در این سلسله مطالبی که قصد دارم بنویسم، از چیزهایی میگم که «برای من» دیگر جذابیتی ندارن. منظور از جذابیت در چیزهایی که میخوام بگم صرفا برداشتی از واقعیت زندگیه، نه لزوما جذابیت ظاهری، جذابیت سینمایی یا هر شکل از جذابیتی که بخشی از بدن یا ذهن آدمی رو ارضا کنه. وقتی از جذابیت صحبت میکنم، در واقع به هر آنچیزی که امروز از سر میگذرانیم اشاره میکنم. چیزی شبیه به قیمت دلار، چیزی شبیه به کاهش ازدواج و ورشکستشدن تالاردارها و چیزی شبیه به روز صفر آبی. این حرفها صرفا تجربه شخصیه و ممکنه از نظر شما درست نباشه اما با بدون حضور روان آدمی.
فقر گستردهای که طی سالیان دراز ما مردم ایران رو به طرق مختلف درگیر کرده، امروز در یکی از قلههای خودش قرار داره. کمتر بحثی بین آدمها در این روزها شکل میگیرد که در اون حرفی از قیمت دلار، سکه، تورم و اجاره و قیمت لوبیا چیتی و مرغ و گوشت نباشه. اگرچه که من تا به حال از نزدیک سکه و دلار ندیدم اما حداقل میدونم که خوردنیها و اجاره مسکن از بدیهیترین و ابتداییترین نیازهای انسانهاست. وقتی در هر جمعی میشینی که آدمها حرفی به جز نالیدن از برآوردهنشدن نیازهای اولیهشون ندارن، بُعد روانی و معنوی هر انسانی که در تعامل و معاشرت با دیگری میتونه تازه بشه و جون بگیره، به طور کامل نادیده گرفته میشه.
اگر نگم هیچ بحث، تقریبا کمتر گفتوگویی در سالهای اخیر داشتم که عمیقتر از این چیزها باشه. با اینکه نمیشه این موضوعات بدیهی که من و شما و همه روزانه باهاش درگیریم و عصاره زندگی رو از ما بیرون کشیده رو نادیده بگیریم اما برای من وقتی جمعها - دوست یا خانواده - نالیدن و نالیدن و نالیدن تنها حرف برای گفتن باشه، دیگر زندگی معنای خودش رو از دست میده.
درسته که من تقریبا در مرز ورود به تجرد قطعی هستم، ماشین ندارم، خانه ندارم و احتمال اینکه تا سالهای سال ور دل والدینم زندگی کنم و خیلی ابرمشکلات دیگه اما در عین حال انسانم. همۀ من در پول خلاصه نمیشه. اگرچه که زندگی ما در یکی از بدترین و پلشت ترین کشورهای جهان، در یکی از بدترین قارهها و زیر دست حکومت دزدها و رانتخوارها تقریبا به پایان رسیده و اگر امروز دنبال بیرون کشیدن پول از دهان کوسه بودیم و فردایی نزدیک باید برای یک لیوان آب و آرزوی یک حمام ساده لهله بزنیم، اما وجود روان و ذهن ما در این بین را نمیتوان تکذیب کرد و نادیده گرفت.
من که وجود دارم، هستم چون روان من هنوز با حداقل نیروی خودش کارکرد دارد و حال من از بحث درباره پول و قیمت دلار و آن صاحبخانه فلان فلان شدهای که اجاره را ۵۰٪ بالا برده به هم میخوره. از دانستن قیمت روزانه سکه، از قیمت گرفتن فلان مدل گوشی و لپ تاپ متنفرم. من از زندگی در سطح متنفرم. جایی که همه هستند، از راننده بیاعصاب و ناراحت و بددهن تاکسی که تا بهحال در عمرش از راهنما استفاده نکرده ولی به زمین و زمان فحشهایی میدهد که در زبان محاوره و غیرمحاوره وجود نداشته است. تا آن املاکی پدرسوخته که با دروغگفتن و چاپیدن پول مفت گردنش کلفت شده و برای پرداخت مالیات ضجه میزند. سطح دیگر جای زندگی نیست.
