محتوای نامه دونالد ترامپ که توسط فرستاده امارات تحویل مقامات ایرانی شد همچنان محرمانه باقی مانده. هر چند به طور علنی اشاراتی به محتوای آن توسط عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان که یکی از افراد مطلع از متن نامه است شده.
در این مورد چند نکته جالب قابل مشاهده است.
اولا، نفس محرمانه باقی ماندن متن نامه حائز اهمیت است. عده ای در داخل کشور اینطور استدلال می کنند که چون سرویس های اطلاعاتی دشمن (یعنی آمریکا و اسرائیل و انگلیس و غیره) از مفاد نامه مطلعند و مقامات ایرانی هم نامه را دریافت کرده اند، بنابراین باید متن نامه علنی شود چون «مردم» قطعا از دشمنان محرم تر هستند!
در این موارد اصطلاح «مردم» در راستای یک تکنیک تکراری و نخ نمای قدیمی برای مخفی کردن مقصود اصلی گویندگان استفاده شده. محرمانه باقی ماندن متن نامه نشان می دهد انتشار متن آن می تواند به سادگی مورد سوء استفاده تبلیغاتی ذینفعان قدرتمند داخلی یا همان رانت های کاسب تحریم قرار گیرد. چنین مساله ای موجب محدود شدن قدرت مانور حاکمیت در دیپلماسی و تصمیم گیری های کلان خواهد شد. لذا از آنجا که اتفاقا عزم نظام در راستای مذاکره و تعامل و توافق است متن نامه همچنان محرمانه باقی مانده و این مطلب بد جوری اعصاب رانت های داخلی را خرد کرده است! مطالبه انتشار علنی متن نامه در راستای سیاست جلوگیری از مذاکره و توافق و همسو با تحرکات از جنس بازخوانی خاطرات محسن رفیق دوست بوده و یکی از راه هایی است که می توان رسانه ها و بلندگوهای متصل به جریان رانت های کاسب تحریم را تشخیص داد.
ثانیا، به نظر می رسد متن نامه اشاره ای تلویحی و غیر مستقیم به اقدام نظامی آمریکا علیه ایران پس از پایان مهلت ضرب الاجل دو ماهه داشته است. آغاز مجدد حملات وحشیانه اسرائیل به غزه و ادامه نسل کشی فلسطینیان و حملات هوایی آمریکا به یمن هم در راستای «باور پذیر کردن» تهدیدات آمریکا به حمله نظامی به ایران است.
برخی تحلیلگران نظامی هم ادعا می کنند آمریکا قصد دارد پس از مهلت دو ماهه با استفاده از تسلیحات هسته ای به مراکز محافظت شده و زیرزمینی ایران حمله کرده و به اصطلاح «کار را یکسره کند». این تحلیل از این جهت حائز اهمیت است که می پذیرد تنها سناریوی درگیری نظامی آمریکا و ایران که می تواند تا حدودی «باور پذیر» باشد سناریوی حمله آمریکا با استفاده از سلاح هسته ای است.
تمام این تحرکات آمریکا تنها می تواند نشان دهنده یک مطلب باشد: اینکه آمریکای ترامپ به دنبال مذاکره و توافق با ایران است و لاغیر.
آمریکا تمام تلاش خود را می کند تا تهدید نظامی «باور پذیر» شود. اما غیر ممکن است چنین حمله ای واقعا اتفاق بیافتد.
1- سیاست لشکر کشی آمریکا به خاورمیانه در 20 سال گذشته آزمایش شده و هزینه های بسیار سنگینی برای آمریکا داشته است. یکی از علل ظهور ترامپ و پایان نولیبرالیسم ناشی از هزینه های همین لشکر کشی های آمریکا بوده.
2- حمله نظامی محدود آمریکا به ایران با استفاده از سلاح های متعارف نمی تواند توان هسته ای ایران را از بین ببرد و لذا ریسک بسیار زیادی ایجاد می کند که ایران را به سمت تولید سلاح هسته ای سوق دهد.
3- روسیه در جنگ بزرگی به گستردگی جنگ اوکراین هرگز از سلاح هسته ای استفاده نکرد و اکنون در آستانه پیروزی در این جنگ قرار دارد. روسیه می توانست با توسل به سلاح هسته ای به سرعت این جنگ را پایان ببخشد. اما محاسبات هزینه و فایده مانع از این کار شد. همان محاسبات هزینه و فایده در خصوص آمریکا هم صدق می کند و اجازه نمی دهد آمریکا برای درگیری با کشوری که به اندازه دو اقیانوس با آن فاصله دارد از سلاح هسته ای استفاده کند. ضمن اینکه استفاده آمریکا از سلاح هسته ای در شرایطی که روسیه از آن استفاده نکرده، موجب فرستادن سیگنال ضعف نظامی می شود که با سیاست Peace through Strength ترامپ سازگار نیست.
