
یکی از مهمترین اصول مدیریت دارایی در بازارهای مالی این است که کنترل سرمایه را تا جای ممکن در اختیار خودمان نگه داریم. وقتی ارز دیجیتال یا طلای خود را در یک صرافی یا پلتفرم معاملاتی نگهداری میکنیم، در واقع اختیار دسترسی به آن را تا حدی به یک شرکت واسطه سپردهایم. ممکن است هر روز بتوانیم موجودی حسابمان را ببینیم، اما این به معنای مالکیت و دسترسی بیقیدوشرط به دارایی نیست.
در بازار ارزهای دیجیتال، راهکار رایج برای کاهش این وابستگی، انتقال دارایی به کیف پول شخصی است؛ کیف پولی که کلید خصوصی یا عبارت بازیابی آن فقط در اختیار خود کاربر باشد. البته نگهداری شخصی هم مسئولیتهایی مانند محافظت از عبارت بازیابی دارد، اما دستکم ریسک وابستگی به یک صرافی را کاهش میدهد.
در مورد طلا نیز نگهداری فیزیکی یا استفاده از خدمات نگهداری معتبر، با پشتوانه مشخص و قابل راستیآزمایی، میتواند وابستگی به یک پلتفرم آنلاین را کمتر کند. اما چرا نگهداری بلندمدت دارایی در صرافیها و پلتفرمهای معاملاتی ریسک دارد؟
یکی از مهمترین نگرانیها درباره صرافیهای داخلی و پلتفرمهای آنلاین خریدوفروش طلا، میزان نظارت، شفافیت و ضمانت اجرایی در زمان بروز بحران است. فعالیت یک پلتفرم در فضای آنلاین یا داشتن مجوزهای مختلف، لزوماً به این معنا نیست که دارایی کاربران در هر شرایطی تضمین شده است.
اگر یک شرکت با مشکلات مالی، توقف فعالیت، تخلف مدیریتی یا حتی ورشکستگی روبهرو شود، ممکن است کاربران برای برداشت پول یا دارایی خود با محدودیتهای جدی مواجه شوند. در چنین شرایطی، پیگیری حقوقی و بازپسگیری سرمایه میتواند زمانبر و پیچیده باشد؛ بهخصوص اگر وضعیت ذخایر، تعهدات شرکت و محل نگهداری دارایی کاربران شفاف نباشد.
در سالهای اخیر، گزارشهایی از شکایت و نارضایتی کاربران برخی پلتفرمها، از جمله اکسکوینو و میلیگلد، منتشر شده است. همچنین درباره زرپاد گزارشهایی با محوریت ادعای خالیفروشی طلا مطرح شده است. البته باید توجه داشت که هر شکایت یا تأخیر در تسویه بهتنهایی اثباتکننده کلاهبرداری یا ورشکستگی نیست؛ اما همین موارد نشان میدهند که کاربران باید پیش از سپردن سرمایه خود، درباره پشتوانه دارایی، امکان برداشت و سازوکار جبران خسارت تحقیق کنند.
نکته مهم این است که موجودی نمایشدادهشده در پنل کاربری، بهتنهایی اثبات نمیکند که دارایی متناظر واقعاً وجود دارد و در هر زمان قابل برداشت است.
صرافیهای ارز دیجیتال اهداف جذابی برای هکرها هستند؛ زیرا حجم زیادی از دارایی کاربران را در کیف پولها و زیرساختهای خود نگهداری میکنند. نفوذ به سیستمهای امنیتی، سرقت کلیدهای خصوصی، حمله به کارکنان یا سوءاستفاده از آسیبپذیریهای نرمافزاری میتواند خسارت سنگینی به یک پلتفرم وارد کند.
نمونه قابلتوجه این اتفاق، حمله سایبری به نوبیتکس در خرداد ۱۴۰۴ است. در این حادثه، مهاجمان مدعی سرقت بیش از ۹۰ میلیون دلار دارایی شدند و نوبیتکس نیز دسترسی غیرمجاز به بخشی از زیرساختهای خود را تأیید کرد. این اتفاق نشان داد حتی پلتفرمهای شناختهشده و پرکاربر نیز از حملات سایبری مصون نیستند.
نکته مهمتر این است که جبران خسارت همیشه ساده یا حتی ممکن نیست. اگر دارایی سرقتشده بازیابی نشود و شرکت منابع مالی کافی برای جبران نداشته باشد، ممکن است کاربران برای مدت طولانی با محدودیت برداشت یا زیان مواجه شوند.
استفاده از صرافیهای خارجی برای کاربران ایرانی ریسک دیگری هم دارد: محدودیتهای ناشی از تحریمها و قوانین احراز هویت. بسیاری از پلتفرمهای بینالمللی اجازه ارائه خدمات به افراد ساکن ایران را ندارند. در نتیجه، استفاده از ابزارهایی مانند VPN برای پنهان کردن موقعیت جغرافیایی، تضمینی برای حفظ دسترسی به حساب ایجاد نمیکند.
