ویرگول
ورودثبت نام
سپهر سمیعی
سپهر سمیعیعلوم انسانی - اقتصاد - اقتصاد سیاسی - جامعه شناسی - علم سیاست - انسان شناسی - ادبیات - تاریخ - هنر - موسیقی - سینما - فلسفه
سپهر سمیعی
سپهر سمیعی
خواندن ۱۰ دقیقه·۲ سال پیش

انقلاب ترامپ: خدا، خانواده، میهن، بهره وری!

با اینکه مدت کمی از شروع دولت دوم ترامپ گذشته، به دلیل سرعت عمل بالای ترامپ و اجرای سیاست های وعده داده شده از قبیل وضع تعرفه های گمرکی، بسیاری از تحلیلگران تا حدودی به اهداف کلان دولت آمریکا پی برده اند.

سیاست جنگ تعرفه ای به طور مشخص به دنبال پایان بخشیدن به نظم نولیبرال و احیای قدرت صنعتی آمریکا است. این را متخصصان اقتصاد می فهمند. اما چون تصویری که از نظم نولیبرال در ذهن دارند محدود به بعد اقتصادی است، ارتباط آن با سایر سیاست های ترامپ را نفهمیده و تصور می کنند رقبای آمریکا می توانند در مقابل سیاست های «احمقانه» ترامپ دیوانه مقاومت کرده و آمریکا را وادار به تسلیم و بازگشت به همان نظم نولیبرال نمایند!

باید توجه داشت انگیزه اصلی از چرخش آمریکا که به بهانه انتخاب ترامپ صورت گرفته، سقوط پرشتاب بهره وری در آمریکا و محو شدن قدرت صنعتی این کشور بوده است.

نظم نولیبرال در ابتدا با انتقال صنایع «کثیف» و پیش پا افتاده به جهان سوم و بهره گیری از نیروی کار ارزان قیمت در این کشورها، به آمریکا و دنیای غرب این امکان را می داد که بر فناوری های پیشرفته و هایتک تمرکز نمایند. این عدم تقارن سپس موجب حرکت نیروی کار متخصص از جهان سوم به سوی جهان غرب و در راس آن آمریکا می شد و لذا برتری فنی آمریکا بر جهان سوم را باز تولید می نمود.

لیکن به مرور افت بهره وری ناشی از قدرت پول قوی تر و لذا کیفیت زندگی بالاتر و مصرف بیشتر در آمریکا بود، همراه با سیاست پایین نگه داشتن قدرت پول در چین و لذا قدرت خرید و مصرف پایین تر نیروی کار و بهره وری بالاتر نیروی کار چینی، موجب شد تا چین به یک غول صنعتی تبدیل شده و با انباشت سهمگین سرمایه و برنامه ریزی های راهبردی بتواند در فناوری های پیشرفته هم به آمریکا نزدیک شود.

اولین زنگ خطر جدی رشد خیره کننده شرکت هواوی و برتری آن در فناوری 5G بود. دولت اول ترامپ تلاش کرد رشد شرکت هواوی را خفه کند. اما تنها توانست برای مدت محدودی سرعت آن را کند نماید. قرار بود شرکت های غربی از این فرصت برای جبران عقب ماندگی خود استفاده نمایند. لیکن تلاش ها برای مستقر کردن Open 5G در عمل هرگز موفق نشد و حالا شرکت هواوی فناوری 6G را معرفی کرده است.

زنگ خطر پر اهمیت بعدی در صنعت خودروسازی بود. صنعتی که در جهان تقریبا میان چند برند مشخص به صورت انحصار در آمده بود و امکان ورود رقبای جدید در آن وجود نداشت. از طرفی چین در صنعت خودروسازی هیچ حرفی برای گفتن نداشت. لیکن رشد عجیب و جهش حیرت انگیز صنعت خودروسازی چین جهان غرب را به لرزه انداخت.

مطلب زمانی جدی تر می شود که می بینیم شرکت چینی BYD در فناوری و ساخت و عرضه خودروهای برقی از شرکت Tesla که مدعی ترین برند در این حوزه است پیشی گرفته. تعجبی ندارد که ایلان ماسک هم تغییر موضع داده و به یکی از متحدان نزدیک ترامپ تبدیل شده است.

اما مهمترین و خطیرترین حوزه رقابت، دستیابی غیرمنتظره چین به جدیدترین دستاوردهای انقلاب هوش مصنوعی است. به گونه ای که در برخی زمینه ها حتی از غول های فناوری آمریکایی هم که تا همین اواخر انحصار خدمات هوش مصنوعی را در اختیار داشتند سبقت گرفته است.

این شتاب رعد آسای چین در حوزه های راهبردی به دو دلیل میسر شده است:

1- پایین نگه داشتن ارزش پول چین در مقابل دلار آمریکا و قدرت خرید پایین و لذا بهره وری بالای طبقه کارگر چینی.

2- هدر رفتن منابع آمریکا در رانت پاشی های عظیمی از جنس جنگ اوکراین و جنگ های بی پایان خاورمیانه.

به زبان ساده یعنی نظم نولیبرال دیگر در راستای منافع آمریکا نیست. بلکه چین اکنون منتفع اصلی آن نظمی است که آمریکاییها در جهان مستقر کردند.

بنابراین وقتی اروپاییها و کانادا و غیره بر تداوم نظم نولیبرال اصرار می ورزند، یعنی در واقع در زمین چین و مقابل آمریکا بازی می کنند. و از آنجا که اروپا و کانادا و امثالهم فی الواقع مهره های آمریکا هستند، طبیعی است که آمریکا باید تلاش کند مهره های خود را طور دیگری بچیند تا موضع خود را در رقابت با چین تقویت کند و نه برعکس.

اینجاست که سیاست های ترامپ دوم معنا پیدا می کند.

هدف آمریکا افزایش بهره وری در آمریکا و کاهش بهره وری در چین و سایر کشورهای جهان سوم است. یعنی قدرت خرید کارگر آمریکایی باید تضعیف شود، و رانت های آمریکایی باید مهار شوند، و قدرت خرید کارگر جهان سوم باید افزایش یابد و رانت های جهان سوم باید تقویت شوند.

آمریکا از چین می خواهد که ارزش یوان چین در مقابل دلار آمریکا بالا برود تا به این ترتیب بهره وری صنایع چینی کاهش یافته و توازن میان صنایع چینی و آمریکایی برقرار شود.

طبیعتا چین با این مطالبه آمریکا مخالفت می کند، چون مزیت اصلی اقتصاد چین همین بهره وری بالا است و به همین طریق توانسته بازار مصرف آمریکا را تسخیر نماید.

اما آمریکا بزرگترین بازار مصرف را در اختیار دارد. لذا با وضع تعرفه های گمرکی، مزیت بهره وری کالاهای چینی را از بین می برد. چین متقابلا روی کالاهای آمریکایی که به چین وارد می شوند تعرفه وضع می کند. اما این حرکت آسیب کمتری به آمریکا می زند. چون صنایع آمریکایی آن اندازه نیازمند مصرف کننده چینی نیستند که صنایع چینی نیازمند مصرف کننده آمریکایی هستند. چون چین اقتصاد تولید کننده دارد و آمریکا اقتصاد مصرف کننده.

لذا مانند دور اول ترامپ، صنایع چینی تلاش خواهند کرد با استفاده از کشورهای ثالث مانند مکزیک و کانادا و غیره، دیوار تعرفه های گمرکی علیه چین را دور زده و به صورت غیرمستقیم به بازار مصرف آمریکا دسترسی پیدا کنند. یعنی تقریبا چیزی شبیه به مکانیزم «دور زدن تحریم ها» در ایران.

این راهکار در دور اول ترامپ نتیجه داد. اما اینبار ترامپ این مانور چین را از قبل پیش بینی کرده. به همین دلیل روی کل کشورهای جهان همزمان تعرفه وضع نمود.

تعرفه های گمرکی آمریکا، دیگر کشورها را وادار کرد برای لغو این تعرفه ها با آمریکا وارد مذاکره شده و بپذیرند با تغییر قوانین تجاری خود، امکان تجارت با آمریکا را بازتر کرده و تجارت با چین را محدود کنند. و خصوصا اجازه سوء استفاده شرکت های چینی از روابط آزاد تجاری این کشورها با آمریکا را ندهند.

بنابراین هیچ راهی برای تداوم رشد اقتصادی چین از طریق بالا نگه داشتن بهره وری و صادرات باقی نخواهد ماند.

تنها گزینه های چین عبارتند از:

1- کند شدن چشمگیر رشد اقتصادی که با توجه به وضعیت دموگرافی چین و رشد طبقه کارگر، عواقب بسیار خطرناک اجتماعی و سیاسی در پی خواهد داشت و قطعا خطر رقابت چین با آمریکا را از بین خواهد بود.

2- افزایش قدرت خرید داخلی برای جایگزین کردن بازار مصرف داخلی با بازار مصرف آمریکا. این یعنی کیفیت زندگی کارگر چینی افزایش خواهد یافت، و لذا یعنی بهره وری صنایع چین کاهش خواهد یافت.

حالت دوم دقیقا مطلوب آمریکا است. چون در این حالت مزیت نسبی چین نسبت به آمریکا از بین خواهد رفت، و لذا دیگر صنایع آمریکایی را تهدید نخواهد کرد. مضافا اینکه با رشد قدرت خرید و مصرف کارگران چینی، صنایع آمریکایی هم امکان صادرات به چین را پیدا خواهند کرد و مجددا امکان احیای تجارت آزاد میان دو طرف برقرار خواهد شد.

ترامپ در سخنرانی های اخیر خود تاکید زیادی بر لزوم سخت کار کردن و اضافه کاری کارگران آمریکایی دارد. آمریکا تحت رهبری ترامپ مجددا به دوران عملگرایی باز گشته و به جای شعار دادن درباره «کار مضاعف، همت مضاعف» با اجرای مجموعه ای سیاست ها از قبیل حذف مالیات بر دستمزد اضافه کاری، نیروی کار خود را به کار و تلاش مضاعف و لذا افزایش بهره وری هدایت می کند.

همچنین در نظم جدید مورد نظر آمریکا، قرار نیست صنایع به جهان سوم هجرت نمایند. برعکس، قرار است با افزایش بهره وری کارگر آمریکایی، صنایع آمریکایی احیا شوند. بنابراین باید در مقابل کاهش قدرت خرید کارگر آمریکایی، رانت دیگری جایگزین رانت پول قدرتمند شود. این کار با حذف جریان مهاجرت و حذف رقابت نیروی کار مهاجر با نیروی کار ملی انجام می شود.

جلوگیری از مهاجرت علاوه بر بستن مرزها و قوانین سخت گیرانه، همچنین نیازمند برقراری تعادل اقتصادی در سطح جهانی است. یعنی همزمان که قدرت خرید کارگر آمریکایی کاهش می یابد، کیفیت زندگی در جهان سوم باید ارتقا پیدا کند تا جریان مهاجرت متوقف شود. یکی از مطالبات کلیدی آمریکای ترامپ از سایر دولت های جهان و خصوصا چین دقیقا همین افزایش قدرت خرید کارگران آنهاست.

از طرف دیگر، توقف جریان مهاجرت یعنی اهمیت یافتن نظام آموزشی و لزوم سرمایه گذاری آمریکا برای تربیت طبقه کارگر ماهر خود. لذا نظام آموزشی آمریکا باید از رانت پاکسازی شده و برای افزایش کیفیت بازسازی شود. یعنی در سال های آینده نظام آموزشی ناکارآمد کنونی در آمریکا دچار تحول اساسی خواهد شد.

توقف جریان مهاجرت یعنی نرخ باروری در آمریکا باید افزایش یابد. پس ارزش های خانواده سنتی مجددا اهمیت کلیدی پیدا می کند. به همین دلیل دوران تبلیغ و ترویج همجنسبازی و اخته کردن کودکان و بچه کشی زنان هم به پایان رسیده.

همه این سیاست ها از هم اکنون در آمریکا به مرحله اجرا گذاشته شده، در حالیکه بقیه کشورهای جهان هنوز در حال «مقاومت» و تلاش برای باقی ماندن در نظم نولیبرال هستند. این یعنی تا زمانی که اروپا و کانادا و دیگران بالاخره متوجه شوند «مقاومت» بی فایده است و چاره ای جز پذیرفتن نظم جدید ندارند، آمریکا با فاصله بسیار زیادی از دیگران جلوتر خواهد بود.

در حالیکه محور مقاومت از کانادا تا اوکراین در حال رانت پاشی برای حفظ وضع موجود است، آمریکا با کاهش ارزش دلار و احیای روابط راهبردی با روسیه و ایران، فرصت های طلایی برای سرمایه گذاری شرکت های آمریکایی در این کشورها ایجاد می کند.

در جنگ تجاری میان آمریکا و چین، کشورهای عربی در خاورمیانه از هر دو طرف رانت دریافت خواهند کرد. رانت کاسبان تحریم در ایران و کاسبان جنگ در اسرائیل قطع خواهد شد و ایران و اسرائیل هر دو به رقابت با کشورهای عربی و ترکیه وارد خواهند شد.

در صورت اصرار اسرائیل به «مقاومت»، این احتمال هست که ترکیه به یک قدرت هسته ای تبدیل شود تا تهدید قدرت هسته ای اسرائیل را در منطقه مهار نماید.

در دوران ملی گرایی نوین، شیوه توزیع رانت در ایران باید به شکل اساسی متحول شود. انحصار خودرو باید شکسته شود و بازار خودروی ایران به روی خودروسازان آمریکایی باز خواهد شد. رانت آب و برق امام و بنزین و گازوئیل مجانی حذف خواهد شد تا بهره وری معنا پیدا کرده و محصولات کم مصرف و با بهره وری انرژی بالا که توسط شرکت های آمریکایی تولید می شوند ارزش پیدا نماید. پول ایران و قدرت خرید کارگر ایرانی ارتقا پیدا می کند تا طبقه متوسط ایرانی مصرف کننده محصولات آمریکایی شوند. صنایع نابهره ور ایرانی که با رانت انرژی ارزان سر پا باقی مانده اند برچیده شده و با ورود سرمایه های آمریکایی به ایران صنایعی که مکمل صنایع آمریکایی باشند ارتقا پیدا کرده و مزیت پیدا می کنند.

رانت ارز ترجیحی حذف خواهد شد و در عوض یارانه به واردات از طریق ارز تک نرخی و قدرت بالای پول ملی برقرار خواهد شد. یعنی مشابه کشورهای عربی جنوب خلیج فارس. عمده درآمد ارزی ایران همچنان از طریق صادرات نفت و گاز خواهد بود. اما این فرصت هست که با نوآوری در حوزه های دیگری هم مزیت پیدا شود. لیکن این فرصت تنها با تقویت اقتدار حکومت می تواند بالفعل گردد. اصرار بر شعار «استقلال، آزادی» به معنای تداوم استقلال و آزادی رانت ها و لذا عدم تحقق اقتدار مرکزی خواهد بود. همچنین شعار «نه شرقی، نه غربی» باید به «هم شرقی، هم غربی» تغییر یابد. در غیر اینصورت ایران همه مزیت های خود را از دست خواهد داد.

رانت «فعالان عرصه فرهنگ» و ترویج «آرمان ها و ارزش های انقلاب اسلامی» هم قطع خواهد شد و کشور وارد دوران عملگرایی جدیدی می شود.

جهان و منطقه و ایران تا سال 2030 به کلی شکل جدیدی پیدا خواهد کرد و ارزشهای نولیبرال به همان سرعتی فراموش خواهند شد که شعارهای کمونیستی پس از فروپاشی شوروی فراموش شد.

هر کس این تحول را زودتر دریابد برنده خواهد بود. و هر کس در مقابل این تغییر گزینه «مقاومت» را انتخاب کند قطعا بازنده خواهد بود.

ترامپبهره وریبرجام
۲۴
۵۵
سپهر سمیعی
سپهر سمیعی
علوم انسانی - اقتصاد - اقتصاد سیاسی - جامعه شناسی - علم سیاست - انسان شناسی - ادبیات - تاریخ - هنر - موسیقی - سینما - فلسفه
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید