امید بسته به فردی که از آن صحبت میکند و زمینه مورد بحث، تعاریف متفاوتی دارد. در روانشناسی امید به عنوان «انتظاری مثبت در مورد آینده و سپری بین رویدادهای استرسزای زندگی» تعریف میشود. در واقع، امید منشأ پویایی و پیشرفت در زندگی بشر است. حالا که از زمین و زمان اتفاقهای بد و مشکلات ریزودرشت روی سرمان آوار میشود، اصلاً چرا باید امیدوار باشیم؟ میخواهم از امید بنویسم چون شدیداً به آن نیاز دارم. چون تقریباً هر کسی که میشناسم ناامید است. تقریباً همه این افراد باور دارند که از دیگری بیچاره و درماندهتر هستند.

همه ما زیاد از کلمههای امید و ناامیدی استفاده میکنیم؛ اما واقعاً امید یعنی چه؟ برای تعریف امید، بهتر است اول بدانیم که امید به چه معنایی نیست؟
امید، تنها چیز باقیمانده در جعبه پاندورا، به معنای تفکر مثبت و خود فریبی نیست. برای امیدواری لازم نیست دروغهای شاخدار آرام بخش را باور کنید. امید یعنی سفت چسبیدن به جلیقه نجات و تقلا برای رسیدن به خشکی، حتی اگر تا دور دستها چشمهایتان هیچ خشکی را نبیند. امیدوار بودن شبیه پرورش اندام است. اول تمرینهای سنگینی انجام میدهید، رژیمهای سخت میگیرید و فکر میکنید هیچ تغییری ایجاد نمیشود. با گذشت زمان کم کم میتوانید تغییر را به چشم ببینید.
گاهی اوقات آنقدر شرایط سخت و غیرقابلتحمل میشود که غرق شدن در آن راحتتر از نادیده گرفتنش است. اخیراً پشت هم در مصاحبههای شغلی رد شدید؟ کسبوکاری که با قرض و وام شروع کردید ورشکست شده است؟ رابطه عاطفی که سالها عمرتان را به پای آن گذاشتید در حال فروپاشی است؟ حتی اگر اوضاع در زندگی فردی و کاریتان خوب پیش رود ممکن است شرایط اجتماعی یا سیاسی ناامیدتان کند. هیچ یک از این رویدادها نباید امیدتان را از بین ببرد. حتی اگر با خودتان فکر میکنید که مهم نیست چه کاری از دستتان برمیآید، زندگی شما برای هیچ کسی ارزش ندارد و باید بر اساس چارچوبهایی زندگی کنید که نقشی در تعیینشان ندارید، بازهم حق ندارید ناامید شوید. قرار نیست منکر واقعیت شویم؛ تنها نباید ناامید شویم. برای نجات کار، خانواده، جامعه و جهان اول از همه باید خود را نجات دهید. امید همان سفینة النجات است.
امید به معنای انفعال و پذیرش مطلق همه چیز نیست. اتفاقاً امید باعث میشود تا توجه بیشتری به محیط پیرامون داشته باشید. ناامیدی با خود ترس و اضطراب را به همراه میآورد و شما را به مرز افسردگی میکشاند. در مقابل، امیدواری خلاقیت و مهارتهای حل مسئله را افزایش میدهد و موجب توجه بیشتر شما به جامعه میشود. امید به شما انگیزه لازم برای ایجاد تغییر را میدهد.
حتی در دنیای فیلمها هم امید همان چیزی است که قهرمان را از سایرین متمایز میکند. فیلم پاپیون را دیدهاید؟ حتی اگر فیلم را ندیده باشید موسیقی متن فیلم به گوشتان آشنا است. پاپیون مردی است که جرمش را قبول ندارد و تلاش میکند تا از زندان فرار کند. فرارهای ناموفق متوالی، تحمل انفرادی، شکست پشت شکست، هیچ چیز او را ناامید نمیکند. سکانس پایانی فیلم فوقالعاده است، زمانی که پاپیون سوار بر پشت نارگیلهای شناور بر روی آب در حال فرار از زندان مخوف است فریاد میزند «آهای حرامزادهها، من هنوز زندهام».
شاید بگویید خب، طبیعی است که فیلمها پایان خوشی داشته باشند! پس لازم است به شما یادآوری کنم که داستان این فیلم کاملاً واقعی است. اگر پاپیون توانست از زندانی مخوف فرار کند. پس شما هم میتوانید از زندان خودساخته یا دیگران ساخته فرار کنید.
انسان ناامید قادر به درک درست خود، دیگران و محیط پیرامون نیست. ناامیدی بزرگترین دشمن رویا پردازی است. یکی از علائم شایعی که افراد مبتلا به افسردگی گزارش کردند، ناتوانی در تصور آینده است. این همان بلایی است که ناامیدی بر سرمان میآورد. باید طوری رفتار و زندگی کنیم که انگار آیندهای هست، حالا هر آیندهای که میخواهد باشد. این همان امید است.
ناامیدی یکی از شایعترین نشانههای بسیاری از مشکلات روانی و رفتاری است. اضطراب، افسردگی، اختلال پرخوری و وابستگی به مواد همگی از ناامیدی نشئت میگیرند. ناامیدی باعث میشود همه چیز را خاکستری ببینید، کاری که زمانی انجام آن برایتان لذتبخش بود، دیگری هیچ لذتی ندارد. تحقیقات نشان دادند که افراد امیدوارتر دارای سلامت روان بیشتری هستند.
امید باعث ترشح بیشتر دوپامین و اندورفین میشود. دوپامین عامل شیمیایی مرتبط با لذت است که کنترل توجه، خواب، حافظه و تاثیر بر خلقوخو تنها چند نمونه از کارکردهای آن هستند. اندورفین مسکن طبیعی بدن برای احساس شادی، سرخوشی و آرامش در واکنش به محرکهای خارجی است.
انسانها نمیتوانند بدون امید زندگی کنند. یادتان باشد که چرخه امید به ناامیدی و باز از ناامیدی به امید ویژگی مشترک همه انسانها است. امید همه چیز است. وقتی امید نداشته باشید، برای بهترشدن اوضاع تلاش نمیکنید. هر رویدادی را بهعنوان سرنوشت تعیین شده خود میپذیرید و سعی میکنید با همه چیز کنار بیایید. باید بدانید که سادهترین راه کنترل دیگران ناامید کردنشان است. امید آنقدر مهم است که بسیاری از حکومتهای خودکامه برای کاشتن بذر ترس، سعی در ناامید کردن مردمانشان دارند.

گاهی یک جمله، یک تصویر، یک عکس به ما امید میدهد. بخشی از کتاب جای خالی سلوچ از محمود دولتآبادی همیشه ته دلم را گرم میکند:
روزگار همیشه بر یک قرار نمیماند، روز و شب دارد. روشنی دارد. تاریکی دارد. بالا دارد. کم دارد، بیش دارد. دیگر چیزی از زمستان باقی نمانده. تمام میشود، بهار میآید. هوا ملایم میشود. دستودل مردم باز میشود ...