
همزمان با محدود شدن معاملات شبانه تتر، بانک مرکزی وضعیت صرافیهای رمزارزی فاقد مجوز را نیز در دستور بررسی قرار داده است؛ اتفاقی که میتواند نشانه ورود بازار رمزارز ایران به مرحله تازهای از تنظیمگری باشد.
بازار رمزارز ایران در هفتههای اخیر با نشانههایی از تغییر رویکرد سیاستگذار پولی مواجه شده است. از یک سو محدودیتهایی برای معاملات شبانه تتر اعمال شده و از سوی دیگر، موضوع فعالیت صرافیهای رمزارزی که مجوز بانک مرکزی را ندارند، در یکی از کمیتههای این بانک در حال بررسی است.
اگرچه هنوز تصمیم نهایی درباره سرنوشت این پلتفرمها اعلام نشده، اما قرار گرفتن موضوع در دستور کار بانک مرکزی نشان میدهد سیاستگذار دیگر نمیخواهد بازار رمزارز را صرفاً بهعنوان یک بازار مستقل و جدا از نظام ارزی کشور نگاه کند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، بانک مرکزی در حال بررسی وضعیت صرافیهایی است که بدون دریافت مجوز از این نهاد در حوزه خریدوفروش رمزارز فعالیت میکنند.
در حال حاضر مشخص نیست نتیجه این بررسی چه خواهد بود. ممکن است برای برخی پلتفرمها مسیر دریافت مجوز و تطبیق با مقررات تعریف شود یا در مقابل، محدودیتهایی برای فعالیت مجموعههایی که خارج از چارچوب موردنظر بانک مرکزی فعالیت میکنند، اعمال شود.
نکته مهم این است که هنوز نباید از این خبر بهعنوان تصمیم قطعی برای تعطیلی یا مسدودسازی صرافیهای فاقد مجوز برداشت کرد. آنچه فعلاً مشخص است، ورود رسمی موضوع به فرآیند بررسی و سیاستگذاری بانک مرکزی است.
این اتفاق میتواند برای صنعت رمزارز ایران نقطه عطفی باشد؛ زیرا طی سالهای گذشته تعداد زیادی از کاربران ایرانی از صرافیهای داخلی برای خریدوفروش تتر، بیتکوین و سایر داراییهای دیجیتال استفاده کردهاند، در حالی که چارچوب قانونی فعالیت این پلتفرمها همواره محل بحث بوده است.
بخش دیگری از سیاستهای اخیر بانک مرکزی به معاملات تتر مربوط میشود.
تتر در بازار ایران دیگر صرفاً یک استیبلکوین برای معاملهگران رمزارز نیست. این دارایی در سالهای اخیر تا حدی نقش جایگزین دیجیتال دلار را پیدا کرده و قیمت آن برای بسیاری از معاملهگران بهعنوان یکی از شاخصهای مهم انتظارات ارزی دنبال میشود.
در شرایطی که بازار ارز با افزایش نااطمینانی مواجه است، معاملهگران میتوانند در مدت کوتاهی سرمایه خود را از ریال به تتر منتقل کنند. همین ویژگی باعث شده قیمت تتر در برخی مقاطع با سرعت بیشتری نسبت به بازارهای رسمی واکنش نشان دهد.
از این منظر، محدود کردن معاملات شبانه تتر را میتوان فراتر از یک تصمیم مربوط به بازار رمزارز دانست. این اقدام بخشی از تلاش سیاستگذار برای کنترل کانالهایی است که میتوانند بر انتظارات فعالان بازار ارز اثر بگذارند.
هنوز برای چنین نتیجهگیریای زود است، اما مجموعه اقدامات اخیر یک پیام مشخص دارد: دوران فعالیت بدون چارچوب روشن برای صرافیهای رمزارزی احتمالاً به پایان خود نزدیک میشود.
اگر بانک مرکزی در نهایت چارچوب مشخصی برای فعالیت صرافیهای رمزارزی ایجاد کند، پلتفرمها احتمالاً با الزامات بیشتری در زمینه احراز هویت، گزارشدهی، کنترل تراکنشها، مدیریت دارایی مشتریان و ارتباط با شبکه بانکی مواجه خواهند شد.
از نگاه سیاستگذار، چنین نظارتی میتواند به شفافتر شدن جریان پول و کاهش ریسکهای مرتبط با پولشویی، فرار سرمایه و انتقال غیرشفاف منابع کمک کند.
اما از سوی دیگر، سختگیری بیش از اندازه نیز میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. اگر فعالیت پلتفرمهای داخلی بیش از حد محدود شود، بخشی از کاربران ممکن است به سمت بازارهای غیررسمی، معاملات همتابههمتا یا پلتفرمهای خارجی حرکت کنند؛ بازاری که طبیعتاً نظارت بر آن برای نهادهای داخلی دشوارتر است.
تنظیم بازار رمزارز کار سادهای نیست. سیاستگذار باید همزمان چند هدف متفاوت را دنبال کند: حفظ ثبات بازار ارز، جلوگیری از سوءاستفادههای مالی، محافظت از دارایی کاربران و در عین حال، فراهم کردن امکان فعالیت قانونی برای کسبوکارهای این حوزه.
به همین دلیل، صرفاً محدود کردن صرافیها یا معاملات تتر لزوماً به معنای حل مسئله نیست. آنچه میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد، ایجاد یک چارچوب شفاف و قابل پیشبینی برای فعالیت این صنعت است.
اگر صرافیها بدانند چه شرایطی برای دریافت مجوز لازم است، کاربران بدانند کدام پلتفرم تحت نظارت قرار دارد و نهادهای مسئول نیز امکان رصد جریانهای مالی را داشته باشند، بازار میتواند از وضعیت فعلی فاصله بگیرد و وارد مرحلهای ساختاریافتهتر شود.
بررسی همزمان محدودیت معاملات شبانه تتر و ورود بانک مرکزی به موضوع صرافیهای فاقد مجوز، نشان میدهد سیاستگذار پولی توجه بیشتری به ارتباط میان بازار رمزارز و بازار ارز پیدا کرده است.
در واقع، مسئله دیگر فقط خریدوفروش بیتکوین یا تتر نیست. رمزارزها به بخشی از رفتار سرمایهگذاری و مدیریت نقدینگی در اقتصاد ایران تبدیل شدهاند و طبیعی است که بانک مرکزی نیز نسبت به اثرات آنها بر بازار ارز و جریان سرمایه حساستر شود.
با این حال، تا زمان انتشار تصمیم رسمی بانک مرکزی، نمیتوان درباره سرنوشت صرافیهای فاقد مجوز یا میزان محدودیتهای احتمالی با قطعیت صحبت کرد.
آنچه فعلاً میتوان گفت این است که بازار رمزارز ایران وارد مرحله تازهای از تنظیمگری شده است؛ مرحلهای که احتمالاً در آن، داشتن یک پلتفرم معاملاتی و جذب کاربر دیگر برای ادامه فعالیت کافی نخواهد بود و مسئله مجوز، نظارت و انطباق با مقررات اهمیت بسیار بیشتری پیدا خواهد کرد.