از آن روزهایی بود که دلم نمیخواست از تخت خواب بیرون بیایم. همه روزهای قبل از آن و بعد از آن هم همینطور بودند. تخت نسبتا کوتاه و قدیمی که طبقه دوم آن کسی از کرمان میخوابید. تختها آنقدر آش و لاش شده بودند که شبها در آن آسایشگاه مرطوب که گاهی سرد بود و گاهی از شدت گرما باید لخت میشدی، فقط صدای جیر جیر میآمد. اگر پایین تکان میخوردی بالایی صدایش درمیآمد و اگر بالایی تکان میخورد زلزله را بار دیگر تجربه میکردی.
چند روز بعد از زلزله قصر شیرین کرمانشاه بود. همه چیز به هم ریخته بود. آن روز هم سردتر از همیشه بود و داشت من را به نقطهای میرساند که از کوه و کمر فرار کنم. آدمها غیرقابل تحملتر از همیشه و ساعت ۵ صبح بیشتر از قبل نفرتانگیز شده بود. زیر تکه چوبهای تخت بالایی، مجموعهای از خاطرات سربازان دورههای قبل نوشته شده بود: جواد از لرستان، حامد و ارسلان از مشهد و یک قلب که میان دو اسم زهره و علی کشیده شده بود.
به ربع پایانی دوره آموزشی نزدیک میشدیم. اما هیچ چیز آن از تازگی نمیافتاد. لجنی که به ذهن آدمی در آن آسایشگاههایی که شبیه به بند تعدادی معتاد بیخانمان بود، میافتاد قرار نبود به این زودی پاک شود. شبی که زلزله آمد، با اینکه گچ و خاک سقف آن ساختمان فرسوده بر سرم ریخت و از شدت ترس قبل از فرار نتوانستم عینکم را از زیر تخت بردارم، فکر نمیکردم هرج و مرج بیرونی اینگونه با هرج و مرج درونی من مخلوط شود و نوعی افسردگی حاد از جنسی که تا به حال ندیده بودم در من ایجاد کند.
آن روز مثل بقیه روزها کسلکننده بود. روز قبلش پای صحبت یکی از دوستانم نشسته بودم. خیلی غر میزد. تمام آن یک ماه و خردهای را غر زد. جلوی سلف غر میزد. جلوی مسجد که هیچوقت برای هیچکاری داخل آن نرفتیم غر میزد. داخل حمام ساعت ۳ و نیم صبح غر میزد. زیرا تنها ساعتی که حمام خلوت بود همان نصفه شب بود. در اتاق غر میزد و من هم کم کم با او همراه شده بودم.
اینها را باید کنار آدمهای متفاوتی تحمل میکردی که هر کدام با بزرگترین نقصشان به آموزشی آمده بودند. تخت بالایی من، پسری از کرمان بود که فرانسوی بلد بود و در یکی از شبکههای خارجی صداوسیما کار میکرد. سمت راستی من، بختیاری نامی بود که پشمهای سینهاش به ریش صورتش رسیده بودند و در شب که به راست غلت میزدم، چشمهایی را میدیدم که به حجمی از پشم متصل شده بود. سمت چپم پسری بچه مایه بود. آنچنان پولدار که آموزشی در جایی مثل کرمانشاه برایش شبیه به یک مسافرت اجباری میمانید و بعدا که ماشینها و وضعیت زندگیاش را در اینستاگرام دیدم فهمیدم.
من بیشتر سکوت میکردم. خیلی حرفی نداشتم. اولین شغلم را که تازه دو ماه بود پیدا کرده بودم معلق گذاشته بودم و کارفرمای مهربانم با من کنار آمد و دو ماه نبودنم را بدون اینکه کسی را کنار من بیاورد تحمل میکرد. درآمدی نداشتم و با اندک پولی که ته حسابم مانده بود، درست روزی که نتایج کنکور ارشد آزاد عمران آمد و فهمیدم قبول نشدهام، دفترچه را پست کرده بودم.
در آن سن که من آن را برای یک مرد، دورانی مملو از نادانی میدانم، کسی که فکر میکردم دوستش دارم درست چند ماه بعد از قطع رابطه با من ازدواج کرده بود. که حتما با او هنگامی که با من در رابطه بود، آشنا شده بود. همه این بارها و فشارها را با خودم به آموزشی آورده بودم و چیزی از مسیر تهران - کرمانشاه یادم نیست.
