وقتی صحبت از تمرین دادن مغز میشود، بسیاری از افراد تصور میکنند تنها راه تقویت عملکرد ذهن، حل جدول یا انجام بازیهای فکری است. اما در سالهای اخیر روشی به نام نوروفیدبک (Neurofeedback) توجه متخصصان علوم اعصاب و روانشناسی را به خود جلب کرده است؛ روشی که بدون دارو و بدون جراحی، تلاش میکند مغز را به سمت عملکرد بهتر هدایت کند.
مغز ما دائماً در حال تولید امواج الکتریکی است. این امواج نشاندهنده فعالیت بخشهای مختلف مغز هستند و میتوانند اطلاعات ارزشمندی درباره تمرکز، آرامش، استرس و حتی کیفیت خواب ارائه دهند.
در جلسات نوروفیدبک، حسگرهایی روی پوست سر قرار میگیرند که تنها وظیفه آنها ثبت فعالیت الکتریکی مغز است. این حسگرها هیچ جریان یا شوکی وارد بدن نمیکنند و فقط اطلاعات را دریافت میکنند.
سپس نرمافزار، فعالیت مغز را به شکل تصویر، بازی یا صدا به فرد نمایش میدهد. مغز به مرور زمان یاد میگیرد الگوهای مناسبتر را تقویت کند؛ درست مانند یادگیری یک مهارت جدید.

نوروفیدبک در سالهای اخیر در حوزههای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است و معمولاً برای کمک به بهبود عملکرد مغز در شرایطی مانند:
مشکلات تمرکز و توجه
اضطراب و استرس
اختلال خواب
افزایش عملکرد شناختی
بهبود یادگیری
کمک به ورزشکاران و افراد دارای مشاغل پرتنش
به کار میرود. البته اثربخشی آن به شرایط هر فرد، تشخیص متخصص و پروتکل درمانی بستگی دارد و نباید انتظار داشت برای همه افراد نتیجه یکسانی داشته باشد.
خیر. یکی از دلایل محبوبیت این روش، غیرتهاجمی بودن آن است. الکترودهای مورد استفاده تنها ثبتکننده امواج مغزی هستند و هیچ جریان الکتریکی وارد مغز نمیکنند. به همین دلیل، بسیاری از افراد جلسه درمان را شبیه تماشای یک فیلم یا انجام یک بازی رایانهای توصیف میکنند.
در بسیاری از مراکز تخصصی، ابتدا ارزیابی اولیه و در صورت نیاز نقشه مغزی (QEEG) انجام میشود تا الگوی فعالیت مغز بررسی شود. این موضوع به متخصص کمک میکند برنامه تمرینی مناسبتری طراحی کند و روند درمان هدفمندتر باشد.
نوروفیدبک تنها به داشتن دستگاه وابسته نیست. تجربه درمانگر، کیفیت تجهیزات، نحوه ارزیابی اولیه و طراحی پروتکل درمانی نقش بسیار مهمی در نتیجه نهایی دارند. به همین دلیل توصیه میشود قبل از شروع درمان، درباره مرکز انتخابی و تخصص تیم درمان اطلاعات کافی کسب کنید.
در مجموعههایی مانند نوروکای نیز تلاش میشود فرآیند ارزیابی و آموزش مغز بر اساس اصول علمی و تجهیزات تخصصی انجام شود تا هر فرد متناسب با شرایط خود برنامه مناسبی دریافت کند.
نوروفیدبک را میتوان نوعی آموزش برای مغز دانست؛ روشی که به جای استفاده از دارو، تلاش میکند با ارائه بازخورد لحظهای، الگوهای فعالیت مغزی را بهبود دهد. هرچند این روش برای همه افراد نتیجه یکسانی ندارد، اما امروزه به عنوان یکی از فناوریهای نوین علوم اعصاب در بسیاری از مراکز تخصصی مورد استفاده قرار میگیرد و همچنان تحقیقات علمی درباره کاربردهای آن ادامه دارد.