ویرگول
ورودثبت نام
سپهر سمیعی
سپهر سمیعیعلوم انسانی - اقتصاد - اقتصاد سیاسی - جامعه شناسی - علم سیاست - انسان شناسی - ادبیات - تاریخ - هنر - موسیقی - سینما - فلسفه
سپهر سمیعی
سپهر سمیعی
خواندن ۱۰ دقیقه·۳ ماه پیش

تاریخ مختصر خاورمیانه

پیش از وقوع جنگ جهانی اول منطقه خاورمیانه شامل دو دولت منطقه ای ایران و عثمانی بود که از شمال و جنوب با دو دولت فرامنطقه ای و رقیب روسیه و انگلیس در تماس بودند. با وقوع جنگ جهانی اول و شکست و فروپاشی امپراطوری عثمانی، جغرافیای سیاسی خاورمیانه دستخوش تغییری بزرگ شد. قوای متفق و خصوصا دولت انگلیس که موفق به براندازی دولت عثمانی شده بودند در پیمان سایکس پیکو Sykes–Picot جغرافیای سیاسی جدیدی در خاورمیانه تعریف کردند که موجب ظهور کشورهای مصنوعی و جدیدی شد که هیچ سابقه تاریخی نداشتند.

از سوی دیگر امپراطوری روسیه هم وارد انقلاب اکتبر 1917 شد که موجب پایان یافتن نفوذ و حضور روسیه در منطقه خاورمیانه و خصوصا ایران شد.

به این ترتیب جغرافیای سیاسی خاورمیانه که پیش از جنگ جهانی اول بر پایه چهار بازیگر به تعادل رسیده بود ناگهان دستخوش وضعیت خلاء قدرت ناشی از حذف دو بازیگر قدرتمند شد.

دولت ایران تا آن زمان توانسته بود با تکیه بر سیاست «نه شمالی نه جنوبی» به نوعی تعادل میان دو ابرقدرت وقت یعنی روسیه و انگلیس برسد. و از آنجا که عثمانی هم با هر دو قدرت شمالی و جنوبی در کشمکش و رقابت بود، دست رجال سیاسی ایران برای توازن سازی باز تر می شد.

لیکن با کنار رفتن روسیه و عثمانی ناگهان انگلیس به قدرت بلامنازع تبدیل شد و در شرایطی که دولت ایران هم دچار ضعف داخلی بود، طبیعتا نظم جدید منطقه خاورمیانه توسط استعمارگران انگلیسی به ایران و منطقه تحمیل گردید.

در این شرایط و همزمان با آغاز نظم استعماری سایکس پیکو، ایران و دولت نوظهور ترکیه هر دو وارد مسیر دولت سازی و ملت سازی در جهت سازگاری هر چه بیشتر با نیازمندی های نظام سرمایه داری جهانی با محوریت اروپای غربی شدند.

ترکیه وارث اصلی امپراطوری عثمانی بود. اما جالب اینجاست که ترکیه در آن مقطع سیاست عثمانی زدایی را در پیش گرفت تا ملی گرایی جدید ترکی را بنا کند. دولت عثمانی اگر چه ماهیت ترکی داشت، اما وارث دستگاه دیوانی دولت ایران از یکسو و از سوی دیگر دستگاه خلافت اسلامی بود که با میراث امپراطوری بیزانس در هم آمیخته بودند. دولت نوظهور ترکیه با سیاست لائیسیته به دنبال اسلام زدایی رفت و با تغییر خط نگارش فارسی به حروف لاتین ارتباط تاریخی خود با میراث فرهنگی ایرانی و اسلامی را قطع کرد. ترکیه جدید حاصل همگرایی روشنفکران پان ترک تجدد طلب با نظامیان و ارتش مدرن بود.

همزمان با ظهور آتاترک در ترکیه، در ایران هم با حمایت انگلیس رضاشاه به قدرت رسید و سیاست هایی مشابه آتاترک را در ایران در پیش گرفت. به تقلید از ترکیه، سیاست رژیم پهلوی شامل اسلام زدایی می شد که اوج آن قانون کشف حجاب بود. و همانطور که ترکیه تلاش می کرد ایدئولوژی ملی گرایی ترکی مدرن را جایگزین میراث اسلامی کند، رژیم پهلوی هم تلاش می کرد ملی گرایی مدرن ایرانی را جایگزین میراث اسلامی نماید. خوشبختانه همین تفاوت ظریف (ملی گرایی ایرانی به جای ملی گرایی ترکی) باعث شد خط فارسی که با میراث فرهنگی ایرانی گره خورده است از دست نرود. و به واسطه همین خط فارسی، علیرغم سیاست های دین ستیزانه رژیم پهلوی، میراث اسلامی هم در ایران زنده و برقرار باقی ماند.

