
اسکات ریتر، یک تحلیلگر نظامی و امنیتی و سیاسی است که سابقه خدمت بعنوان افسر اطلاعاتی در نیروی تفنگداران دریایی ایالات متحده را در رزومه خود دارد. او همچنین یکی از بازرسان سازمان ملل متحد در اتحاد جماهیر شوروی بود که بر اجرای پیمان منع موشکهای هسته ای میان برد نظارت می کردند. در جنگ اول خلیج فارس (حمله آمریکا به عراق پس از اشغال کویت) از افسران ستاد فرماندهی ژنرال اشوارتزکوپف (Schwartzkopf) بود که فرماندهی کل نیروهای ائتلاف علیه صدام را در اختیار داشت. و از سال 1991 تا 1998 یکی از بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل بود.
اخیرا مقاله ای به قلم اسکات ریتر در خصوص پیمان اوکوس و زیردریایی های هسته ای استرالیا منتشر شده که دیدگاهی واقع بینانه و دور از جنجالهای رسانه ای از این خبر پر سر و صدا و پر حاشیه ارائه می نماید.
حدود پنج سال پیش، دولت استرالیا برای ساخت تعدادی زیردریایی مدرن، مناقصه ای برگزار کرد که فرانسه در آن برنده شده و نتیجتا قراردادی به مبلغ 40 تا 50 میلیارد دلار میان استرالیا و فرانسه منعقد گردید. قرار بود فرانسوی ها تعداد 12 زیردریایی مشابه زیردریایی های هسته ای خود برای استرالیا تولید کنند، با این تفاوت که نیروی محرکه این زیردریاییها به جای رآکتور هسته ای، از طریق موتورهای دیزلی تامین گردد.
استفاده از موتور دیزلی از دو جهت اهمیت داشت. اول اینکه استرالیا (مانند ایران) عضو پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) است و دستیابی آن به زیردریایی های هسته ای می توانست مورد اعتراض قرار گیرد. البته این دلیل اصلی نبود، چون می توان قوانین NPT را اینطور تفسیر کرد که استفاده از انرژی و فناوری هسته ای برای تولید بمب منع گردیده و نه نیروی پیشرانه در زیردریایی یا ناوهای نظامی.
اما دلیل دوم اهمیت آن، کم صداتر بودن موتور دیزلی در مقایسه با رآکتور هسته ایست. زیردریایی های هسته ای با سهولت بیشتری توسط حسگرهای زیرسطحی قابل کشفند، در حالیکه زیردریایی های دیزلی زیر آب با انرژی الکتریکی ذخیره شده در باطری های داخلی خود فعالیت کرده و لذا تقریبا هیچ صدایی تولید نمی کنند.
در حال حاضر نیروی دریایی استرالیا شش زیردریایی دیزلی را در خدمت خود دارد و در یکی از مانورهای نظامی مشترک با آمریکا، یکی از همین زیردریایی های دیزلی فعلی موفق شده بود بدون اینکه شناسایی شود به محدوده دفاعی یکی از ناوهای هواپیمابر آمریکایی رخنه کرده و در موقعیت غرق کردن ناو آمریکایی قرار گیرد.
با توجه به اینکه رقیب نظامی اصلی برای استرالیا، جمهوری خلق چین است، قابلیت نفوذ بدون شناسایی در آبهای کم عمق دریای جنوبی چین از اهمیت حیاتی برخوردار بوده و زیردریایی های فعلی استرالیا برای این ماموریت مناسب بودند.
اما مشکل اینجاست که اولا زیردریایی های کنونی تا پیش از سال 2030 به پایان عمر خود می رسند. بعلاوه، نیروی دریایی استرالیا با کمبود پرسنل متخصص برای کاربری زیردریایی های فعلی مواجه است، بطوریکه در حال حاضر حد اکثر سه الی چهار زیردریایی از مجموع شش زیردریایی موجود قابل عملیاتی شدنند.
بنابراین، قرارداد 40 تا 50 میلیارد دلاری با فرانسه قرار بود این مشکلات را حل کند. اما چند مشکل جدید پدیدار شد.
اولا هزینه قرارداد فرانسه و استرالیا که ابتدا حدود 40 تا 50 میلیارد دلار تخمین زده شده بود، تا سال 2021 به حدود 90 میلیارد دلار افزایش پیدا کرد. ثانیا، حدود 145 میلیارد دلار دیگر هزینه های تعمیر و نگهداری زیردریایی های جدید تخمین زده شد. ثالثا، پیش بینی می شد که اولین زیردریایی از مجموع هشت زیردریایی مورد قرارداد، در سال 2034 تحویل گردد، یعنی چهار سال پس از پایان عمر زیردریایی های فعلی. این تاخیر به معنای تحمیل شدن هزینه های بسیار سنگینی برای نگهداری زیردریایی های فعلی پس از پایان عمر مفیدشان بوده و ریسک بسیار بالایی را متوجه ناوگان زیردریایی استرالیا می کند.
همه اینها در حالیست که از سال 2020 استرالیا دست به گریبان بحران کرونا گردیده است. لذا از یک طرف به دلیل تعطیلی اجباری کسب و کارها میزان توان تولیدی آن پایین آمده، و از طرف دیگر به دلیل تزریق مبالغ هنگفت وجوه نقد به کسب و کارها و شهروندان، میزان نقدینگی در گردش آن بالا رفته. همه اینها یعنی افزایش کسری بودجه فراتر از مقادیر پیش بینی شده. بنابراین صدها میلیارد دلار هزینه های سنگین ناشی از قرارداد ساخت زیردریایی توسط فرانسه برای استرالیایی که حتی پیش از شروع بحران کرونا بودجه سالانه نیروی دریایی آن در حدود 16 میلیارد دلار بود به معضلی بسیار مخاطره آمیز بدل شده بود. طبیعتا دولت و حزب حاکم در استرالیا به دنبال راهی برای فرار از این تنگنا می گشت.
از سوی دیگر در آمریکا، آبرو ریزی ناشی از فرار ارتش این کشور از افغانستان دردسری بزرگ برای دولت جو بایدن ایجاد کرده. نمایش ضعف ایالات متحده هم اعتبار داخلی دولت بایدن را از میان برده و هم در سطح بین المللی چالشی بزرگ برای آمریکا ایجاد نموده است.
پیشتر اشاره کرده بودیم که راهبرد آمریکا با عنوان «چرخش به سوی آسیا» بیش از آنکه دلیل خروج آمریکا از منطقه غرب آسیا باشد، بهانه ایست برای حفظ ظاهر و خروج آبرومندانه نیروهای آمریکایی از این منطقه پر مخاطره. زیرا ناتوانی آمریکا در مواجهه با تهدیدات نظامی ایران و نیروهای همسو با ایران (محور مقاومت) به این معناست که تداوم حضور آمریکا در منطقه به قیمت آشکارتر شدن ضعف نظامی ایالات متحده، و از دست رفتن هیمنه ابرقدرتی این کشور خواهد بود. بنابراین، خروج آمریکا از غرب آسیا برای این کشور ضرورتی است که مستقل از تحولات و سیاستهای معطوف به دیگر نقاط جهان ایجاد شده است.
خروج از افغانستان تنها گوشه ای از خروج گسترده نیروهای آمریکا از این منطقه است. علاوه بر آن، در حال حاضر شاهد آغاز خروج تدریجی نیروهای آمریکا از عراق هستیم. همچنین، اخیرا مشخص شد که آمریکا نیروها و تجهیزات پدافند هوایی خود را (متشکل از سامانه های پاتریوت و تاد) از عربستان سعودی خارج کرده و سعودی ها برای پر کردن خلاء امنیتی خود دست به دامن ارتش یونان شده اند تا سامانه های پدافندی پاتریوت یونانی را به عربستان اجاره دهند.
در شرایطی که جنگ عربستان و حوثی های متحد ایران در یمن همچنان ادامه داشته و هر از چندی خبر حملات موشکی و پهبادی به بخشی از زیرساخت های حیاتی عربستان منتشر می شود. درگیری ها با ایران در آبهای خلیج فارس، دریای عمان و دریای سرخ هر روز ابعاد گسترده تری پیدا می کند که آخرین نمونه آن هدف قرار گرفتن کشتی اسرائیلی و کشته شدن دو تبعه انگلیس و رومانی در این کشتی بود. حملات متعددی علیه اهداف آمریکایی در عراق و سوریه صورت می پذیرد. نیروهای تروریستی همسو با آمریکا و ضد ایران در خاک کردستان عراق مورد حمله قرار می گیرند. و درگیری های نیروهای مقاومت فلسطین، حزب الله لبنان، و ارتش سوریه با رژیم صهیونیستی به نقطه اوج خود رسیده است. تمام این تحولات نشاندهنده شدت گرفتن چالشهای آمریکا در منطقه غرب آسیاست.
بنابراین کاملا طبیعی است که هر ناظری می تواند خروج آمریکا در چنین شرایطی از منطقه را ناشی از ضعف و شکست آمریکا در برابر دشمن اصلی خود در این منطقه، یعنی ایران، تعبیر نماید.
برای جلوگیری از شکل گیری چنین تصوری و جهت مدیریت افکار عمومی هم در داخل آمریکا و هم در سطح جهانی، دولت ایالات متحده به شدت نیازمند برپایی نمایشی از اقتدار در نقطه دیگری از جهان است و قرارداد اوکوس میان آمریکا، انگلیس و استرالیا در راستای همین نیاز آمریکا قرار می گیرد.
وضعیت انگلیس هم بهتر از آمریکا نیست. از نظرگاه سیاست خارجی، برگزیت و خروج انگلیس از اتحادیه اروپا موجب وابستگی بیش از پیش این کشور به اتحاد با ایالات متحده شده و نتیجتا افول آمریکا به معنای تضعیف جایگاه ژئوپلیتیک انگلیس هم هست. بعلاوه، عملیات فرار از افغانستان ضربه سنگینی به حیثیت نیروهای نظامی انگلیس هم زد.
از نظرگاه سیاست داخلی هم چالش های ناشی از بحران کرونا، ناتوانی دولت انگلیس از مدیریت این بحران، همراه با مشکلات اقتصادی که برخی از آنها ناشی از برگزیت است، همگی موجب نیاز مبرم دولت بوریس جانسون به راه اندازی نمایشی پر سر و صدا گردیده بود که ظاهری مقتدر برای این کشور ایجاد کند.
به این ترتیب سه دولت انگلیسی زبان در سه گوشه جهان نیاز مشترکی داشتند که از طریق ضایع کردن متحد فرانسوی زبانشان محقق می شد. به این ترتیب بود که امانوئل مکرون مقابل چشم 65 میلیون فرانسوی سکه یک پول شد!
علیرغم ظاهر فریبنده اش، توافق هسته ای استرالیا، انگلیس و آمریکا از هر جهت نشانه ضعف هر سه کشور است.
استرالیا در حالی که برای کاربری شش زیردریایی دیزلی فعلی خود با کمبود نیروی متخصص مواجه بود، مشخص نیست چطور قرار است زیردریایی های اتمی آمریکایی را که هیچ تخصص بومی برای کاربری آنها ندارد بکار گیرد. وانگهی، حتی اگر بطور معجزه آسایی مشکل کمبود نیروی متخصص در نیروی دریایی استرالیا حل شود، طبق تحلیل اسکات ریتر، زیردریایی های هسته ای آمریکایی اهدافی آسان برای نیروی دریایی جمهوری خلق چین خواهند بود.
از سوی دیگر، بکارگیری زیردریایی های اتمی توسط استرالیا به معنی آن خواهد بود که دیگر اعضای NPT مانند ایران هم بدون خروج از این پیمان و در چارچوب NPT مجاز به دستیابی به زیردریایی های هسته ای خواهند بود. بعلاوه، از آنجا که این پیمان مشخصا جمهوری خلق چین را هدف قرار داده، موقعیت کره شمالی بعنوان نیرویی بازدارنده در برابر آمریکا و متحدان منطقه ای آن ارتقا یافته و روابط کره شمالی با چین را مستحکمتر خواهد نمود.
هفته گذشته کره شمالی یک موشک کروز برد بلند با قابلیت حمل کلاهک هسته ای و یک موشک بالیستیک برد کوتاه را آزمایش نمود. آمریکا مدتهاست تلاش می کند برنامه توسعه موشکهای بالیستیک کره شمالی را متوقف نماید. لیکن نه تنها در تلاش برای دستیابی به این هدف ناموفق بوده، بلکه حالا مشاهده می کند کره شمالی مسلح به موشکهای کروز با برد بلند است که شناسایی آنها بسیار دشوارتر از موشکهای بالیستیک است.
حرکت استرالیا، بعنوان متحد منطقه ای آمریکا، در دستیابی به زیردریایی های هسته ای، موجب حمایت چین از کره شمالی در برنامه این کشور جهت توسعه زیردریایی های هسته ای خواهد شد. در صورت تحقق، این بدان معناست که کره شمالی قادر خواهد بود اهداف مورد نظر در ایالات متحده را از فاصله نزدیک و از نقاط غیر قابل پیش بینی زیر آبهای اقیانوس آرام با کلاهک های هسته ای مورد هدف قرار دهد.
به این ترتیب از نظرگاه نظامی این پیمان هیچ ارزش واقعی نداشته و تنها سرپوش و نمایش پر سر و صدایی است برای منحرف کردن افکار عمومی از ضعف های هر سه کشور در دیگر نقاط.
گذشته از ابعاد نظامی، در بعد سیاسی هم ضربه دیگری به حیثیت و اعتبار آمریکا وارد شده است. آمریکایی که ثابت کرد برای جان شیفتگان و عاشقان خود در افغانستان ارزشی کمتر از جان سگهایش قائل است، حالا نشان داده حتی برای متحدین اروپایی خود هم ارزشی قائل نیست و به همین راحتی آنها را قربانی منافع خود می کند. بطوریکه اینبار نوبت جمهوری فرانسه است که به نشانه اعتراض، سفرای خود را از آمریکا، انگلیس و استرالیا فرا بخواند. فرانسه تا جایی پیش رفته که بطور رسمی صحبت از تجدید نظر در اتحاد خود با ایالات متحده می کند.
هر چند هنوز هستند افرادی که تصور می کنند آمریکا مانند یک پدر خوب و فداکار منتظر نشسته تا کشورهایی مانند ایران سربراه شوند و سرشان به سنگ بخورد و دست از لجاجت برداشته و دست دوستی به سمت او دراز کنند، اما خوشبختانه رهبران بسیاری از کشورهایی که اقمار آمریکا محسوب می شوند با مشاهده تحولات اخیر، پیام را دریافته اند و به دنبال پیشگیری از ابتلا به سرنوشت افغانستان هستند.