هر شرکتی که کالا یا خدماتی را به صورت مدت دار خریداری می کند، ناگزیر با فرآیند ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری روبرو می شود. تجربه همکاری با تیم های مالی شرکت های تولیدی نشان داده که دقت در ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری، مستقیما روی اعتبار شرکت نزد تامین کنندگان و کنترل سررسید چک های صادره تاثیر می گذارد. در ادامه این مقاله، تعریف اسناد پرداختنی، تفاوت آن با حساب های پرداختنی، مطالبات و مراحل دقیق ثبت سند را بررسی می کنیم.

پیش از خواندن ادامه مطلب، شما می توانید با درخواست دموی آنلاین نرم افزار حسابداری سپیدار، از نماینده رسمی سپیدار سیستم، سپیدار ارقام نحوه ثبت خودکار اسناد پرداختنی در حسابداری را عملا مشاهده کنید.
تعریف اسناد پرداختنی
اسناد پرداختنی تعهداتی هستند که شرکت در ازای دریافت کالا، خدمات یا وجه نقد، به صورت چک یا سفته برای طرف مقابل صادر می کند. برای مثال، اگر شرکتی مواد اولیه ای به ارزش ۸۰ میلیون تومان خریداری کند و در ازای ان یک چک ۶۰ روزه صادر کند، این چک تا سررسید در ردیف اسناد پرداختنی باقی می ماند. برخلاف پرداخت نقدی، ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری این امکان را می دهد که شرکت تعهدات خود را زمان بندی و نقدینگی را مدیریت کند.
تفاوت حساب های پرداختنی با اسناد پرداختنی
در حالتی که شرکت بابت بدهی های تجاری خود هیچ سندی به طلبکار نمی دهد، با «حساب های پرداختنی» طرف هستیم. زمانی که چک یا سفته صادر می شود، وارد حوزه اسناد پرداختنی شده ایم که پشتوانه قانونی محکم تری دارد. معمولا ترجیح بر این است که معامله از طریق ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری و دریافت چک رسمی انجام شود.
زنجیره ثبت سند از صدور چک تا تسویه نهایی
فرآیند ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری را می توان در قالب یک زنجیره سه حلقه ای دید که هر حلقه آن، یک رویداد مالی مستقل با سند حسابداری جداگانه است.
1. صدور و تحویل چک: در لحظه صدور چک برای طرف مقابل، حساب «اسناد پرداختنی» بدهکار و حساب «پرداختنی تفصیلی دریافت کننده» بستانکار می شود. برای نمونه، شرکتی که بابت خرید تجهیزات اداری بدهکار شرکت پ است، چک شماره ۵۵۴۴۳۳ را با سررسید یک ماهه صادر و بابت تسویه بخشی از فاکتور خرید تحویل می دهد.
2. نقد شدن چک نزد بانک طرف مقابل: از این مرحله به بعد، کنترل از دست شرکت صادرکننده خارج و به بانک منتقل می شود. با واریز چک توسط دریافت کننده و کسر مبلغ از حساب شرکت، «موجودی بانک» بستانکار و «اسناد پرداختنی» بدهکار می شود تا موجودی واقعی حساب با گردش دفاتر همخوانی داشته باشد.
3. سناریوی برگشت خوردن چک: اگر در روز سر رسید موجودی کافی نباشد، چک برگشت می خورد و باید سند ابطال پرداخت صادر شود؛ در این سند، «اسناد پرداختنی» بدهکار و حساب طرف دریافت کننده وجه بستانکار می شود. آشنایی با انواع چک و تفاوت رفتار حسابداری هرکدام، در بخش سوالات متداول انتهای مقاله آمده است.
