از ذهنت بیرون بیا؛ زندگی منتظر توست.

چند سال پیش (حدود یازده سال) که می خواستم در ارتباط با توسعه فردی و روانکاوی مطالعه کنم، یکی از کتاب هایی که به من پیشنهاد شد نیروی حال اکهارت تله بود. یادم می آید که با چه دقت و وسواسی ورق به ورق کتاب را مطالعه کردم، خلاصه کردم و از همه مهمتر سعی کردم در زندگی ام چیزهایی را که یاد گرفته بودم پیاده کنم. صادقانه بگویم که همیشه نمی توانم در زمان حال زندگی کنم با تمام سعی، اراده و تلاشم بسیار کم توانستم جلوی ذهن وراجم را بگیرم که از بند آنچه خوب یا بد در گذشته رخ داده حرفی نزند یا بیهوده آینده را با زبان خودش پیشگویی نکند.
اما در عین حال همان بخش کوچک هم در زندگی ام برای خودش جایی باز کرد و هرچند خیلی قابل توجه نیست اما به نوبه خودش مفید و کاربردی عمل می کند. داشتم فکر می کردم از چه چیزی بنویسم که به کار این روزهایمان بیاید و به ذهنم رسید از تجربه ام برایتان بگویم. مطمئن هستم هر کدام از شما در این خصوص تجربه های منحصر به فرد و ارزشمندی دارید که می توانید آن را به اشتراک بگذارید.
بدن ما همیشه در لحظه اکنون است اما ذهن مدام در سفر است یا در خاطره و یا در خیال. متاسفانه این طور نیست که خاطره ها بهترین لحظه ها باشند یا خیال پردازی ها درباره چیزهای عالی؛ اگر دقت کنید معمولا برعکس است ترس ها، نگرانی ها، باورهای محدود کننده، حسرت ها و ... نقش بیشتری را ایفا می کنند.
ما به گذشته سر می زنیم: «چرا آن حرف را زدم» یا به آینده سَرَک می کشیم: «اگر این اتفاق بیوفتد چه کنم؟» و بعد چه می کنیم؟ سناریوسازی، تحلیل، مقایسه، نگرانی و قضاوت.
هزینه پنهانی زندگی در ذهن این است که آرام آرام ارتباط تان را با خودِ زندگی از دست می دهید، چگونه؟
بدن سر میز شام است، اما ذهن جای دیگری است.
در سفر هستید اما به آخرین ایمیل همکارتان فکر می کنید.
با کسی که دوستش دارید حرف می زنید اما ذهن مشغول مرور رفتار چند روز پیش اوست.
انگار همیشه در جایی غیر از همان جا که باید باشیم زندگی کردیم.
چند مورد از این تجربه ها به ذهنتان رسید؟
ذهن ما دائما سرگردان می شود، جالب است اگر بدانید مغز ما طوری طراحی شده که از لحظه اکنون خارج شود.
(DMN)مجموعه ای از نواحی به هم پیوسته در مغز است که وقتی توجه ما به یک فعالیت بیرونیِ مشخص معطوف نیست، معمولاً فعالیت بیشتری نشان میدهند. وقتی کاملاً در لحظه درگیر نیستید، این شبکه فعال می شود: گذشته را بازپخش میکند، آینده را شبیه سازی می کند، درباره خودتان فکر می کند، داستان می سازد، می ترسد، مقایسه می کند و در زمان سفر ذهنی می کند. به زبان ساده می توان آن را مثل یک اتاق فکر داخلی در مغز تصور کرد؛ وقتی مشغول انجام یک کار مشخص نیستیم، ذهن می تواند شروع کند به مرور خاطرات و ساختن داستانی درباره «من».
فکر می کنم بارها برایتان پیش آمده که در اتوبوس یا مترو نشسته اید و ناگهان متوجه می شوید ۲۰ دقیقه گذشته، اما نمی دانید دقیقاً به چه چیزی فکر می کردید و چند ایستگاه از جایی که باید پیاده می شدید گذشته است. از این به بعد یادتان باشد که اگر این اتفاق افتاد تقصیر شبکه حالت پیش فرض مغز است!
