با چیزی که امروز هستی هر چقدر می توانی پیشرفت کن.

چند روزی است که به زندگی ام نگاه می کنم به آنچه گذشته است، اگر بالای چهل سال هستید احتمالا شما هم گاهی به زندگی خود نگاه کرده اید و احساس کردید که انتظار بیشتری از آن داشتید، درست است؟
صادقانه بخواهم بگویم من تصور دیگری از خودم داشتم. بیشتر از این که هستم می خواستم و گاهی برایم ناراحت کننده است چون کلمه «بیشتر» ناگوار است. من و شما احتمالا منظورمان از بیشتر گرفتن جایزه نوبل در فلان رشته یا داشتن جزیره ای خصوصی وسط اقیانوس نبوده است. فکر می کنم در مقایسه با آنچه والدین، معلم ها و خود جوان ترمان پیش بینی می کرد می خواستیم و برای خیلی از ما شاید زندگی فعلی مان به گونه ای کم تر از آن پیش بینی ها باشد.
در دوران تحصیل همیشه نمره های خوبی می گرفتم و درس خوان بودم و قضاوت دیگران همیشه از همین دوران شکل می گیرد:
- حالا که در امتحان ها موفق شدی پس ...
- حالا که در این کاردستی خلاقیت به خرج دادی پس ....
- حالا که جسورانه در مسابقه پیروز شدی پس ....
این واکنش ها که اتفاقا در همان زمان خوب هم هست باعث می شود کودک یا نوجوان تشویق شود و با انگیزه و استمرار بیشتری به فعالیت مورد نظر بپردازد، مساله ای که کمتر به آن توجه می شود پیش بینی آینده فرد با این قضاوت ها است، وقتی می گوییم: مطمئن هستم وقتی بزرگ شوی عملکرد بسیار خوبی خواهی داشت.
بزرگسالی به سرعت برق و باد از راه می رسد و بدون در نظر گرفتن همه چیز سرسختانه تلاش می کند از مسیر ترسیم شده گذشته امتناع ورزد، چرا؟
کفشی که در کودکی اندازه مان بود، لزوماً قرار نیست تا آخر عمر اندازه بماند. وقتی کودکی خوب درس میخواند، خلاق است یا در رقابتی پیروز می شود، دیگران کفشی به نام «آینده موفق» به پایش میکنند و میگویند تو برای موفقیت ساخته شده ای. کودک رشد می کند، علایقش تغییر می کنند و مسیر زندگی اش عوض می شود و کفشی که روزی اندازه اش بوده ممکن است امروز پایش را فشار دهد. مقاومت بزرگسالی در برابر انتظارات گذشته از ناتوانی نشأت نمی گیرد بلکه تلاشی برای بیرون آمدن از قالبی است که دیگر اندازه نیست یا امروز کاربردی ندارد.
افراد مختلف پتانسیل را از یک تصویر لحظه ای استنباط می کنند، چطور؟
مثلا کودکی در یک محیط عملکرد خوبی دارد، کاری که به اشتباه انجام می دهیم این است: ما یک خط فرضی از پتانسیل امروز به عمکردی موفق در آینده ای دور ترسیم می کنیم. کسی که در دوازده سالگی بسیار باهوش است حتما در سی سالگی شرکت خودش را دارد!
شما هم اینطوری حدس می زنید؟
اما مسیر زندگی اینگونه نیست، خودتان بهتر از من می دانید. زندگی حرفه ای با استعداد اولیه ترسیم نمی شود چون در این مسیر ترکیبی نامنظم از توانایی ها، نوع شخصیت، سلامتی، منابع مورد نیاز، محیط و شرایط غیر انتخابی زیادی پدیدار می شود که در ابتدا فکرش را هم نمی کنیم. هر کدام از مواردی که نام بردم و موارد بی شمار دیگری که الان به ذهنم نمی رسد اتفاق های بعدی را در مسیر تغییر می دهند و آن رخداد هم به نوبه خود گزینه ها، موانع و فرصت های بعدی را تغییر می دهد.
دقت کنید که تمامی این عوامل و تاثیر آنها باعث می شود ترسیم مسیر زندگی و موفقیت های احتمالی تحت الشعاع قرار بگیرد، بنابراین از قبل چیزی را پیش بینی کردن غیر ممکن به نظر می رسد، موافق هستید؟
وقتی میگوییم او پتانسیل موفقیت دارد یعنی توانایی ها و ظرفیت هایی دارد که می تواند با تلاش و فراهم شدن شرایط مناسب به موفقیت منجر شود یا اگر بهتر بخواهم بگویم امکان موفق شدن وجود دارد.
اگر به کودکی پتانسیل قهرمان شدن را نسبت دهیم احتمالا منظور ما تشویق او برای تلاش بیشتر است. حواستان را جمع کنید که بین تو می توانی پیشرفت کنی و تو خارق العاده هستی تفاوت وجود دارد. تحسین اغراق آمیز باعث می شود فرد خود را استثنایی ببیند نه فردی ارزشمند. پس این ترسیم مسیر می تواند هم از فرد یک خودشیفته بسازد یا فردی که همیشه احساس خودکم بینی را با خود حمل می کند.
بخش تاریک ماجرا این است که یک جمله امیدوار کننده و انگیزه بخش می تواند بی سر و صدا به یک پیش بینی بزرگ تبدیل شود. پیش بینی که در بزرگسالی بر خلاف امیدواری اولیه به ترس و نگرانی تغییر شکل می دهد.