چرا کنترل سررسید چک نباید به آخرین لحظه موکول شود؟
بسیاری از موارد برگشت خوردن چک، نه به دلیل کمبود واقعی نقدینگی، بلکه به علت غفلت از کنترل سررسید چک اتفاق می افتد. در یک نمونه واقعی از شرکت های پیمانکاری، وقتی تیم مالی کنترل سررسید چک را تنها سه روز قبل از موعد انجام می داد، نرخ چک برگشتی به حدود ۹ درصد می رسید؛ اما با جابه جایی این بازه به ده روز پیش از سررسید و دریافت هشدار خودکار، همین نرخ به زیر ۲ درصد کاهش یافت. این تجربه نشان می دهد کنترل سررسید چک، بیش از آنکه یک وظیفه اداری باشد، ابزاری برای پیشگیری از بحران نقدینگی است.
دسته چک های صادر شده: منبعی که کمتر دیده می شود.
یکی از نقاط کور رایج در واحدهای مالی، رهاشدگی دسته چک های استفاده نشده یا نیمه مصرف شده است. وقتی شرکتی چند حساب بانکی و بالطبع چند دسته چک همزمان دارد، بدون یک منبع واحد برای پیگیری، دانستن اینکه کدام برگه از کدام دسته چک صادر شده کار ساده ای نیست. تجربه ثبت دستی نشان می دهد در نبود سیستم متمرکز، احتمال ثبت اشتباه شماره چک یا فراموشی یک برگه از دسته چک، در بلندمدت به مغایرت های بانکی دشوار برای رفع منجر می شود. راهکار پایدار، پیوند مستقیم هر دسته چک به حساب بانکی مربوطه در سیستم است.
رصد وضعیت چک ها به عنوان ابزار پیش بینی جریان نقدی
فراتر از ثبت سند، آنچه ارزش واقعی به مدیر مالی می دهد، امکان مشاهده وضعیت چک ها به صورت تجمیعی است. هدف، پاسخ سریع به این پرسش است که «طی دو هفته آینده چقدر باید از حساب خارج شود؟». وقتی وضعیت چک ها در یک نگاه (صادرشده، در انتظار وصول، برگشتی یا تسویه شده) در دسترس باشد، برنامه ریزی نقدینگی از حالت واکنشی به حالت پیشگیرانه تغییر می کند و از تصمیمات لحظه آخری جلوگیری می شود.
نقطه اتصال همه این فرآیندها: مدیریت چک در نرم افزار حسابداری
آنچه این سه دغدغه (کنترل سررسید چک، دسته چک و پیگیری وضعیت چک ها) را در عمل قابل مدیریت می کند، جایگزینی روش دستی با مدیریت چک در نرم افزار حسابداری سپیدار است. در چنین سیستمی، ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری از لحظه صدور تا تسویه یا برگشت به صورت خودکار پیگیری می شود، بدون نیاز به یادداشت جداگانه یا فایل اکسل موازی. یک نرم افزار ثبت اسناد دریافتنی و پرداختنی با این ویژگی، عملا ریسک انسانی را از فرآیند خزانه داری حذف می کند.
نرم افزار حسابداری سپیدار دقیقا با همین رویکرد طراحی شده و ماژول چک و بانک آن، هشدار سررسید، ثبت خودکار دسته چک و گزارش لحظه ای از وضعیت چک ها را در اختیار واحد مالی قرار می دهد. برای تجهیز کامل سیستم خزانه داری خود می توانید از صفحه خرید ماژول های سپیدار ماژول مورد نیاز را تهیه کنید.
جمع بندی نهایی
ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری فقط یک سند حسابداری ساده نیست، بلکه مجموعه ای از تصمیمات به هم پیوسته درباره زمانبندی پرداخت، کنترل سررسید چک، سلامت دسته چک و شفافیت وضعیت چک هاست. شرکت هایی که این تصمیمات را با مدیریت چک های دریافتنی و پرداختنی در نرم افزار حسابداری اداره می کنند، هم ریسک برگشت چک را کاهش می دهند و هم اعتبار مالی خود را نزد تأمین کنندگان تثبیت می کنند.
برای اینکه ثبت اسناد پرداختنی در حسابداری شرکت شما دقیق، سریع و قابل اعتماد باشد، همین حالا دموی رایگان نرم افزار حسابداری سپیدار را درخواست دهید و ماژول چک و بانک را از نزدیک تجربه کنید.