آن روز که رسید مانند بقیه روزها به همان اندازه تلخ بود. خورشید به زور میتابید. برگهای درختهای تنومند پادگان زرد و نارنجیتر از همیشه سقوط میکردند و هر روز تلی از خودشان و کنسرتی از خشخشها برگزار میکردند. صبحها هر کسی به نوعی باید حمالی میکرد. فقط دکترها یعنی کسانی که پزشک بودند از انجام دادن حمالیها معاف بودند. عدهای توالت را باید میشستند و مدفوع و ادرار و اخ و توف چند صد نفر و تار عنکبوتهایی که پشت در و گوشه دیوارها بودند را برس میکشیدند. عدهای باید آسایشگاهها را طی و جارو میزدند. عدهای مسئول جاروزدن برگها بودند و آن روز وظیفهای اضافهتر هم بود. آن هم تمیز کردن محوطه جلویی خوابگاهی دیگر.
در این خوابگاه عدهای جنگجو که معلوم نبود برای کجا قرار است بجنگند میخوابیدند و تازه رفته بودند. لباسهای نامتحدی میپوشیدند و همهشان اسلحه خودشان را داشتند. ما حمالها آن روز قرار شد جلوی خوابگاه آنها را تمیز کنیم.
سرد بود و شبنمهای روی انواع علفها و برگها انگار یخ زده بودند. جارو را دست به دست میکردیم تا هر کسی نیاز داشت آن بخش خودش را جارو بکشد. بعد از آن خوابگاه دیگر چیزی نبود. دشت وسیعی بود که به روستاهای خیلی دورتر میرسید. روستاهایی که فروش تریاک و مواد مخدر دیگر یکی از راههای کسب درآمدشان بود. دشتی که تقریبا زرد شده بود و پاییز از رنگ خودش چیزی روی آن نپاشیده بود.
کلاه کاموایی قهوهای رنگم همیشه روی سرم بود و کله کچلم را از آزار و اذیت سرمای سوزان حومه کرمانشاه در امان نگه میداشت. از اینکه چیزی بیشتر از یک کارگر یا یک حمال نبودم، دیگر ناراحت نمیشدم. سرنوشتم را قبول کرده بودم و غر نمیزدم. با اینکه ناراحت میشدم اما در چاهی بودم که خودم، خودم را در آن انداخته بودم. حتی او که با داوود نامی ازدواج کرده بود از سر بیجربزگی و نادانی و جوانی من توانسته بود سود ببرد. عشق را از من و پول را از او میگرفت و من با کولهبار تنهاییام که هر روز با رفتن پیش او بزرگتر میشد، فکر میکردم عاشق شدهام. این هم مانند همین حمالی، چاه خودکنده من بود.
جنگجوهای بینام و نشان از دور هم مشخص بود که بویی از تمیزی و نظم نبردهاند. از کنار ما که رد میشدند جز خنده و مسخرهکردن چیزی ازشان بروز پیدا نمیکرد. گاهی اوقات لطف میکردند و یواشکی به ما تلفن سادهشان را میدادند تا به کسی زنگ بزنیم. به همین خاطر مشخص بود به چیزی پایبند نیستند و خدا میداند برای چه و برای چه کسی قرار است بجنگند و درصد موفقیتشان چقدر میتواند باشد.
علفها و چمنها و گیاهان زیادی جلوی خوابگاه وجود داشت. تاکید کرده بودند که باید آنجا را بلیسیم. به عبارتی یعنی آنقدر تمیز کنیم که مانند روز اولش شود. به همین خاطر مجبور بودیم که لای همه گیاهان را هم برای پیدا کردن تکهای زباله یا پلاستیک بگردیم.
کیسه فرزیری پیدا کردم کمی سنگینتر از همه زبالههای دیگر بود. تا الان چند کیسه بزرگ مشکی از آت و آشغال جمع کرده بودیم و هر کسی به نحوی کارش را طول میداد تا او را سراغ حمالی دیگری نفرستند. حمالی دیگر میشد تفکیک زبالهها یا جارو کشیدن حسینیه چند صد متری با جاروی سطلی بزرگ صنعتی یا تمیز کردن اتاق گروهبان و... .کیسه فریزر را برداشتم.
شبنمی غلیظ روی آن را گرفته بود. چندبار تکانش دادم. احتمال میدادم تکه سنگی، جسد موشی، گربهای، تریاکی چیزی در آن باشد که اشتباها اینجا رها شده است. کیسه را باز کردم و نارنجکی که تقریبا خیس شده بود و ضامنش روی آن بود پیدا کردم. مانند توپ چندبار آن را بالا و پایین انداختم.
سایر حمالها دور من جمع شدند و نارنجک را مانند یک توپ بیسبال بین هم پرت میکردیم. شاید تنها راه رهایی از آن مهلکه این بود که این منفجر میشد و همه ما خلاص میشدیم. کسی چیزی به زبان نیاورد ولی افسردگی پنهان و خشم نهفته اجبار آموزشی و تبدیل به یک حمال شدن آن هم برای کسانی که هر کدام مهندس جایی بودند، مغازهدار جایی بودند و دوستدختری داشتند و آدمهایی را میشناختند، آنقدر سخت بود که اگر آن نارنجک منفجر هم میشد، کسی نمیخواست با آن مقابله کند.
رئیس کل پادگان را با جیپش، ویراژکنان آوردند. من را به کناری بردند. انگار که من آن نارنجک را در جایی از خودم جاساز کرده بودم و حالا مجبور به رونماییاش شده بودم. نارنجک را پشت یک سنگ در دورترین جای ممکن گذاشتند و به من گفتند مراقب باشم تا کسی به آن نزدیک نشود. کمی سوالپیچم کردند و ماجرا که برایشان توضیح دادم و گفتم از کجا پیدایش کردم، متوجه شدند که احتمالا آن جنگجوهای بیخیال مقصر اصلی هستند.
ماده منفجره نارنجنک فاسد شده بود. و به همین خاطر منفجر نشد.
اگر خط زمانی زندگیها واقعی باشد، از آنهایی که در فیلمهای تخیلی میبینیم، اینجا یکی از همان خط زمانیهایی بود که من به پایان میرسیدم. قبل از اسمم یک شهید میگذاشتند و کمی بعدتر فراموش میشدم. نه کرونا را میدیدم، نه ۹۸ نه ۴۰۱ نه ۴۰۴ نه جنگ و نه مهتاب و آلما و... من را به تنهایی فرو میبردند. تکههایم به سر حمالهای دیگر میپاشید. گوشم روی سقف خوابگاه پرت میشد. آن دستم که نارنجک بود از بازو قطع میشد و انگشتانم که از لمس عشق جامانده بودند به اعماق دشتها فرستاده میشدند و کمی بعدتر شغالها شامشان جور شده بود. عینکم که شکسته و سوخته بود به عنوان آن چیزی که از من باقی مانده است به والدینم داده میشد. همه آن چیزهایی که نوشته بودم، شعرهایی که روی تختم گفته بودم، چیزهایی که درباره عشق نوشته بودم را به کسی که دنبال جسد نصفه و نیمهام میآمد میدادند. کولهام، یک شیشه عطر کوچک، کارت بانکی، زنجیر استیل دور گردنم، پتوها و دفترچه نوشتههایم از من باقی میماند و بقیه چیزها ذره ذره در زندگی بازماندگان حل میشد.
من آن روز نمردم. اما اگر آن نارنجک منفجر هم میشد، جهان به همین شکل ادامه پیدا میکرد.
فقط کمی تنهایی از دنیا کنده میشد و به گور میرفت.
به خاطر شکل ریش و عینکی که داشتم به شهید چمران معروف شده بودم. آن روز همه درباره من صحبت کردند و شهید چمران گویان از من درباره آن ماجرا صحبت میکردند. ساعت ده شب که چراغها را خاموش کردند، من همچنان تنها بودم، برگها زردتر و نارنجیتر از صبح میریخت، دلم برای همه چیز بیشتر تنگ شده بود و داشتم به حرفهای تخت روبروییام گوش میدادم که خانوادهاش از تهران به دیدنش آمده بودند و برایش پیتزا آورده بودند.
فردا هم دلم نمیخواست از تخت بیرون بیایم.
ساچ / مرداد ۱۴۰۵