با وقوع جنگ جهانی دوم ترکیه توانست با سیاستی هنرمندانه خود را از درگیری میان قدرت های بزرگ مصون نگه دارد. اما رضاشاه به دلایلی در این مسیر ناموفق بود و نتیجتا قوای متفقین از شمال و جنوب به ایران حمله ور شدند و رژیم ملی گرای مدرن و تجدد طلب و ضد اسلامی پهلوی شکستی خفت آور را متحمل گردید.

پس از جنگ جهانی دوم مجددا رجال سیاسی ایران به دنبال توازن سیاسی میان قدرت های بزرگ جهانی رفتند که نمونه های مهم آن عبارت بود از سیاست قوام السلطنه که موجب آزادسازی آذربایجان شد، و سیاست موازنه منفی مصدق که به دنبال ملی سازی صنعت نفت بود، و سپس سیاست محمدرضاشاه که تلاش می کرد به فرمولی طلایی از ترکیب لیبرالیسم غربی و کمونیسم شرقی برسد.

اما سیر تحولات سیاسی در دوره محمدرضاشاه به سمتی رفت که از طرفی گرایشات انقلابی متاثر از مارکسیسم گسترش پیدا کرد و از طرف دیگر گرایشات ضد استعماری با ماهیت اسلامی هم به سمت سازماندهی انقلابی رفتند. به این ترتیب وقتی برایند معادلات سیاسی در سطح جهانی به سمتی رفت که شاه ناچار به باز کردن فضای سیاسی شد، ناگهان شعله های انقلاب زبانه کشید و رژیم متکی به ایدئولوژی باستان گرای تجدد طلب همراه با ابزارهای سرکوب سلسله مراتبی و بالا به پایین ناگهان از سر فروپاشید.


انقلاب اسلامی بهمن 1357 در ایران موجب کنار زده شدن هویت جعلی سازگار با نیازمندی های استعماری درون نظم سایکس پیکو شد و هویت اسلامی به مرکز دولت ایران باز گشت.

یکی از رازهای عجیب تاریخ اینجاست که دقیقا همزمان با انقلاب ایران، در عراق هم صدام حسین دست به کودتا زد و رژیم صدام کمتر از دو سال پس از انقلاب اسلامی به ایران حمله کرد. در آن زمان عراق بزرگترین قدرت نظامی در کشورهای عربی بود و حتی از ترکیه قدرتمندتر بود. رژیم صدام مانند سد بزرگی در مقابل موج انقلاب اسلامی ایران قرار گرفت و اجازه صدور انقلاب به سایر کشورهای منطقه را نداد. در واقع صدام بزرگترین ناجی نظم استعماری سایکس پیکو شد و لذا تعجبی نداشت که تمام کشورهای اروپایی از ارائه کمک های نظامی و لجستیکی به رژیم بعثی صدام در عراق هیچگونه دریغ نورزیدند!

اما از سوی دیگر، حکمت تاریخ از مسیر دیگری عمل کرد و جنگ ایران و عراق موجب استحکام نظام نوپای جمهوری اسلامی و تثبیت نهاد انقلابی سپاه پاسداران به عنوان ستون اسلام سلحشوری و میراث دار قدرت نظامی عشایری و شمشیر قزلباشان در دولت صفوی شد که حالا در شکل و شمایلی جدید دوباره متولد شده و در میدان جنگ واقعی آبدیده می شد و در عین حال در عرصه سیاسی هم ریشه می دواند.

به عبارت دیگر، اگر چه رژیم صدام مانع صدور سریع انقلاب به خارج از مرزهای ایران شد، اما همین سد موجب بازگشت نیروی انقلابی به داخل ایران و تقویت و تشدید آن در داخل شد.

جالب تر اینکه تقریبا یک دهه پس از وقوع انقلاب در ایران و پس از پایان جنگ ایران و عراق، ابرقدرت شرق یعنی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی هم فروپاشید و مجددا شرایط خلاء قدرت مشابه وضعیت پس از جنگ جهانی اول در منطقه خاورمیانه تکرار شد. اما این بار بر خلاف بار قبل، ایران در وضعیت ضعف مطلق نبود و به برکت همان جنگ 8 ساله یک دولت آبدیده و متمرکز و انقلابی و مقتدر درون مرزهای ایران مستقر شده بود.

یک دهه پس از فروپاشی شوروی، ابرقدرت غرب یعنی ایالات متحده آمریکا به منطقه خاورمیانه لشکر کشی کرد. اما دقیقا به دلیل وجود همان دولت انقلابی در ایران، آمریکاییها در خصوص لشکر کشی به ایران دچار تردید شدند. لذا ابتدا به افغانستان حمله کردند و سپس به عراق. برنامه این بود که ابتدا ایران از همه طرف محاصره شود تا نهایتا امکان حمله به ایران و استقرار نظم جدید سیاسی در خاورمیانه فراهم شود.

اما اتفاقا حمله آمریکا به عراق و براندازی رژیم صدام موجب شد تا آن سد بزرگی که مانع از صدور انقلاب اسلامی ایران به سایر منطقه می شد فرو بریزد. آمریکاییها تصور می کردند با اشغال عراق می توانند جای پای خود را در منطقه محکم کرده و سپس سراغ ایران بیایند. لیکن با سقوط رژیم سرکوبگر صدام، نیروی انقلابی ایران در عراق به سرعت نفوذ کرده و باتلاقی مرگبار برای آمریکاییها ایجاد نمود که نهایتا پس از 8 سال (به عدد سال های جنگ تحمیلی عراق علیه ایران) آمریکاییها ناچار شدند شکست را در عراق بپذیرند.

در سال 2011 آمریکا عقب نشینی از عراق را آغاز کرد. اندکی پس از آن بحران امنیتی داعش ایجاد شد که خود یکی دیگر از رازهای تاریخ است.

بازی پیچیده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موجب شکل گیری نیروی نظامی جدیدی در عراق شد که الحشد الشعبی نامیده شده و در واقع کپی برداری از مدل سپاه در ایران است. یعنی گروه های سیاسی مسلح و سلحشور و انقلابی و آتش به اختیار برای اینکه از حالت آتش به اختیار و زیر زمینی خارج شوند تحت برند و سازماندهی نظامی جدیدی قرار گرفته اند که امکان تعامل آنها با دولت مرکزی و سایر نیروهای سیاسی را فراهم می کند.

با تثبیت سازمان نظامی الحشد الشعبی وضعیت امنیتی عراق به تعادل بازگشت و بحران داعش خاتمه یافت. اما گویا خط مقدم جنگ میان انقلاب اسلامی و ذینفعان نظم استعماری سایکس پیکو از عراق فراتر رفته و به سوریه رسیده بود.

در سوریه شاهد دخالت مستقیم ترکیه، عربستان، امارات، قطر، و آمریکا و سایر دولت های اروپایی بودیم که همه با هم در مقابل سپاه پاسداران صف کشیده بودند. و تا زمانی که سپاه از رژیم بشار اسد حمایت می کرد، همه دشمنان منطقه ای و فرامنطقه ای با هم به طرز فجیعی شکست خورده بودند.

استعمارگران که در میدان جنگ مقابل سپاه شکست خورده بودند، مستاصلانه رو به استراتژی جدیدی آوردند که اوج حماقت سیاستمدار غربی را به نمایش می گذارد! سیاست «تروریستی» خواندن سپاه پاسداران!!

نکته جالبی که این روزها اهمیت خاصی پیدا کرده، بروز برخی بحران های امنیتی درون ترکیه بود که شامل بمب گذاری ها و عملیات های تروریستی و حتی کودتای بزرگ نظامی علیه جریان سیاسی رجب طیب اردوغان می شد.

می دانیم که ترکیه میراث دار اصلی امپراطوری عثمانی است و تنها رقیب واقعی دولت ایران در منطقه خاورمیانه همان ترکان عثمانی بوده اند. لذا تنها دولتی که می تواند ظرفیت رقابت با ایران انقلابی که اکنون از سد صدام هم عبور کرده و آمریکا را هم شکست داده و تنگه هرمز را هم بسته داشته باشد، همان دولت ترکیه است.

اما تجربه بحران های امنیتی و عملیات های تروریستی بزرگ در ترکیه نشان می دهد برای این تهدید از مدتها قبل تدبیرات لازم اتخاذ گردیده و اگر امروز صحبت ها و زمزمه هایی در خصوص «خلع سلاح حشد الشعبی در عراق» می شنویم، این زمزمه ها با در نظر گرفتن آن سوابق معنایی کاملا متفاوت پیدا می کند.

در حالی که می دانیم نیروهای انقلابی و مسلح شیعه در زمانی که عراق در اشغال ارتش تروریستی آمریکا بود نه تنها تن به خلع سلاح ندادند، بلکه آمریکا و سایر نیروهای سیاسی عراق را وادار به پذیرش رسمیت یافتن سلاح این نیروها نمودند، این ادعا که اکنون با فشارهای سیاسی قرار است این نیروها خلع سلاح شوند بسیار مضحک به نظر می رسد.

اما معنای موضوع زمانی متفاوت می شود که توجه داشته باشیم هر گونه خلع سلاح یا انحلال تشکیلات رسمی حشد الشعبی، راه را برای بازگشت عراق به وضعیت بحرانی پیش از تشکیل سازمان الحشد الشعبی باز می کند. و این وضعیت بحران های امنیتی می توان به سادگی به داخل خاک ترکیه ریخته و فجایع امنیتی و عملیات های تروریستی بسیار دردآور تر از آنچه در زمان داعش مشاهده کردیم را در ترکیه ایجاد کند، آنوقت تازه معنای «خلع سلاح حشد الشعبی» را متوجه می شویم.

یعنی «خلع سلاح حشد الشعبی» نه تنها تهدیدی علیه ایران نیست، بلکه مستقیما تهدید علیه ترکیه است و می تواند وضعیتی مشابه آنچه در سوریه دیدیم را درون خاک ترکیه ایجاد نماید.

و نکته جالب اینجاست که اگر چه تمام این تحرکات نتیجه ابتکار عمل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، لیکن تمام دنیا باور کرده اند این جریانات تروریستی به دست موساد و اسرائیل ایجاد شده اند!!

و تحسین برانگیزترین قسمت ماجرا اینجاست که اسرائیل هم این نقش را پذیرفته و فعالانه ترکیه را به عنوان تهدید جدید امنیتی خود به افکار عمومی جهان معرفی می کند تا از این مسیر به صورت غیر مستقیم مفید فایده بودن خود را به غول بزرگ خاورمیانه که حالا دیگر از چراغ جادو خارج شده است ثابت نماید!


انقلاب اسلامی بهمن 57 آغاز پایان نظم استعماری سایکس پیکو در خاورمیانه بود که در بدو امر با سد صدام حسین در عراق مواجه شد. آمریکاییهای احمق این سد را منهدم کردند و بعد سالها توی سر خودشان زدند که چطور دوباره ایران را مهار کنند. تا اینکه نوبت به احمق ترین رئیس جمهور دولت تروریستی آمریکا یعنی دونالد ترامپ رسید و او تصور کرد می تواند با یک نمایش هالیوودی مشابه ربودن نیکولاس مادورو، آمریکا را به متحد راهبردی ایران در خاورمیانه تبدیل کند. ولی با شهادت رهبر و آغاز رسمی جنگ ایران و آمریکا، غول از چراغ خارج شد و حالا در حال کوبیدن آخرین میخ ها بر تابوت نظم استعماری سایکس پیکو است.

به نظر می رسد ترک ها این تصویر را به درستی می بینند. ولی کشورهای عربی هنوز گیج و منگ مشغول پردازش صحنه های خارق العاده ای هستند که با انتظارات قبلی آنان زمین تا آسمان متفاوت بود.

جنگ جهانیانقلاب ایرانملی گراییسپاه پاسداران انقلاب اسلامی
۰
۰
سپهر سمیعی
سپهر سمیعی
علوم انسانی - اقتصاد - اقتصاد سیاسی - جامعه شناسی - علم سیاست - انسان شناسی - ادبیات - تاریخ - هنر - موسیقی - سینما - فلسفه
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید