ویرگول
ورودثبت نام
سپهر سمیعی
سپهر سمیعیعلوم انسانی - اقتصاد - اقتصاد سیاسی - جامعه شناسی - علم سیاست - انسان شناسی - ادبیات - تاریخ - هنر - موسیقی - سینما - فلسفه
سپهر سمیعی
سپهر سمیعی
خواندن ۱۶ دقیقه·۴ ماه پیش

انفجار هسته ای

در حالی که حملات ارتش تروریستی آمریکا به مناطق جنوبی کشورمان ادامه دارد، بسیاری این سوال را مطرح می کنند که چرا جمهوری اسلامی ایران با تغییر دکترین هسته ای خود از معاهده NPT خارج نمی شود تا با برخوردار شدن از بازدارندگی هسته ای به حملات این خصم خیره سر پایان ببخشاید؟

سوال موازی دیگر این است که چرا علیرغم این حملات و تداوم حضور تروریست های آمریکایی در کشورهای همسایه ایران، سطح حملات ایران همچنان کنترل شده و محدود باقی مانده و با تصاعد ناگهانی به سطح زیرساخت های حیاتی در منطقه، موجب برقراری بازدارندگی نمی شود؟

یک سر طیف اجتماعی شامل براندازان، این مشاهدات را نشانه ضعف و زبونی جمهوری اسلامی و نوید بخش سرنگونی قریب الوقوع «رژیم» می دانند. و سر دیگر طیف شامل مردم مبعوث شده، از این مشاهدات نتیجه می گیرند که عده ای نفوذی و خائن درون ساختار نظام رخنه کرده و با سیاست های تسلیم طلبانه مانع از ظهور ظرفیت های انقلابی و بازدارنده شده اند.

در آنسوی آب ها هم تحلیلگران رنگ و وارنگ از یک جنگ طولانی و بی پایان دیگر صحبت می کنند که قرار است سال ها توسط آمریکا علیه ایران ادامه پیدا نماید.

اما تمام این صحبت ها و مطالبات و پیش بینی ها و تحلیل ها بر پایه این فرض اولیه است که ایران فاقد سلاح هسته ای است.

یعنی یک عده تصور می کنند آمریکا مانند عقاب بالای سر ایران ایستاده و اگر کوچکترین حرکتی در جهت ساخت سلاح هسته ای مشاهده کند دست اندر کاران آن را در جا به قتل رسانده و زیرساخت های مربوطه را فورا نابود می کند. و یک عده دیگر هم تصور می کنند که ایران به دلیل خیانت های داخلی و ضعف مسئولین هرگز اراده دستیابی به سلاح هسته ای را پیدا نکرده. و یک عده هم در آنسوی مرزها تصور می کنند ایران هنوز در حال تقلا کردن برای دستیابی به فناوری سلاح هسته ای است و تا دستیابی به آن فاصله زیادی دارد.

به نظر می رسد تمام این مفروضات اشتباه است.


ابتدا باید این سوال را پاسخ بدهیم که هدف از دسترسی به سلاح هسته ای چیست؟

کسانی که تصور می کنند جمهوری اسلامی یک رژیم بسیار ضعیف است، سلاح هسته ای را وسیله تضمین بقای رژیم می دانند.

به همین ترتیب آن دسته ای که تصور می کنند جمهوری اسلامی ایران درون مرزهای خود سرش را پایین انداخته بود و ماست خودش را می خورد تا اینکه آمریکا و اسرائیل ناگهان از راه رسیدند و با هدف اسقاط نظام و تجزیه ایران جنگ را آغاز کردند، آنها هم سلاح هسته ای را ابزار تضمین بقای نظام و حفظ یکپارچگی کشور می دانند.

این دو گروه از این جهت اشتراک نظر دارند که از طرفی جمهوری اسلامی ایران را یک ساختار ضعیف و ناتوان، و آمریکا و اسرائیل را قدرت هایی مطلقا برتر تصور کرده و لذا سلاح هسته ای را به عنوان یک ابزار بازدارندگی و دفاعی می بینند.

بهترین مثال برای این نوع کارکرد سلاح هسته ای را در کره شمالی مشاهده می کنیم. پس از فروپاشی شوروی و آغاز لشکرکشی های ایالات متحده آمریکا در خاورمیانه، خصوصا اشغال افغانستان در 2001 و اشغال عراق در 2003، کره شمالی همزمان با ایران در «محور شرارت» قرار داده شد و مشخص بود برنامه اشغال نظامی آن در دستور کار آمریکا قرار گرفته بود. لیکن کره شمالی در سال 2006 از NPT خارج شد و با اجرای یک آزمایش انفجار هسته ای رسما به یک قدرت هسته ای بدل گردید. پس از آن گزینه اشغال نظامی کره شمالی برای همیشه کنار گذاشته شد.

بنابراین کارکرد دستیابی به سلاح هسته ای برای کره شمالی کاملا ماهیت دفاعی و بازدارندگی داشته است. لیکن باید توجه داشت که کره شمالی پس از آن به طور دایمی به یک دولت حاشیه ای تبدیل شد و نفوذ آن به درون محدوده مرزهای سیاسی آن محدود گردید. تحریم های سفت و سخت بین المللی علیه کره شمالی هم این جایگاه را تثبیت نمود.

یعنی کره شمالی با دستیابی به سلاح هسته ای نتوانست به جایگاه آمریکا یا شوروی یا چین برسد. در حالی که اکثر قدرت های برخوردار از سلاح هسته ای، وزن بالایی در عرصه جهانی و منطقه ای خود دارند، کره شمالی به یک مثال نقض آشکار تبدیل شد.

از اینجا متوجه می شویم که برای تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ جهانی و منطقه ای، دستیابی به سلاح هسته ای شرط لازم هست ولی شرط کافی نیست.

لذا اگر هدف ایران از دستیابی به سلاح هسته ای تنها بازدارندگی دفاعی و بقا باشد، می تواند مسیر کره شمالی را پی بگیرد. لیکن اگر هدف تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ منطقه ای و جهانی باشد، مسیر کره شمالی می تواند نتیجه عکس داشته باشد.


ملاحظه دیگری که بارها از زبان دولت مردان آمریکایی بیان شده، نگرانی از مساله همه گیری اشاعه هسته ای پس از دستیابی ایران به سلاح هسته ای است.

این مطلب حتی صراحتا توسط خود محمد بن سلمان هم بیان گردید که «اگر ایران به سلاح هسته ای دست پیدا کند، عربستان هم به دنبال سلاح هسته ای خواهد بود».

با توجه به اینکه سیاست رسمی و اعلامی جمهوری اسلامی ایران همیشه این بوده که «ما به دنبال سلاح هسته ای نیستیم» طبیعتا این نگرانی توسط ایران بی پایه و اساس عنوان شده است. اما اگر فرض کنیم ایران واقعا به دنبال دسترسی به سلاح هسته ای باشد، چه با هدف بازدارندگی و تضمین بقا و چه با هدف تبدیل شدن به یک دولت بزرگ منطقه ای و جهانی، در اینصورت همین نگرانی عینا در طرف ایرانی هم باید وجود داشته باشد.

یعنی اگر ایران مانند کره شمالی از NPT خارج شود و دست به آزمایش انفجار هسته ای بزند، بلافاصله پس از آن باید منتظر هسته ای شدن عربستان و ترکیه باشد. به این ترتیب اگر هدف ایران بقا باشد، هسته ای شدن دو رقیب منطقه ای موجب افزایش ریسک های امنیتی شده، و اگر هدف تبدیل شدن به قدرت منطقه ای باشد، هسته ای شدن عربستان و ترکیه موجب مهار قدرت ایران خواهد شد.

یعنی در انتها دستاوردهای سلاح هسته ای برای ایران بسیار محدود بوده و ممکن است حتی وضعیت نهایی بدتر از وضعیت کنونی شود.


با توجه به این نکات، اکنون می توانیم فرض اولیه را تغییر بدهیم. یعنی با این فرض که ایران به سلاح هسته ای دست پیدا کرده ولی هنوز آن را علنی نکرده است، به تحلیل و بررسی اوضاع و مشاهدات بپردازیم.

پر واضح است که سلاح هسته ای که هیچ کس از وجود آن خبر نداشته باشد، نمی تواند کارکرد بازدارندگی داشته باشد. بنابراین نه به درد تضمین بقا می خورد و نه موجب ارتقای جایگاه ایران به سطح قدرت برتر منطقه ای می شود. لذا سوال اینجاست که چطور می توان این قدرت هسته ای را به نمایش گذاشت، بدون اینکه دو مشکل ناشی از آن عارض شوند. این دو مشکل عبارت بودند از:

1- اجماع جهانی علیه ایران و فشارهای بین المللی مشابه فشارهایی که علیه کره شمالی شکل گرفت.

2- گسترش اشاعه هسته ای در منطقه و هسته ای شدن عربستان و ترکیه.

در پایان جنگ 12 روزه دیدیم که آمریکا به تاسیسات غنی سازی اورانیوم در ایران حمله کرد و فردو و نطنز را بمباران نمود. این اقدام آمریکا در قوانین بین المللی غیر قانونی و مجرمانه محسوب می شود. لذا ایران از همین توجیه برای قطع دسترسی بازرسان آژانس به تاسیسات هسته ای خود استفاده نمود.

به این ترتیب قطع دسترسی بازرسان آژانس به گونه ای رقم خورد که موجب شکل گیری اجماع علیه ایران نشد. کما اینکه مشاهده کردیم چین و روسیه از حق وتوی خود در حمایت از ایران در مقابل تلاش های آمریکا و انگلیس و فرانسه استفاده نمودند.

از سوی دیگر، روایت رسمی آمریکاییها این بود که زیرساخت های هسته ای ایران را به کلی نابوده کرده اند، و این روایت توسط مقامات ایرانی هم تایید شد. این روایت مانع از حرکت رقبای منطقه ای ایران به سمت دستیابی به سلاح هسته ای شده است.

بنابراین، لااقل از زمان بمباران فردو تا امروز، ایران بدون نگرانی از مزاحمت بازرسان آژانس و جواسیس نفوذی می توانسته پروژه تولید سلاح هسته ای را به پیش ببرد.

حال به مرحله ای رسیده ایم که باید از سلاح هسته ای رونمایی شود. و در این مقطع مشاهده می کنیم کم کم دونالد ترامپ اظهاراتی را بیان می کند که حاکی از حمله اتمی به ایران است. از جمله ادعای او که اخیرا گفت آمریکا کوه کلنگ اراک در ایران را نابود خواهد کرد.

پر واضح است که کوه با سلاح های متعارف نابود نمی شود. لذا اشاره به نابودی کوه تلویحا به معنای استفاده از سلاح هسته ای است. همینطور لغزش های زبانی ترامپ که گاهی به حمله هسته ای اشاره کرده و گاهی از عبارت «جمهوری اسلامی ژاپن» استفاده کرده است، همگی می توانند در راستای قصد و نیت به استفاده از سلاح هسته ای تعبیر شوند.

حال اگر سپاه پاسداران مثلا در همان کوه کلنگ اراک اولین آزمایش انفجار هسته ای خود را انجام دهد و ادعا نماید که آمریکا یا اسرائیل به ایران حمله هسته ای نموده اند، واکنش آمریکا و ترامپ در چهار سناریو قابل تعریف خواهد بود:

حالت اول: آمریکا ادعای ایران را تکذیب نموده و ماهیت ایرانی انفجار هسته ای را افشا نمایند.

در این حالت:

اولا بازدارندگی هسته ای ایران کاملا تثبیت می شود و جنگ به پایان می رسد.

ثانیا چنین خبری یک رسوایی بسیار بزرگ برای شخص دونالد ترامپ و دولت وی در داخل آمریکا و در سطح کل جهان خواهد بود. چون مهمترین توجیه ترامپ برای ورود به جنگ با ایران، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای بوده که به این ترتیب مشخص می شود در این خصوص به یک شکست مفتضحانه و آشکار منتهی شده است.

ثالثا رقبای ایران در منطقه که از قضا متحدین آمریکا محسوب می شوند بلافاصله تمام توان خود را برای دستیابی به سلاح هسته ای به کار خواهند برد و آمریکا هم چاره ای جز پذیرش اشاعه هسته ای نخواهد داشت. این یعنی وضعیتی مشابه سیاست پاکستان پس از هسته ای شدن هند. این موضوع فی نفسه ریسک های بعدی را برای آمریکا به شدت افزایش می بخشد.

حالت دوم: آمریکا ادعای ایران را نه تایید و نه تکذیب می کند و سیاست ابهام و سکوت را در پیش می گیرد.

در این حالت:

اولا بازدارندگی هسته ای ایران در برابر آمریکا تثبیت می شود و جنگ پایان می یابد. چون هر کس نداند، خود آمریکاییها به خوبی می دانند که به ایران حمله اتمی نکرده اند. مضافا با توجه به داده های Nuclear forensics قطعا آمریکاییها می توانند تشخیص بدهند که بمب منفجر شده متعلق به خود ایران بوده است.

ثانیا این ابهام می تواند در سیاست داخلی به نفع ترامپ باشد. چون چهره های غیر رسمی می توانند با گمانه زنی ادعا کنند آمریکا (یا اسرائیل) با استفاده از سلاح هسته ای شکست قطعی را بر ایران تحمیل نموده و از جنگ خارج شده اند در حالی که عده ای دیگر این ادعا را فاقد سند و مدرک قلمداد خواهند کرد. یعنی هر کس می تواند برداشت و روایت مورد علاقه خودش را داشته باشد.

ثالثا اگر چه ریسک اشاعه هسته ای نسبت به حالت اول کمتر است، لیکن همچنان ریسک آن بسیار بالا خواهد بود و قطعا ترکیه و عربستان در چنین فضای ابهام آلودی تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای را در دستور کار قرار خواهند داد.

حالت سوم: آمریکا ادعای ایران را تایید کرده و می پذیرد که حمله هسته ای توسط آمریکا انجام شده است.

در این حالت:

اولا بازدارندگی ایران در برابر آمریکا تثبیت می شود و جنگ پایان می یابد. به همان دلیلی که در حالت دوم ذکر شد.

ثانیا اثرات این موضع رسمی در سیاست داخلی آمریکا پر ابهام و در عرصه جهانی پر خطر خواهد بود. زیرا مشخص نیست واکنش داخلی در آمریکا به شروع آتش بازی هسته ای چگونه باشد و ممکن است طبعات سهمگینی برای ترامپ و جریان مگا و حزب جمهوری خواه داشته باشد. اثرات بین المللی آن هم بسیار خطرناک بوده و منجمله دست روسیه را برای استفاده از سلاح هسته ای علیه اوکراین و کشورهای اروپایی باز می کند.

ثالثا این سیاست ریسک اشاعه هسته ای در منطقه را به صفر می رساند. زیرا ایران در موضع قربانی و مظلوم قرار گرفته و نه تنها رقبای منطقه ای نمی توانند از خطر ایران هسته ای برای توجیه برنامه هسته ای خود استفاده نمایند، بلکه ناچار خواهند شد استفاده از سلاح های هسته ای را محکوم نموده و در خصوص حرکت به سمت سلاح هسته ای بیش از پیش دست بسته خواهند شد.

حالت چهارم: آمریکا ادعای ایران را تایید کرده و اسرائیل را مسئول حمله هسته ای به ایران معرفی می کند.

در این حالت:

اولا بازدارندگی ایران در برابر آمریکا تثبیت می شود و جنگ پایان می یابد.

ثانیا اثرات این موضع گیری در سیاست داخلی آمریکا ابتدا منفی خواهد بود، اما چنانچه ترامپ و جریان مگا و حزب جمهوری خواه بیش از پیش از اسرائیل و لابی صهیونیستی فاصله بگیرند، اثرات منفی آن کنترل خواهد شد. یعنی در این حالت عملا آخرین میخ بر تابوت لابی صهیونیستی در آمریکا کوبیده خواهد شد. همچنین در عرصه بین المللی ریسک های ناشی از عواقب این سیاست بسیار کنترل شده تر و محدودتر از حالت سوم خواهد بود. چون اسرائیل به عنوان یک دولت یاغی و جنایتکار شناخته شده و آمریکا می تواند از تبعات آن فرار نموده و همچنین روسیه یا چین هم ترجیح خواهند داد خود را به سطح یک دولت یاغی و جنایتکار مانند اسرائیل تنزل ندهند. بنابراین آمریکا همچنان می تواند امیدوار باشد حرمت استفاده از سلاح هسته ای در سطح جهانی پا بر جا باقی بماند.

ثالثا این سیاست ریسک اشاعه هسته ای در منطقه را مطلقا به صفر می رساند. زیرا نه تنها ایران در موضع قربانی قرار گرفته، بلکه اسرائیل به عنوان شرّ مطلق متهم به استفاده از سلاح هسته ای گردیده. لذا بیش از آنکه رقبای منطقه ای ایران به سمت توسعه تسلیحات هسته ای سوق داده شوند، یک اجماع قوی منطقه ای و جهانی برای خلع سلاح هسته ای اسرائیل شکل خواهد گرفت.


ملاحظه می کنیم که احتمال حالت چهارم از همه حالت های قبلی بیشتر است و هر دو مشکل ایران را هم حل می کند.

یعنی از طرفی بدون شکل گیری اجماع جهانی علیه ایران موجب ایجاد بازدارندگی هسته ای در برابر دشمن آمریکایی می شود. و از طرف دیگر مانع از اشاعه هسته ای در منطقه و دستیابی رقبای ایران به سلاح هسته ای می شود.

این در حالی است که ایران با مشروعیت کامل از NPT خارج شده و می تواند برنامه هسته ای خود را بدون محدودیت گسترش داده و با تاسیس نیروگاه های هسته ای و تاسیسات آب سنگین متعدد، اقدام به تولید انبوه اورانیوم و پلوتونیوم غنی شده نموده و زرادخانه هسته ای خود را در سطح یک قدرت بزرگ جهانی گسترش دهد.

مضافا، با پایان قطعی جنگ و تسلط قطعی ایران بر تنگه هرمز، سیادت ایران بر کشورهای حوزه خلیج فارس تثبیت شده و نظم امنیتی، اقتصادی، و سیاسی در کل منطقه با محوریت ایران بازنویسی خواهد شد.

لذا معادلات فعلی به کلی دگرگون شده و جایگاه ایران به عنوان هژمون منطقه خاورمیانه به سطح یک قدرت جهانی در کلاس آمریکا و چین و روسیه ارتقا پیدا می کند.

با توجه به این مطالب، مشاهده می کنیم که با فرض برخوردار بودن ایران از سلاح هسته ای:

اولا سیاست ایران در حال حاضر نباید در راستای بازدارندگی و جلوگیری از حملات آمریکا باشد. بلکه کاملا برعکس، باید آمریکا و اسرائیل به ادامه جنگ و تصاعد تنش ترغیب شوند تا روایت «حمله اتمی» باور پذیر شود.

ثانیا ایران تا زمانی که انفجار هسته ای انجام نشده نباید از NPT خارج شود.

ثالثا زیرساخت های منطقه ای از قبیل تاسیسات نفتی و گازی و غیره نباید بیش از حد صدمه ببیند، چون نهایتا این زیرساخت ها بخشی از بلوک قدرت ایران در جهان خواهد بود و ایران قصد ندارد پس از شکست قطعی آمریکا، تنها مالک یک زمین سوخته شود.

رابعا دعواها و جنجال هایی که در فضای مجازی و رسانه ای و سیاسی در جریان است به هیچ وجه نشانه شکاف یا ضعف درون نظام نیست. بلکه اینها مقدمات ورود به فاز بعدی است. به این ترتیب که ابتدا با نمایش و تظاهر به ضعف، آمریکا را ترغیب به تصاعد تنش نماید. و سپس با اجرای انفجار هسته ای، آمریکا را در مقابل عمل انجام شده قرار داده و یکی از سناریوهای چهارگانه فوق را فعال گرداند.


آمریکا در اوج قدرت خود به جنگ کره وارد شد و علیرغم تلفات و هزینه سنگین، نتوانست کره شمالی را شکست بدهد و جنگ کره به وضعیت آتش بس دایمی انجامید.

پس از آن آمریکا در جنگ ویتنام هم شکست قطعی خورد، اما پس از یک جنگ طولانی به مدت 20 سال.

در عراق و افغانستان هم آمریکا نهایتا شکست خورد، اما پس از یک دوره جنگ بسیار طولانی با هزینه ها و خسارات بسیار هنگفت.

هیچکدام از این حریف های آمریکا سلاح هسته ای نداشتند و آمریکا هم در هیچ کدام از این جنگ ها به سلاح هسته ای متوسل نشد.

بنابراین حتی اگر ایران سلاح هسته ای نداشته باشد هم نهایتا آمریکا در جنگ علیه ایران شکست خواهد خورد. اما چنانچه ایران به سلاح هسته ای دست پیدا کرده باشد، زمان و هزینه های جنگ بسیار کوتاه تر شده و نتیجه نهایی به سرعت حاصل می شود.

با توجه به سوابق تاریخی که آمریکا همیشه شکست را بر استفاده از سلاح هسته ای ترجیح داده، بسیار بعید است که واقعا آمریکا (یا اسرائیل) علیه ایران از سلاح هسته ای استفاده نمایند. اما حتی اگر ایران موفق شود آمریکا یا اسرائیل را وادار به استفاده از سلاح هسته ای نماید، این موضوع بیش از همه موجب باور پذیری روایت ایران خواهد شد. چون بلافاصله پس از حمله واقعی از سوی دشمن، اولین آزمایش هسته ای سپاه انجام شده و به عنوان حمله دوم دشمن معرفی می شود و همان چهار سناریوی فوق الذکر مطرح خواهد شد.

و اگر همانطور که انتظار می رود دشمن هرگز از سلاح هسته ای استفاده نکند، همین که ترامپ و صهیونیست ها تهدید به استفاده از آن کرده اند برای باور پذیر شدن روایت ایران کافی است.

آخرین سناریو که کمترین احتمال را دارد این است که آمریکا پشت پرده با ایران به توافق برسد و سیادت ایران بر منطقه را بپذیرد. به این ترتیب ممکن است راه حلی بدون خروج ایران از NPT اندیشیده شود. ولی حتی در آن صورت هم ایران بمب هسته ای خود را حفظ خواهد کرد فقط آن را علنی نخواهد نمود و اجازه بازرسی نامحدود به آژانس را هم نخواهد داد و حق غنی سازی اورانیوم را برای خود محفوظ نگه خواهد داشت. کلید تثبیت جایگاه ایران به عنوان قدرت برتر و هژمون منطقه ای اولا در کنترل تنگه هرمز و ثانیا در مشروعیت و قدرت نرم ناشی از تقابل مستقیم با شرّ مطلق یعنی اسرائیل است. بمب اتم کارکرد ثانویه برای تحکیم این ساز و کار داشته و چنانچه آمریکا جایگاه جدید ایران را بپذیرد، این احتمال را نمی توان رد کرد که ممکن است ایران نیازی به علنی کردن بمب اتم ولو با تظاهر به قربانی بودن نداشته باشد.

انفجار هسته ای حرکتی است که آمریکا را کیش و مات می کند. مگر اینکه با مشاهده وضعیت، داوطلبانه بازی را واگذار نماید.

کره شمالیبمب اتمجنگ ایران و آمریکاتنگه هرمز
۱۱
۸
سپهر سمیعی
سپهر سمیعی
علوم انسانی - اقتصاد - اقتصاد سیاسی - جامعه شناسی - علم سیاست - انسان شناسی - ادبیات - تاریخ - هنر - موسیقی - سینما - فلسفه
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید