
عقدۀ ادیپ اولین بار در کتاب تعبیر رویای فروید مطرح و به آن پرداخته شد. در حقیقت فروید این اصطلاح را از اسطورۀ یونانی Oedipus برداشته است و وجه تسمیه آن به مفهوم این نظریه باز میگردد. اما خب مفهوم این نظریه چیست؟
عقدۀ ادیپ به این مضمون اشاره دارد که کودکان ۳ تا ۵ ساله در مراحل رشد روانی-جنسی خود دچار تعارضاتی میشوند. تعارضاتی که جنبۀ جنسی دارند، ولی در بطن و عمق آنها خودشیفتگی است که برایمان دست تکان میدهد. مطابق این نظریه و به صورت خلاصه، والدِ غیرهمجنس، هدف تمامی امیال و آمال جنسی کودک است و والد همجنس بعنوان رقیبی ترسناک و هراسانگیز برای کودک در نظر گرفته میشود. کودک میخواهد ابژۀ اصلی والد غیرهمجنس خود باشد و کاری کند تا تمام توجهات او معطوف به خویش باشد. در انتهای این روند، یک مثلث شکل میگیرد. مثلثی که رئوس آن کودک، مادر و پدر هستند.
پسر ۴ ساله میخواهد که تمام توجهات و امیال مادر، متوجه او باشد. در این روند در مییابد که مادر دلبستگیهای دیگری نیز جز او دارد: پدر، کار، تحصیل، برادران و خواهران کودک و هرچیزی که حتی مقدار کوچکی از توجه مادر را به خود اختصاص دهد؛ توجهی که میتوانست برای پسر باشد. کودک و مادر هر دو ناکاملاند. کودک میکوشد تا آنچه مادرش ندارد را برایش فراهم کند. حال آنکه پدر، آنچه کودک باید به صورت کافی فراهم کند را از پیش داراست: آلت تناسلی مردانه. پس دیگر راهی نیست جز تسلیم و سرکوب. کودک آرام آرام با اضطراب اختگی روبهرو میشود. اضطرابی که او را به سمت همانندسازی با والد همجنس سوق میدهد. پسر میهراسد که مبادا توسط «پدر» (که لزوماً پدر واقعی نیست.) مورد تنبیه اختگی قرار بگیرد. کاری که خودش دوست دارد با پدر انجام دهد و از سر راه خود در رسیدن به مادر محوش کند. از طریق همین اضطراب اختگی است که کودک، امیال و آرزوهای مذکور را سرکوب میکند.
اما ادیپ کیست؟ ادیپ اسطورهای یونانی است که به صورت ناخواسته و ندانسته پدر خود را میکشد و با مادرش ازدواج میکند و صاحب فرزندانی میشوند. جالب اینجاست که هیچکدام از رئوس این مثلث از موضوع فوق، آگاه نیستند. نهایتاً نیز این آگاهی به چیزی جز بدبختی و نگونساری نتیجه نمیدهد. وجه تسمیه عقدۀ ادیپ را فروید از همین روایت اسطورهای دریافته است.
عقدۀ ادیپ بسیار پیچیدهتر از چیزی است که بتوان در مورد آن نظریات قطعی را مطرح کرد چه رسد به آنکه در یک پست اینستاگرامی به شرح آن بپردازیم؛ اما تا جای ممکن سعی میکنیم از هر آنچه که داریم و میدانیم استفاده کنیم. بدانیم و میل دانستنِ بیشتر را فراهم آوریم.