود، همین زن تمام هال را با پاهای برهنه گز کرده بود. پیشانی‌اش را به ستون وسط هال تکیه داده بود، همان جایی که بتن از همه‌جا خنک‌تر بود، و آهسته گفته بود: «آخیش... هیچ‌جا خونه‌ی خود آدم نمی‌شه.»
آن روزها را خوب به یاد داشتم. زن ملافه‌های شسته را روی بند رخت پهن می‌کرد و بعد ساعت‌ها روی مبل گلدار می‌نشست. گاهی کتابی را باز می‌گذاشت روی زانویش و مدت‌ها به یک صفحه خیره می‌ماند. یک بار هم، سال‌ها پیش، گوشه‌ی ترک کوچکی را با ناخن کنده بود و بعد با خنده به مرتضی گفته بود که خانه‌شان دارد پیر می‌شود.
شب‌ها هق‌هقش را می‌شنیدم که در راهرو می‌پیچید و به لوله‌ها می‌رسید. چراغ را روشن نمی‌کرد که مرتضی نبیند. من هیچ‌وقت چیزی نگفتم. نه لولایی تکان خورد، نه شیشه‌ای لرزید. فقط تاریکی را دورش نگه می‌داشتم تا گریه‌اش تمام شود.
حالا استکان را نیم‌سانت جلوتر هل داد. چشم از رد ترک برنمی‌داشت.
گفت: «سنگینه. نمی‌فهمی؟ هرچی کار می‌کنی، باز برمی‌گردی نقطه‌ی اول. این خونه از اولش هم روشنایی نداشت. انرژی خوبی نداره، مرتضی. انگار بدقدمه.»
بدقدم. کلمه مثل ریگی افتاد ته چاه.
نمی‌فهمیدم چطور چکه‌ی شیر ظرف‌شویی، که واشرش شش ماه پیش پاره شده بود، می‌توانست به شومی آجرهای من ربط داشته باشد. دو هفته بود که زن به گلدان‌های پتوس آب نداده بود. خاکشان روی لبه‌ی تراس خشک و ترک‌خورده شده بود. ظرف‌های ناهار تا غروب در سینک می‌ماندند. حتی ملافه‌هایی که زمانی با حوصله روی بند پهن می‌کرد، حالا گاهی چند روز روی صندلی اتاق‌خواب تلنبار می‌شدند.
اول فکر می‌کردم از من دل‌زده شده. حالا دیگر مطمئن نبودم. شاید برایش سخت شده بود که به چیزی رسیدگی کند، حتی به چیزهایی که زمانی دوستشان داشت. شاید هم نگاه کردن به دیوارها، هر روز چیزهایی را به یادش می‌آورد که دلش نمی‌خواست به یاد بیاورد. من خاطراتش را نگه می‌داشتم، اما نمی‌دانستم نگه داشتنشان برای او شبیه پناه بود یا زندان.
قاشق چای‌خوری را روی نعلبکی گذاشت. صدای جرنگ کوتاهی آمد.
«می‌ریم سمت محله‌ی مریم اینا. یه واحد نوساز، جمع‌وجور. سقفش کناف باشه، تمیز. آدم دلش باز بشه. نصف وسایلمون رو هم می‌فروشیم، دوباره از نو می‌خریم.»
مرتضی از کنار کلید برق تکان نخورد. اما شانه‌هایش پایین افتاد. همیشه وقتی این حرف‌ها پیش می‌آمد، سینه جلو می‌داد و مشتش را به دیوار می‌کوبید. این بار فقط دستش شل شد و کنار شلوارش افتاد.
با صدایی شبیه کشیده شدن گونی روی سیمان گفت: «دِ آخه کجا بریم؟ چرا حرف الکی می‌زنی؟ پول اونجاها رو از کجا بیارم؟ تازه... ما اینو واسه پیری‌مون ساختیم. یادت نیست؟»
صدایش دیگر بوی آهن و بتن نمی‌داد. بوی ترس می‌داد. این ترس را می‌شناختم. بیرون از این در، او دیگر سازنده نبود؛ مردی بود که قیمت‌ها هر روز از دسترسش دورتر می‌شدند و نمی‌دانست اگر روزی از اینجا برود، چه چیزی برایش باقی می‌ماند.
سکوت افتاد بینمان؛ سنگین و مانده، مثل بوی نم زیرزمین.
اگر می‌رفتند چه؟
برای لحظه‌ای تصویرشان را روی گچ‌ها تصور کردم. مرتضی همین کارتن‌ها را می‌برد به آپارتمانی نوساز با کف لمینت و دیوارهای کناف. چند ماه بعد، آنجا هم دستگیره‌ای لق می‌شد و او مدام تعمیرش را به جمعه‌ای دیگر می‌سپرد. زن هم روی تراسی کوچک‌تر ملافه‌هایش را پهن می‌کرد و شاید روزی به دیوارهای بی‌ترک خیره می‌شد و باز از سنگینی چیزی حرف می‌زد که نمی‌توانست اسمش را پیدا کند.
شاید من درست می‌گفتم. آدم‌ها هرچه را با خودشان حمل می‌کنند، به خانه‌ی بعدی هم می‌برند. اما از کجا می‌دانستم؟ من هیچ‌وقت از جای خودم تکان نخورده بودم. نمی‌دانستم آن سوی دیوارهای من چه چیزی انتظارشان را می‌کشد.