تقریباً نصف عمر ما در پرسه زنی ذهنی می گذرد و متاسفانه همین پرسه زنی با سطح پایین تر شادی مرتبط است، یعنی هرچه بیشتر در ذهن تان باشید کمتر خوشحال هستید. مشکل بسیاری از ما این است که نمی توانیم در لحظه ای که در آن زندگی می کنیم واقعاً حضور داشته باشیم.
زمانی که کتاب نیروی حال را می خواندم فهمیدم که بدن تنها چیزی است که همیشه در لحظه اکنون است، ذهن همیشه پرسه می زند و افکار می روند و می آیند اما بدن همین جاست؛ ضربان قلب تان و نفس هایتان. متوجه شدم اگر ذهن من سرگردان است تنها راه بازگشت به واقعیت «بدن» است.
اضطراب در ذهن زندگی می کند اما آرامش از مسیر بدن قابل دسترسی است.
خیلی از افراد در توسعه فردی همین جا گیر می کنند؛ پادکست بیشتر، کتاب بیشتر، یادگیری بیشتر، نوشتن بیشتر، تحلیل بیشتر اما فهمیدن مهم است. برای درمان و تجربه واقعی زندگی گاهی نیاز دارید از ذهن خارج شوید و واقعاً در لحظه اکنون باشید. با فکر کردن نمی توانید «حاضر» شوید. هر چند فکر کردن مزیت های فراوانی دارد که خودتان به آن واقف هستید اما گاهی به راهی برای احساس نکردن تبدیل می شود، چگونه؟
به جای اینکه غمگین بودنمان را احساس کنیم، درباره علت آن تحلیل می کنیم.
به جای اینکه اضطرابمان را به رسمیت بشناسیم، برای آینده سناریو می سازیم.
به جای اینکه با تنهایی روبهرو شویم، گوشی را بر می داریم.
با این کار ما درد خودمان را هم به یک مسئله فکری تبدیل می کنیم تا مجبور نباشیم آن را احساس کنیم.
خودم همین کار را می کردم ساعت ها در مورد علت ها و عوامل درد و احساسم حرف می زدم بدون اینکه اجازه بدهم آن ناراحتی یا غم را واقعا حس کنم. من به دنبال تحلیل و راه کار بودم و فکر می کردم سریع باید از دست آن حس خلاص شوم اما اشتباه می کردم. ما باید مرحله به مرحله جلو برویم، عجله نداشته باشیم و دنبال راه میانبر هم نگردیم چون بعد از به رسمیت شناختن احساس وارد مرحله سبب شناسی و تحلیل هم می شویم، پس نگران نباشید.
یک جا نشستن و کاری نکردن شما را مجبور به احساس کردن می کند و ما دوست نداریم احساس کنیم. افرادی را می شناسم که سال هاست از احساس کردن به گذشته، آینده، تلفن همراه، نگرانی، خیال و ... فرار می کنند.
وقتی حواس پرتی را کنار می گذارید احساسات ناخوشایند بالا می آیند: غم، سوگ، تنهایی، ترس، پوچی، بی قراری و ... مغز سریع با فکر کردن و برنامه ریزی فرار می کند! نتیجه این می شود که از احساسات خود فاصله می گیریم. در روان شناسی به این حالت اجتناب هیجانی (Emotional Avoidance) گفته می شود.
نکته مهم: اجتناب هیجانی لزوماً آگاهانه نیست گاهی آن قدر به این شیوه عادت کرده ایم که حتی متوجه نمی شویم در حال فرار از احساسی هستیم.
به این مثال ها توجه کنید:
ناراحتیم و سریع سراغ گوشی می رویم تا به آن فکر نکنیم.
از چیزی می ترسیم اما مدام خودمان را مشغول نگه می داریم.
از کسی دلخوریم ولی وانمود می کنیم اصلا مهم نیست.
احساس تنهایی می کنیم اما بلافاصله خودمان را با کار، مهمانی یا سرگرمی پر می کنیم.
موضوعی ذهن مان را آزار می دهد اما به جای رو به رو شدن با آن فقط به آینده یا گذشته فکر می کنیم.
دقت کنید گویی هر بار احساس ناخوشایندی زنگ در را می زند ما به جای باز کردن در، با صداهایی بلندتر (انواع حواس پرتی ها) آنها را خفه می کنیم.
اجتناب هیجانی به طور موقت آرامش می آورد، اما در بلند مدت باعث افزایش رنج و تکرار مشکلات روانی می شود.
چهار تمرینی که برایم موثر و کاربردی بود:
با فکر نجنگید آن را با حس کردن قطع کنید:
دم و بازدم.
گرمای دست ها.
صدای اطراف و هر چیز دیگری که می توانید در لحظه آن را حس کنید.
این کارها ذهنت را خالی نمی کنند اما تو را از داستان به واقعیت بر می گردانند.
بیشتر زندگی را تجربه کنید و کمتر آن را روایت کنید. به جای «چرا زنگ نزد» یا «دیروز باید آن حرف را می زدم»، بدون اینکه در ذهن تان برنامه ریزی کنید به پیاده روی بدون گوشی همراه تان بروید. می دانم سخت است، برای خودم طول کشید بدون گوشی و بدون حواس پرتی بتوانم یک ساعت کامل در پارک نزدیک خانه قدم بزنم و فقط در کنار خودم باشم. اگر بتوانید انجامش دهید همه چیز به طرز عجیبی پر جزئیات دیده می شود، امتحانش کنید.
سعی کنید لحظه ای را که از خودتان جدا می شوید تشخیص دهید. قرار نیست همیشه در لحظه باشیم، ذهن ما دوباره فرار خواهد کرد. اشتباه ما این است که فکر می کنیم باید برای همیشه ذهن مان را کنترل کنیم.
هر وقت فهمیدی که رفته ای دوباره برگرد، مثل وقتی که در رانندگی حواست برای چند ثانیه پرت می شود، قرار نیست ماشین را رها کنی و خودت را سرزنش کنی فقط دوباره دستت را روی فرمان می گذاری. (البته سعی کنید در رانندگی حتی برای چند ثانیه هم حواستان پرت نشود.)
انسان مدرن از سکوت می ترسد، چون سکوت حواس پرتی را حذف می کند و شما را با خودتان رو به رو می کند. گاهی حتی پنج دقیقه سکوت کردن هم برایمان دشوار است. اما سکوت یک کار مهم انجام می دهد؛ چیزی برای فرار کردن باقی نمی گذارد.
هیچ کاری نکنید فقط بنشینید. ابتدا سخت است اما بعد می بینید زندگی واضح تر و زنده تر می شود؛ اگر بیرون باشید باد را روی گونه های خود بیشتر حس می کنید و اگر در اتاقتان باشید عطر قهوه یا طعم چای بهتر می شود، جزئیات موسیقی را بهتر می شنوید و گفتگوهای عمیق تری با دوستان تان خواهید داشت.
در پایان بدانید زندگی واقعی از یک نقطه خاص شروع نمی شود؛ وقتی موفق شوم، وقتی به هدفم برسم، وقتی شرایط بهتر شود و ... زندگی همین روز معمولی است، همین صبح، همین چای، همین گفتگوی ساده، همین نفسی که الان می کشی. حواست باشد هر بار که خودت را گم کردی راه برگشت را بلد باشی. زندگی همین حالاست نه فردا نه وقتی همه چیز درست شد، همین لحظه ای که داری این جمله را می خوانی.
حضور، بافت و عمق را به زندگی بر می گرداند. غم انگیزتر از همه این است که روزی به پایان زندگی برسیم و بفهمیم تمام این سال ها زندگی کردیم، اما واقعاً در زندگی خودمان حضور نداشتیم.
قدم زدیم اما ذهن مان درگیر گفت و گویی بوده که چند ساعت قبل تمام شده.
یک فنجان چای نوشیدیم اما ذهن مان نگران جلسه فردا بوده.
هر وقت احساس کردید از خودتان دور شده اید به بدن تان برگردید؛ به نفس هایتان، به صداهای اطراف، به همین حالا، چون زندگی همیشه در همین لحظه اتفاق می افتد؛ نه در گذشته ای که دیگر وجود ندارد و آینده ای که هنوز نرسیده است.
به خاطر بسپارید احساسات دشمن ما نیستند قطب نماهایی هستند برای درک نیازها، مرزها و تجربیات تان. فرار از آن ها تنها ما را از خودمان دور می کند، شجاعت داشته باشید و با آنها مواجه شوید تا به آرامشی عمیق و اصیل برسید.
آخرین باری که بدون گوشی، بدون فکر کردن به گذشته و بدون نگرانی درباره آینده فقط «اینجا» بودید کی بود؟
پیشنهاد کتاب برای مطالعه :