برای مثال، گزارش تحقیقی رویترز در سال ۲۰۲۲ نشان داد تعدادی از کاربران ایرانی بایننس پس از سختگیرانهتر شدن کنترلهای ضدپولشویی در سال ۲۰۲۱ دسترسی خود به حسابهایشان را از دست دادند. برخی از این کاربران پیشتر با تغییر IP و بدون احراز هویت کامل در این صرافی فعالیت میکردند.
بنابراین حتی اگر امروز امکان ورود و معامله در یک صرافی خارجی وجود داشته باشد، نمیتوان مطمئن بود که فردا نیز دسترسی به حساب و داراییها برقرار خواهد بود. در چنین شرایطی، نگهداری بلندمدت سرمایه در حسابی که ممکن است به دلیل محدودیتهای جغرافیایی مسدود شود، ریسک قابلتوجهی دارد.
گاهی یک پلتفرم بدون آنکه هک شده یا ورشکسته باشد، به دلیل مشکلات نقدینگی، اختلال بانکی، افزایش ناگهانی درخواست برداشت یا مسائل فنی، برداشت دارایی کاربران را موقتاً محدود میکند.
این مسئله بهخصوص در زمان ریزش شدید بازار یا افزایش ناگهانی قیمتها اهمیت پیدا میکند؛ یعنی دقیقاً زمانی که ممکن است کاربر بیش از هر زمان دیگری به دارایی خود نیاز داشته باشد. اگر دسترسی به سرمایه به تصمیم یا عملکرد یک واسطه وابسته باشد، ممکن است فرصت فروش، انتقال یا استفاده از دارایی از دست برود.
در پلتفرمهای خریدوفروش طلای آنلاین، یکی از پرسشهای اساسی این است که آیا به ازای موجودی ثبتشده کاربران، طلای واقعی و قابل تحویل وجود دارد یا خیر. در صرافیهای ارز دیجیتال نیز باید مشخص باشد داراییهای کاربران چگونه نگهداری میشوند و آیا ذخایر پلتفرم پاسخگوی تمام تعهدات آن هست یا نه.
انتشار گزارش ذخایر یا اثبات موجودی (Proof of Reserves) میتواند مفید باشد، اما بهتنهایی کافی نیست؛ زیرا باید بدهیها و تعهدات پلتفرم نیز بررسی شوند. شفافیت واقعی زمانی معنا دارد که کاربر بتواند از پشتوانه دارایی و امکان برداشت آن اطمینان معقولی به دست آورد.
حتی اگر یک پلتفرم از نظر فنی و امنیتی عملکرد مناسبی داشته باشد، همچنان به تصمیمهای مدیریتی، سیاستهای داخلی و وضعیت عملیاتی شرکت وابسته است. تغییر ناگهانی قوانین برداشت، افزایش کارمزدها، مسدود شدن حساب به دلایل داخلی یا اختلال در خدمات مشتریان میتواند تجربه کاربر را تحت تأثیر قرار دهد.
در واقع، نگهداری دارایی در یک پلتفرم یعنی پذیرفتن مجموعهای از ریسکهایی که کنترل بسیاری از آنها در اختیار کاربر نیست.
صرافیها و پلتفرمهای آنلاین ابزارهای مفیدی برای خریدوفروش و مدیریت معاملات هستند، اما نباید آنها را بدون بررسی، جایگزین کیف پول شخصی یا محل نگهداری بلندمدت تمام سرمایه دانست. هک، ورشکستگی، محدودیت برداشت، تحریمها، مشکلات نقدینگی و نبود شفافیت کافی میتوانند دسترسی کاربران به داراییهایشان را با خطر مواجه کنند.
برای کاهش این ریسکها، بهتر است فقط به اندازه نیاز معاملاتی خود در صرافی موجودی نگه دارید و بخش اصلی دارایی دیجیتال را به کیف پول شخصی امن منتقل کنید. عبارت بازیابی را بهصورت آفلاین و در محلی امن نگهداری کنید و هرگز آن را در اختیار دیگران قرار ندهید. درباره طلا نیز تا حد امکان به نگهداری فیزیکی یا خدماتی با پشتوانه روشن، گزارشپذیر و قابل راستیآزمایی توجه کنید.
در نهایت، مهمترین اصل این است: اگر کنترل داراییتان را به یک واسطه سپردهاید، باید ریسکهای آن واسطه را هم بپذیرید. امنیت سرمایه فقط به انتخاب دارایی مناسب وابسته نیست؛ به انتخاب محل نگهداری آن هم بستگی دارد.