
مدل ساختاری تفسیری ISM یا Interpretive Structural Modelling توسط اندرو سیج به سال ۱۹۷۷ ارائه شد. روش ISM یک روش ساختار تفسیری است که در سال ۲۰۰۶ توسط آگاروال مطرح گردید و در سال ۲۰۰۷ توسط کانان در مقالهای ارائه شد. این روش از تکنیک های پر کاربرد تصمیم گیری چند معیاره است در این روش ابتدا به شناسایی عوامل موثر و اساسی پرداخته و سپس با استفاده از روشی که ارائه شده است، روابط بین این عوامل و راه دستیابی به پیشرفت توسط این عوامل ارائه شده است. روش ISM با تجزیه معیارها در چند سطح مختلف به تحلیل ارتباط بین شاخصها میپردازد. مدل ساختار تفسیری قادر است ارتباط بین شاخص که به صورت تکی یا گروهی به یکدیگر وابستهاند، را تعیین نماید.
مدل سازی تفسیری ساختاری روشی برای بررسی اثر هرکدام از متغیرها روی متغیرهای دیگر است. شناخت محیط پیچیده یکی از ضرورت های اداره یک سیستم است. اما در بسیاری از مواقع موانعی از جمله پیچیدگی سیستم، نبود داده های مناسب و کافی، محیط پر تغییر و بدون روند آن و همچنین تاثیرگذاری زیاد ذهن افراد بر ماهیت مساله باعث می شود تا نتوان از روش های معمول شناخت سیستم استفاده نمود.
از اواسط دهه هفتاد میلادی گروهی از تکنیک های ساختاردهی مساله که به دنبال حل مساله نبوده و تنها به دنبال نمایش ساختارهای اصلی مساله بودند، توسعه داده شدند که یکی از این تکنیک ها ISM است. ISM با استفاده از نظرات خبرگان و به روشی بسیار ساده و نزدیک به عملکرد ذهن انسان به دنبال نمایش سطح بندی مولفه های دخیل در یک مساله می باشد.
تکنیک ISM با تجزیه معیارها در چند سطح مختلف به تحلیل ارتباط بین شاخصها میپردازد. روش ISM میتواند برای تجزیه وتحلیل ارتباط بین ویژگیهای چند متغیر که برای یک مساله تعریف شدهاند، استفاده شود روش ISM میتواند برای تجزیه وتحلیل ارتباط بین ویژگیهای چند متغیر که برای یک مساله تعریف شدهاند، استفاده شود. طراحی مدل ساختاری تفسیری (ISM) روشی است برای بررسی اثر هر یک از متغیرها بر روی متغیرهای دیگر؛ این طراحی رویکردی فراگیر برای سنجش ارتباط است و این طراحی برای توسعه چارچوب مدل بهکار میرود تا اهداف کلی تحقیق امکانپذیر شود. الگوریتم کلی این روش بر اساس شکل زیر است

ماتریس خودتعاملی ساختاری Structural Self-Interaction Matrix یا SSIM از ابعاد و شاخصهای مطالعه ومقایسه آنها با استفاده از چهار حالت روابط مفهومی تشکیل میشود. این ماتریس توسط خبرگان و متخصصین فرآیند محوری تکمیل میگردد. اطلاعات حاصله بر اساس متد مدلسازی ساختاری تفسیری جمع بندی و ماتریس خودتعاملی ساختاری نهایی تشکیل گردیده است. منطق مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) منطبق بر روشهای ناپارامتریک و بر مبنای مد در فراوانی ها عمل میکند.
نمادهای مورد استفاده برای ماتریس خودتعاملی ساختاری
با استفاده از نمادهای مندرج در جدول فوق الگوی روابط علی میان متغیرها تعیین می شود. به این ترتیب ماتریس خودتعاملی ساختاری تشکیل می شود.
ماتریس دریافتی Reachability matrix از تبدیل ماتریس خود تعاملی ساختاری به یک ماتریس دو ارزشی صفر و یک بدست میآید. برای استخراج ماتریس دریافتی در هر سطر ماتریس خود تعاملی به جای علائم X و V از عدد یک و به جای علائم A و O از عدد صفر استفاده میشود. ماتریس بدست آمده ماتریس دریافتی اولیه نام دارد. درایههای قطر اصلی برابر یک قرار میگیرد.
بعد از آنکه ماتریس به یک ماتریس صفر و یک تبدیل شد باید ماتریس ثانویه طراحی شود. در یک ماتریس دریافتی برای اطمینان باید روابط ثانویه کنترل شود. به این معنا که اگر A منجر به B شود و B منجر به C شود در این صورت باید A منجر به C شود. یعنی اگر براساس روابط ثانویه باید اثرات مستقیم لحاظ شده باشد اما در عمل این اتفاق نیفتاده باشد باید جدول تصحیح شود و رابطه ثانویه را نیز نشان داد.
در مدل (ISM) روابط متقابل و تأثیرگذاری بین معیارها و ارتباط معیارهای سطوح مختلف به خوبی نشان داده شده است که موجب درک بهتر فضای تصمیم گیری به وسیله مدیران میشود. برای تعیین معیارهای کلیدی قدرت نفوذ و وابستگی معیارها در ماتریس دسترسی نهایی تشکیل می شود. از این ویژگی در تحلیل میک مک استفاده میشود.
برای تعیین روابط و سطح بندی معیارها در مدل ساختاری تفسیری ISM باید مجموعه خروجیها و مجموعه ورودیها برای هر معیار از ماتریس دریافتی استخراج شود.
پس از تعیین مجموعه دستیابی و مجموعه پیشنیاز، اشتراک دو مجموعه حساب میشود. اولین متغیری که اشتراک دو مجموعه برابر با مجموعه قابل دستیابی (خروجیها) باشد، سطح اول خواهد بود. بنابراین عناصر سطح اول بیشترین تاثیرپذیری را در مدل خواهند داشت.
پس از شناسایی شاخصهای سطح اول، این عناصر حذف شده و فرایند محاسبه مجموعه دستیابی و پیش نیاز ادامه پیدا میکند. این فرایند تا حذف تمامی شاخصها ادامه پیدا میکند.
اگر از دیدگاه چند خبره برای مدلسازی ساختاری-تفسیری استفاده شود به دو روش برای رسیدن به ماتریس خودتعاملی استفاده میشود:
استفاده از روش ism در کنار تکنیک های دیگر نظیر دیمتل (DEMATEL) باعث ایجاد یک روش نوین MCDM می شود که به صورت ترکیبی کار می شود یعنی ابتدا با استفاده از دیمتل محاسبات صورت میگیرد و از خروجی دیمتل در واقع ماتریس دستیابی اولیه ISM حاصل می شود.
پرسشنامه ISM برای حل مسائل ساختاری تفسیری مورد استفاده قرار می گیرد. پرسشنامه مدل سازی ساختاری-تفسیری با روش مرسوم طراحی نمی شود. در واقع برخلاف پرسشنامه های سنجش نگرش در اینجا از طیف لیکرت استفاده نمی شود. پرسشنامه ISM یک ماتریس ساده است که برای گردآوری دیدگاه خبرگان استفاده می شود. این پرسشنامه براساس مقادیر صفر و یک طراحی می شود. به بیان ساده اگر شما n عنصر داشته باشید باید یک ماتریس n×n تشکیل دهید. سپس قطر اصلی این ماتریس را به صورت پیش فرض یک قرار دهید. حال باید از هریک از خبرگان بخواهید تا در صورت وجود رابطه عدد یک را وارد کنند یا یک تیک ساده بزنند. اگر هم رابطه ای وجود ندارد یا عدد صفر را وارد کنند یا یک ضربدر وارد کنند.
دقت کنید در یک ماتریس پرسشنامه ISM رابطه متغیرها باید ۲ به ۲ بررسی شود. برای مثال متغیر A و متغیر B میتوانند رابطه دو سویه یا یک سویه داشته باشند یا اینکه اساسا هیچ رابطه ای باهم نداشته باشند.
در این پرسشنامه چون همه متغیرها دو به دو باهم مقایسه میشوند تعداد عناصر را خیلی زیاد و بالای ۳۰ تا در نظر نگیرید. دقت کنید خبرگانی که به پرسشنامه پاسخ میدهند انسان هستند.
هیچ فردی نمیتواند بیش از حد مشخصی از روابط را درست بررسی کند. برای جمع بندی دیدگاه خبرگان می توانید از فروانی یا مد استفاده کنید.