4- حمله به ایران از طریق سلاح هسته ای نوعی باز کردن سر شوخی هسته ای است که ریسک بسیار بالایی دارد. چنانچه حمله هسته ای آمریکا نتواند تمام توان پاسخ دهی ایران را از بین ببرد، احتمال زیادی هست که ایران تاسیسات هسته ای اسرائیل یا پایگاه های بمب افکن های هسته ای آمریکا در ترکیه یا سایر مراکز حساس نظامی و اقتصادی در منطقه را هدف قرار دهد. اقدامات اخیر نیروهای مسلح ایران در برگزاری مانورها و رونمایی از شهرهای موشکی ناشناخته در راستای پررنگ کردن همین مطلب است.
5- بر خلاف تصور عوام، آمریکای ترامپ به دنبال نابودی ایران نیست. چون در صورت نابودی یا حتی تضعیف بیش از حد ایران، توازن در منطقه خاورمیانه مختل خواهد شد و این مطلب حتی برای اسرائیل هم بسیار مخاطره آمیز خواهد بود. چون حوزه عربی بدون هر گونه تهدید از سوی حوزه فارسی در مقابل حوزه عبری قرار خواهد گرفت. حالت مطلوب برای آمریکا توازن میان این حوزه ها است.
ثالثا، به نظر می رسد متن نامه ترامپ هیچ مطالبه ای در راستای خلع سلاح ایران و از بین بردن قدرت موشکی و پهپادی و غیره نداشته و تنها روی مساله هسته ای و احتمالا مساله نفوذ منطقه ای مطالباتی را مطرح کرده است و در مقابل امکان لغو کامل تحریم های آمریکا را مطرح نموده است. در این صورت مطالبات آمریکا و ایران کاملا همسو و همراستا هستند و هیچ دلیلی ندارد توافقی بین دو طرف شکل نگیرد.
البته رانت های کاسب تحریم با تمام توان مشغول اعمال فشار به نظام هستند تا دو هدف راهبردی خود را پیگیری نمایند:
هدف اولیه جلوگیری از هر گونه تغییر در وضع موجود. چون وضع موجود یعنی تداوم رانت کاسبی تحریم.
اما هدف ثانویه اینکه در صورت شکل گیری هر گونه توافق میان ایران و آمریکا، رانت های کاسب تحریم باید در دوران پساتحریم هم رانت های قابل توجه دیگری نصیبشان گردد! دقیقا مانند مساله رفع فیلترینگ از واتساپ و پلی استور که پس از کلی چانه زنی و تصویب بودجه و رانت جایگزین برای انحصارات داخلی میسر گردید.
حتی به نظر می رسد مقصود دولت مسعود پزشکیان از شعار «وفاق» همین فرایند چانه زنی جدید و بازتعریف مسیرهای توزیع رانت به گونه ای است که نه سیخ بسوزد و نه کباب. و رفع فیلتر واتساپ و پلی استور آزمایش این راهبرد در مقیاس کوچک بود و همین الگوریتم قرار است در مساله کلان و بزرگ رفع تحریم های آمریکا علیه ایران هم به کار برده شود.
در راستای این فرایند چانه زنی داخلی مشاهده می کنیم عملیات های روانی و میدانی از چماق کشی خیابانی در ارومیه و فعال کردن شکاف قومیتی در شهر خاستگاه رئیس جمهور گرفته تا انگولک افکار عمومی و ایجاد تقابل میان هویت ملی و هویت مذهبی در مواردی مانند مطالبه تخریب آرامگاه خیام جهت تکریم جایگاه امامزاده اجرا می شود.
تمام این تحرکات با منشاء داخلی و در راستای مطالبات رانت های داخلی است و یک سر همه این تحرکات هم به بخشی از بدنه نظام مقدس جمهوری اسلامی متصل است. و البته همه این تحرکات به اسم اسرائیل و موساد و اردوغان و الهام علی اف و غیره فاکتور می شود. تمام این تحرکات هماهنگ و همگی در راستای اهداف زیر قرار دارند:
1- تحریک و تشویش افکار عمومی و ایجاد حس اضطراب و استیصال در راس حاکمیت نسبت به وضعیت ثبات داخلی.
2- بهانه کردن بی ثباتی داخلی برای توجیه مطالبه رانت.
3- جلوگیری از بروز تغییرات معنادار در ساختارهای مستقر. به عبارت دیگر، جلوگیری از بروز پدیده ای در ایران مشابه انقلاب ترامپ در آمریکا.
این تحرکات ممکن است در اخذ رانت به موفقیت کامل دست یابد، اما به هیچ وجه احتمال «سقوط رژیم» یا «تجزیه کشور» یا «جنگ داخلی» یا مواردی از این دست وجود ندارد.
بنابراین، در ماه های پیش رو قطعا جنگی در کار نخواهد بود و نظام هم سقوط نخواهد کرد و فقط باید ببینیم توافق میان ایران و آمریکا چه زمانی و با چه کیفیتی رخ خواهد داد و نتیجه آن بر آرایش سیاسی داخلی ایران و نظام توزیع بی پایان رانت در داخل چه خواهد بود.