فرد در جایی از زندگی خود متوجه می شود در مسیر دیگری گام بر می دارد و از پیش بینی خیلی دور شده است. برای من در ازدواج و تشکیل خانواده، داشتن فرزند، روابط عاطفی و جایگاه اجتماعی اتفاق افتاد. آنچه خود جوان ترم برای دهه پنجم زندگی پیش بینی کرده بود کاملا متفاوت از قصه امروز زندگی من است.
افرادی را می شناسم که این احساس را سرکوب می کنند یا خودشان را مشغول می کنند، دنبال حواس پرتی هستند یا اصرار دارند که اصلا به موفق شدن اهمیتی نمی داده اند. برخی دیگر برعکس عمل می کنند؛ سخت تر کار می کنند، شغل خود را عوض می کنند یا برای چندمین بار برنامه صبحگاهی خود را تغییر می دهند.
به نظر شما چطور می توانیم از این مخمصه فکری رها شویم؟
آیا پیش بینی ها درست بوده است که حالا من باید پاسخ دهم چرا این اتفاق برای من افتاده و آن اتفاق برایم نیوفتاده است؟
آیا من برای زندگی ام که دور از انتظار و پیش بینی خانواده، دوستان و جامعه است باید پاسخی آماده داشته باشم؟
چه کسی می تواند برای ما مشخص کند که در جایی که شایسته آن هستیم نیستیم؟
چه توضیحاتی غیر از پیش گویی داستان زندگی مان در مسیر زندگی امروز نقش واقعیت را بازی کرده است؟
در ادامه به این پرسش ها پاسخ می دهم.
وقتی احساس عقب ماندگی می کنیم حتما در جایی در حال مقایسه با دیگری هستیم. ما موفقیت فرد دیگری را می بینیم؛ حقوق، شغل، ظاهر، مهارت ها، دارایی ها و ... کاری که انجام می دهیم این است که آنچه می توانستیم باشیم یا برایمان پیش بینی شده بود را مقایسه می کنیم و حالمان بد می شود و احساس عدم موفقیت به سراغمان می آید. قبول دارید که این مقایسه به طرز ناامید کننده ای آلوده است. جدول امتیازات کلی ای وجود ندارد. ما نمی توانستیم فرصت ها، اشتباه ها و گذشته را ثابت نگه داریم، ما نمی توانستیم یک متغیر را که مسیر زندگی را عوض کرده به شیوه ای دیگری پیش می بردیم.
خواستن توانستن است همیشه جواب نمی دهد. این مطلب را ننوشتم که بذر ناامیدی بکارم بلکه هدفم این است که واقع بین باشیم و به خود امروزمان هر چه هستیم احترام بگذاریم و بدانیم ارزشمند است چون برای هر چیزی در زندگی تلاش کرده و خواسته اما شاید عوامل دیگری برای رسیدن لازم بوده که آنها را نداشته است.
هیچ کدام از ما خلق و خو، هوش، ظاهر، والدین یا میل به ریسک پذیری اولیه خود را انتخاب نکرده ایم. ما خیلی از این موارد را کسب را کرده ایم هر چند در بزرگسالی خیلی چیزها قابل تغییر است اما گاهی برخی شرایط را زور هم بزنیم آنطوری که باید عوض نمی شود.
حرف من این است که ما می توانیم عادت های خود را تغییر دهیم و از برخی چیزها دوری کنیم اما کاری که نباید انجام دهیم بازنویسی کامل از شخصیت و زندگی مان در یک صفحه کاغذ است. انتخاب هایمان حتما مهم و کلیدی هستند اما گاهی باید با اراده جهان هم کنار بیاییم و هر ناکامی را به خودمان نچسبانیم.
بازبینی به معنای بالا بردن یا پایین آوردن استانداردهای شما نیست، بلکه به معنای تغییر است.
ما می توانیم با آگاهی بیشتر از نقاط قوت، محدودیت ها، منابع در اختیار و ارزش های واقعی خود زندگی با کیفیت تری داشته باشیم. پس از این به بعد وقتی ندای درون تان با لحنی کنایه آمیز گفت: «کسی با پتانسیل تو تا الان باید این چیزها را به دست آورده باشد»، با احترام او را بشنوید و بدون ناراحتی این جمله را جایگزین کنید: « با توجه به شخصیت و زندگی که دارم چه انتظار معقولی می توانم از خودم داشته باشم.»
سعی کنید اصول اخلاقی خود را بشناسید و بدانید برای چه چیزی و چگونه تلاش می کنید. در کنار تلاشی که همیشه می کنیم رها کردن اهدافی که دیگر قرار نیست به شما خدمت کنند کار عاقلانه ای به نظر می رسد، به جای آن می توانیم به اهداف جدیدمان متعهد باشیم. یادتان باشد قرار نیست آرزوهای قدیمی دیگران را برای خودتان محقق کنید.
بعد از خواندن این مطلب دوباره به زندگی خود نگاهی بیندازید شما پتانسیل خود را هدر نداده اید، مطمئن هستم همین الان، همین امروز هم سعی کردید نهایت بهره را از زندگی خود ببرید. پس مسئولیت انتخاب هایتان را به عهده بگیرید، آنچه قابل اصلاح است را رصد کنید و برایش برنامه ریزی کنید، در کارهای دشواری که گاهی مجبوریم انتخاب شان کنیم صبورتر باشید و همیشه در کنار تمام تلاشی که می کنید به این حقیقت باور داشته باشید:
نتیجه نهایی هرگز کاملاً در اختیار شما نبود.