اگرچه که شاید این یک لوپ تاریخی باشد اما محتوایی که امروزه انسان ایرانی مصرفه میکنه در بیکیفیتترین حالت ممکن قرار داره. این محتوا شنیداری، دیداری یا هر چیزی، چنان تهی از معنا، مفهوم یا حتی خالی از رنگ و لعاب واقعیه که راهی جز چنگ زدن به هر آنچه که گذشته تولید کرده وجود نداره. امروز نه ابی و معین و داریوش و شادمهر و حمید حامی و عصار و قاسم افشار و همایون شجریان توان تولیدی شبحی از آثار شاهکار قدیمی را دارند و نه افرادی که تازه ظهور میکنن استعداد خاصی دارند. پاپخونهای امروزی که با لطف پیشرفت تکنولوژی، صدای خود را تا حد مرگ دستکاری میکنن و جز لبزدن یا عر عر زدن در کنسرت کاری از دستشان برنمیآید.
حتی وقتی نوبت به رپ و رپکن میرسد، رپرهای امروزی حاشیهخوانهایی هستند که بیهدف تعدادی کلمه نامفهوم را به امید وایرال شدن کنار هم میگذارند و خزعبلات تولیدی را تحت عنوان «موزیک مورد علاقه نسل زد» در آستین ما فرو میکنند. اگرچه که بخشی از رپ هم در گذشته با اساتیدی مثل ساسی مانکن و علیشمس به قهقرا کشسیده شده بود اما با وجود مجنونهایی که حتی اسمشون هم در تضاد با موسیقیه مثل دورچی، ریبار، بیگ شگی و... چیزی که امروز ساسی سالی یکبار بیرون میدهد در مقابل زبالههای تولیدی اینها شاهنامه محسوب میشود.
اگر این تپههای زباله شنیداری بگذریم، فیلم و سریالهای صدا و سیمای میلی و شبکه خانگی هم در سراشیبی سقوطن. حضور دائم پژمان جمشیدی با یک کاراکتر ثابت در دهها فیلم سینمایی خستهکننده و قراردادهایی که پلتفرمها با بازیگران میبندند و برای یک سال در انواع و اقسام رئالیتیشوهای چیپکپیشده ظاهر میشوند و صداوسیمایی که کسی اصلا نگاه هم نمیکند.
در این شلم شوربا، انسان ایرانی اگر سراغ بازمصرف محتوای غنی گذشته نرود و چیزی که امروز برایش به وفور حاضر شده را مصرف کند، در کنار اینکه دستانش در سطح غل و زنجیر شده است، ذهنش را هم به این کارخانههای تولید زباله میسپارد و عملا دیگر نمیتواند قابل معاشرت حداقل برای من باشد. کسی که با تماشای سریالی مثل تاسیان شگفتزده میشود و فول آلبوم جرسی و ویناک را هر روز گوش میدهد، تقریبا از دست رفته و مغزش در شرف فاسدشدن است.
اگرچه که با همه این احوال من خواهان تولید بیشتر این زبالهها هستم. زیرا که بین این زبالهها و اجناس استوک و تهانباری است که ارزش محتوای با ارزش (قدیمی یا جدید) حداقل برای آنهایی که ذهنشان آلوده و فاسد نشده مشخص میشود.
چیزی که وجود دارد این است که ناتوانی من در تحمل این دو بعد فروریخته آدم ایرانی، باعث شده من در عمل حوصله عموم آدمهارو نداشته باشم. و در مقابل پیدا کردن آدم یا آدمهایی شبیه به خودم رو هم اونقدر پرهزینه و سخت میدونم که سالهاست دست کشیدم. ما ایرانیها روزها به دنبال نیازهامون میدویم و شبها هم درباره نیازهامون بحث میکنیم و در اندک اوقات بهظاهر فراغتمون هم که همچنان داریم به نیازهای اولیهمون فکر میکنیم این زبالهها رو مصرف میکنیم.
چیزی که دوست دارم اینه با دختری برم سرقرار و بشینم درباره طعم گیلاس کیارستمی باهاش صحبت کنم. باهاش درباره ابوعطای شجریان صحبت کنم. بگم جنگ و صلح رو خوندی؟ نازنین داستایفسکی رو خوندی؟ دوست داری راهآهن تا تجریش رو توی یه روز آروم آروم پیاده بریم، عکس بگیریم، فیلم بگیریم و غذا بخوریم؟ اما من امروزی در چشم این آدمها به اندازه جیبم اهمیت دارم. این داستان انزوای یک بسته کامواست که جوری به هم گره خورده که بازکردنش به اندازه یک انقلاب سیاسی و فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی انرژی و توان میخواد.
