ایران 200 - 300 سال از اروپا عقب تر است. این جمله ای بود که در دهه 70 شمسی بارها و بارها در محافل خودمانی مطرح می شد و عمدتا به عقب ماندگی دانش، تکنولوژی، فرهنگ و مسائلی از این دست ارتباط داشت.
اما اینترنت به سرعت همه چیز را متحول کرد، نه تنها مشخص شد که چنین گفته ای بی سند است، بلکه پیشرفت عجیب و غریب ژاپن، کره جنوبی و اخیرا ترکیه و چین، به خوبی به ایرانیان نشان داد که شاید در مدتی کمتر از 300 سال نیز بتوان به سطحی از رفاه و پیشرفت اقتصادی دست یافت.
با این حال طی سالیان اخیر، تحریم و مشکلاتی از این دست آنچنان بلایی بر سر اقتصاد ایران زمین آوردهاست که توجه به پیشرفت، جای خود را به معقوله ای به نام "حفظ بقا یا حفظ وضع موجود" داده است و دیگر کسی به فاصله بین ایران و اروپا و فاصله زمانی رسیدن به سطح کشورهای جهان اول فکر هم نمی کند.

از بحث خارج نشویم، سال هاست که گاه و بیگاه با این سوال مواجه می شوم که آیا واقعا فرهنگ ایرانی باعث ایجاد چنین وضعیتی شده، یا باید تقصیر را به گردن مجموعه ای از اتفاقات بیرونی و سیاسی بیاندازیم؟
طبیعتا پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد و جواب دقیق ترکیبی از بسیاری عوامل سیاسی، اقتصادی، مدیریتی و فرهنگی را شامل می شود.
اما پس از سال ها دقت در این موارد، می خواهم در این مطلب از یک مشکل عمدتا فرهنگی به عنوان چالش اصلی تفکر ایرانی جماعت در مواجه با مسائل نام ببرم که به نظر من، ریشه اصلی بسیاری از بدبیاری های فعلی است.
بهترین یا هیچ چیز! شاید بدانید که این شعار اصلی کمپانی مرسدس بنز است که معمولا شماری از برترین خودروهای جهان را در سبد محصولات خود دارد، یا حداقل تلاش می کند تا چنین محصولاتی را راهی بازار کند.
به عبارت دیگر، هدف اصلی وجود کمپانی مرسدس بنز، ساخت بهترین هاست.
جهان غرب نیز به شکل کلی در همین راستا گام برمیدارد. در تفکر پسا صنعتی شدن رسیدن به _ترین ها_ همواره از جایگاه والایی برخودار بوده و عمده پیشرفت و رقابت نیز از همین تلاش ناشی می شود.

اما تفکر ایرانی، سال ها و یا قرن هاست که با این رویکرد فاصله گرفته است. در بینش ایرانی، کارها به ساده ترین و دم دستی ترین شکل ممکن انجام می شود و مطرح کردن هر نگرانی ای با چنین جملاتی پاسخ داده خواهد شد.
طبیعتا چنین دیدگاهی تاثیر خود را بر روی هر چیزی نشان می دهد، از امورات شخصی گرفته، تا انتخاب مدیران و سیستم های سازمانی و ساخت هر محصول یا ارائه هر خدماتی در ایران زمین، مشمول قانون -سختنگرفتن- می شود.

از حق نگذریم، ظرفیت های عظیم این سرزمین نیز تاکنون بسیار با ساکنانش همراه بوده است و عمده اشتباهات ایرانیان به لطف ثروت عظیم نفتی (در دوران اخیر) یا حاصلخیزی زمین های کشاورزی (در قرن های قبلی) به نوعی حل و فصل شده است، اما طی چند سال اخیر به شرایطی رسیده ایم که طبیعت ایران به سختی می تواند کفاف جمعیت بیش از 80 میلیون نفری کشور را بدهد، ثروت نفتی در اثر تحریم ها و شرایط کلی اقتصاد جهان رو به کاهش گذاشته و مشکلات محیط زیستی نیز به دلیل تغییرات اقلیمی و سالیان سال بی توجهی تشدید شده است.
بنابراین حالا دیگر در بر روی پاشنه سابق نمی چرخد و اتفاقا شرایط بسیار پیچیده تر از آن است که کشوری بتواند بر چنین حجمی از بیخیالی صغیر و کبیر استوار باقی بماند.

تاثیر معضل "بیخیالی" در ماجرای شیوع کرونا
ابر بحران شیوع کرونا در کشور را از هر منظری می توان توضیح داد، به جز موضوع همیشگی غافلگیری که عموما توسط مسئولان مطرح می شود.
در واقع شیوع ناگهانی این بیماری در چین و نحوه مواجهه این کشور با کرونا، به خوبی نشان داد که در صورت رسیدن این ویروس مرگبار به ایران با چه شرایطی رو برو خواهیم بود.
با این حال نه تنها تدابیری از سوی مدیران امر برای تجهیز، اطلاع رسانی، پیش گیری، آماده سازی و تنظیم سیستم مدیریتی اندیشیده نشد، بلکه حالا شماری از شهروندان نیز در برابر خطر بلقوه این بیماری مسیر بیخیالی و سهل انگاری همیشگی خود را در پیش گرفته اند.

به نحوی که ایران علیرغم فاصله جغرافیایی با چین و محدودیت های تجاری و بین المللی (ناشی از تحریم ها)، حالا به یکی از کانون های بحرانی مواجه با کرونا تبدیل شده است!
از این رو ناگفته پیداست که چطور بی خیالی ایرانی، می تواند زیر و زبر امور را برهم بریزد.
ترمیم این معضل فرهنگی، فارغ از تمام مسائل سیاسی و اقتصای، برای بقای نسل ساکنین ایران زمین ضروری و گریز ناپذیر خواهد بود.