بعد ترسی سردتر از باد دی‌ماه از زیر چهارچوب در گذشت.
اگر واقعا حالشان بهتر می‌شد چه؟
اگر آنجا، در آپارتمانی با دیوارهای سفید و نور هالوژن، زن دوباره به گلدان‌ها آب می‌داد؟ اگر صبح‌ها ملافه‌ها را با حوصله پهن می‌کرد و شب‌ها دیگر مجبور نبود گریه‌اش را از من پنهان کند؟ اگر مرتضی کاردک تازه‌ای می‌خرید و این بار، وقتی چیزی خراب می‌شد، قبل از آنکه خرابی‌اش به چشم بیاید دست به کار می‌شد؟
اگر بدون من نفس کشیدن برایشان راحت‌تر بود؟
شاید من هم بخشی از سنگینی‌شان بودم. همه‌ی گریه‌های زن را به یاد داشتم؛ شب‌هایی را که مرتضی تا صبح بیدار می‌ماند و پول خردهایش را روی موکت می‌شمرد. فکر می‌کردم نگه داشتن این خاطرات، یعنی مراقبت از آن‌ها. حالا برای نخستین بار به ذهنم رسید که شاید آدم‌ها همیشه دلشان نمی‌خواهد جایی باشند که گذشته‌شان را به خاطرشان می‌آورد.
می‌خواستم فریاد بزنم که من پناهشان بودم. زمستان‌ها سرما را پشت آجرهایم نگه داشته بودم. روزهایی که زن نمی‌خواست کسی صدایش را بشنود، سکوت کرده بودم. وقتی مرتضی از خستگی روی مبل خوابش می‌برد، سقفم را بالای سرش نگه داشته بودم. مگر این‌ها کم بود؟
اما شاید خانه بودن فقط همین نبود. شاید پناه بودن به این معنا نبود که آدم‌ها باید تا آخر عمر در یک جا بمانند، فقط چون روزی در آنجا آرام گرفته‌اند.
صدایی نداشتم، جز نسیمی که پرده‌ی توری را نیم‌وجب تکان داد.
زن بلند شد. استکان نیم‌خورده را وسط میز گذاشت و به سمت اتاق‌خواب رفت. در را بست و دستگیره‌ی لق همان صدای تیز فلز روی فلز را داد.
مرتضی چند ثانیه همان‌جا ماند. سرش پایین بود. بعد دستش را بالا آورد و نوک انگشت اشاره‌اش را روی ابتدای ترک گذاشت. خاکه‌ی نرم گچ به سرانگشتش چسبید. یک لحظه حس کردم می‌خواهد گودی ترک را با گوشت تنش پر کند. انگشتش را در امتداد خط سفید حرکت داد تا به تیرک بتنی رسید. بعد دستش را پایین آورد، خاک گچ را به شلوارش مالید و چراغ هال را خاموش کرد.
تاریکی آمد و روی وسایل نشست.
شیر آشپزخانه چکه می‌کرد؛ چک... چک... چک... هر چهار ثانیه یک بار، قطره‌ای به ته فلزی سینک می‌خورد. من ماندم و سکوتی که تا تیرآهن‌های سقف بالا می‌رفت.
ترک در تاریکی دیده نمی‌شد، اما می‌دانستم همان‌جاست. مثل دستگیره‌ی لق، مثل واشر پاره‌ی شیر آب، مثل چیزهایی که آدم‌ها به دیدنشان عادت می‌کنند و دیگر خیال می‌کنند نبودنشان هم ممکن است.
باد پاییزی به شیشه‌ی لق پنجره خورد. پرده کمی کنار رفت و نور چراغ خیابان روی کف افتاد. خودم را روی پایه‌هایم سفت‌تر کردم؛ این تنها کاری بود که بلد بودم: نگه داشتن سقف، پناه دادن به سکوت، باز گذاشتن پنجره برای نور.
فردا صبح، آفتاب از همین پنجره می‌آمد و روی فرش می‌افتاد. شاید زن آن را می‌دید. شاید هم دیگر اینجا نبود. شاید مرتضی بالاخره کاردک را از جعبه‌ابزار بیرون می‌آورد؛ شاید هم جمعه‌ای دیگر می‌رسید و می‌گذشت.
من هنوز هم دلم می‌خواست بمانند. نمی‌توانستم وانمود کنم که نبودنشان برایم فرقی ندارد. اما برای اولین بار فهمیدم ممکن است روزی بروند و شاید این به معنای آن نباشد که من برایشان خانه‌ی بدی بوده‌ام.
من هنوز اینجا میمانم؛ با ترک‌هایم، با آبی که هر چهار ثانیه از شیر هدر می‌رفت و با خاطراتی که نمی‌دانستم برای آن‌ها پناه بودند یا باری اضافه.
اگر می‌ماندند، شاید هنوز می‌توانستم همراه خوبی برایشان باشم. اما اگر می‌رفتند، نمی‌دانستم چطور باید با خالی شدن اتاق‌ها کنار بیایم.
صبح که رسید، نور باز از پنجره گذشت و روی جای خالی استکان افتاد.
