
درحال حاضر، در سراسر جهان مذاکرات بی شماری درحال انجام است و نتایج آنها به معنای واقعی در زندگی و مرگ تاثیر خواهند داشت. رهبران و مشاورانشان، در مدارس، دانشگاه ها، عمارت های فرمانداری و کاخ های ریاست جمهوری، در مورد سیاست های دوری اجتماعی، کاهش تراکم، تعیین محدودیت ها، کار از راه دور، تدریس آنلاین و سایر مواردی که نتیجه نهایی این بیماری همه گیر را تعیین می کند، درحال کنکاش و بررسی هستند.
در مواقع بحرانی، بسیاری از تصمیم سازی ها براساس مذاکره صورت می گیرد. برخی بحران ها-نظیر سقوط بازار، بلایای طبیعی، حتی جنگ ها- تا حدودی قابل پیش بینی هستند و می توان برای آنها از پیش آماده شد. اما بیماری همه گیر Covid-19 اینگونه نیست. سرعت و شدت تهدیدهای احتمالی ناشی از آن، عدم قطعیت الگوهای اطلاعاتی و از همه مهم تر ناشناخته بودن آن باعث می شود که تجربه کاملا متفاوتی را ایجاد کند. مجموعه این عوامل بسیاری از افراد را به سمت اضطراب و ترس ناگهانی سوق می دهد. در این شرایط مردم به مباحثه و تصمیم گیری جمعی در مورد راه حل های احتمالی بیش از پیش نیاز خواهند داشت.
درنتیجه درچنین شرایطی، می بایست مذاکره نمود و از خرد جمعی بهره جست. گرچه در شرایط اضطراب و ترس ناگهانی، حداقل دو تله مهم وجود دارد که تصمیم گیری را دشوارمی کند.
1- حرکت از اقدامات قطعی به سمت اقدامات احتمالی: در هنگام بحران و در زمان اضطراب و ترس ناگهانی، زمان نمی گذرد و نمی توانیم به چیزی به غیر از بحران فکر کنیم. زمانی که می پذیریم بحران کاملا جدی است ، به صورت ناخودآگاه بر روی تامین امنیت آنی خود تمرکز می کنیم، چرا که ممکن است دیگر فردایی درکار نباشد – احتکار دستمال توالت یک نمونه از این موضوع است – تمرکز روی چنین موضوعی کاملا قابل پیش بینی است و به هیچ وجه غیرمنطقی نیست. چرا که در این شرایط ، مهم است در مناسبت ترین زمان، درست ترین اقدام را انجام دهیم. علی الخصوص در مواقع بحرانی مانند Covid-19 که درآن احتیاط و انجام به موقع اقدامات اولیه می تواند بسیار تعیین کننده و سرنوشت ساز باشد.
با این حال توصیه می شود که در هنگام تصمیم گیری بلند مدت فکر کنید و تاثیر ناخواسته پیامدهای تصمیم گیری خود را بررسی کنید . -Robert Axelrod - دانشمند علوم سیاسی -این مفهوم را "سایه ای از آینده" می نامد.
درست است که در ظهر هیچ سایه ای وجود ندارد و در لحظه های وحشت، آینده بسیار دور به نظر می رسد، اما در بحرانی مانند Covid-19 ذینفعان مختلف (شامل کارشناسان، سیاستمداران، کارفرمایان، اعضای هیئت مدیره و ... ) می توانند افق های فکری و زمانی متفاوتی داشته باشند.
از طرفی باید در نظر داشت که سرانجام بحران به پایان می رساند و تصمیم های موقتی که پیامدهای میان مدت و بلندمدت را نادیده گرفته اند ، می توانند عملکرد سازمان ها و موسسات را برای بازگشت به شرایط عادی، تحت الشعاع قرارداده و آینده آنها را مختل کنند.
به عنوان مثال در نظر بگیریم که شما عضو هیئت مدیره یک مدرسه هستید و تصمیم گرفته اید که آموزش های خود را تا پایان ترم به صورت مجازی برگزار کنید.. دغدغه شما در این لحظه، تامین امنیت و بهداشت داتش آموزان، معلمان و کارمندان مدرسه است. از طرفی برای دانش آموزان و والدینشان این موضوع مطرح است که وضعیت فارغ التحصیلی در پایان سال چگونه خواهد بود؟ این تغییرات چه تاثیری برای نمرات آنها خواهد داشت؟ و این موضوع چگونه اهداف آتی آنها شامل قبولی در دانشگاه و یا اشتغالشان را تحت الشعاع قرار خواهد داد.؟
در زمان تصمیم گیری، هدف اولیه شما تامین امنیت است و علی رغم عدم قطعیت ها، هدف شما برنامه ریزی مسیری برای فارغ التحصیلی است. اقدامات احتمالی شما در این شرایط چه خواهد بود؟ اگر به نظر می رسد این تعطیلی کوتاه مدت باشد، ممکن است شما مدرسه را برای یک هفته تعطیل کنید و به دانش آموزان برای این مدت تکلیف بدهید. اگر این موضوع بیش از دو هفته به طول بیانجامد، شما برای برگزاری کلاس های به صورت آنلاین آماده می شوید . اگر این موضوع طولانی تر شود شما می بایست برای برگزاری امتحانات از راه دور و برگزاری کلیه درس ها به صورت آنلاین برنامه ریزی کنید. زمانی که شما هر یک از این موارد را در ذهن خود می سنجید، در مورد پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت هر یک از تصمیمات فکر می کنید.
در عین حال شما می بایست نقشه ای برای بازگشت به یک مسیر را نیز برای خودتان تعیین کنید. در چه مقطعی کارکنان اصلی باید به مدرسه بازگردند تا مدرسه را برای افتتاح مجدد آماده کنند؟ در چه مقطعی فعالیتهای درون مدرسه آغاز شود؟ در چه مقطعی همه چیز به روال عادی بازمی گردد؟ اقدامات اولیه برای اجرای هر مرحله چه خواهد بود؟
2- حرکت به سمت تصمیم گیری مشارکتی : مفهوم بتنا --BATNA (بهترین گزینه جایگزین برای توافق در مذاکره) که در کتاب Getting to Yes معرفی شده، سنگ بنای اصلی استراتژی های مذاکره برد-برد می باشد و در واقع بهترین گزینه جایگزینی است که موقع مذاکره دارید . این رویکرد منجر به تمرکز ذهن خواهد شد تا دستاوردها را به حداکثر برساند.
با این حال، در شرایط بحرانی شدید، تصمیم سازی باید با هدف جلوگیری از انتخاب بدترین گزینه (WATNA) باشد و نه لزوما انتخاب بهترین گزینه (BATNA).
در هنگام واکنش به بحران ها و مخصوصا Covid-19 مسئولیت اصلی موسسات و سازمان ها، کاهش ریسک و جلوگیری از اتفاقات فاجعه آمیز است. اما اگر چارچوب فکری ما بر روی بدترین اتفاقی که خواهد افتاد متمرکز شود، مضطرب خواهیم شد و روش های معمول ما برای تصمیم گیری بی فایده خواهد بود. از طرفی ابزارهای رایج تحلیل(مانند تلاش برای کسب حداکثر سود، تحلیل سود و هزینه، بررسی ریسک ها و .... ) کاربردی نخواهد بود، پس باید در نظر داشته باشیم که در شرایط ترس هدف، کسب سود متقابل نیست بلکه هدف، اجتناب از ضرر متقابل است.
بیشتر تعامل ما در دورانCovid-19 به صورت مجازی اتقاق می افتد ، همانگونه که این روزها فاصله اجتماعی را رعایت می کنیم تا از شیوع بیماری جلوگیری کنیم. از طرفی تجربه جدید و بی سابقه دورکاری اضطراب ما را بیشتر می کند و نیاز ما به مذاکره را افزایش می دهد و تحقیقات نشان داده است که بعد مسافت خصوصا در مورد مذاکرات و تصمیم گیری های پیچیده، به هیچ وجه مناسب نخواهد بود.
"حرکت از اقدامات قطعی به اقدامات احتمالی" و "حرکت به سمت تصمیم گیری مشارکتی" در بسیاری از موقعیت ها کاربردی خواهد بود. همچنین این استراتژی ها برای افرادی که این روزها می بایست درخصوص بحران Covid-19 مذاکره و تصمیم گیری نمایند مهم و حیاتی خواهند بود. اعتقاد من بر این است که این دو درس برای تمام کسانی که میخواهند در شرایط بحرانی و پر استرس مذاکره و تصمیم گیری نمایند بسیار قابل استفاده خواهد بود، هر چند متاسفانه این موضوع به ندرت اتقاق می افتد!!!!