
آی وی اف شامل روش های مختلفی از لقاح مصنوعی اسپرم و تخمک برای بارداری است که نرخ موفقیت کلیه این روش ها میزان موفقیت روش ای وی اف را مشخص می کند. به طور کلی میزان موفقیت در روش های ای وی اف به موارد مختلفی مانند سن مادر، علت ناباروری، وضعیت جنین، نحوه و زمان زایمان و سبک زندگی والدین بستگی دارد.
در این جا برخی از عوامل تاثیر گذار در موفقیت روش های آی وی اف را بیشتر بررسی می کنیم:
سن مادر: درصد موفقیت این روش ها در مادران جوان تر بیشتر است. در زنان بزرگتر از 41 سال احتمال موفقیت این روش با تخمک های خودشان بسیار پایین است و باید برای بیشتر شدن شانس بارداری از تخمک های اهدایی استفاده کنند.
روش آی وی اف برای چندمین فرزند انجام می شود: زنانی که قبلاً بارداری سالمی را تجربه کرده اند و الان برای بارداری مجدد می خواهند از روش های آی وی اف استفاده کنند نسبت به خانم هایی که هرگز باردار نشده اند شانس موفقیت بیشتری دارند.
میزان موفقیت روش های آی وی اف چقدر است؟
با توجه به پیشرفت در علم پزشکی و درمان های باروری میزان تولد نوزادان سالم از طریق روش های لقاح مصنوعی از 76٪ در سال 2005 به 80٪ در سال 2010 افزایش یافته است. همچنین بارداری های چند قلویی ناخواسته از طریق این روش ها از 25 درصد به 8 درصد کاهش پیدا کرده است.
روش های لقاح آزمایشگاهی روش های نسبتا پیچیده ای هستند که برای بارداری های سالم و جلوگیری از مشکلات ژنتیکی احتمالی استفاده می شوند.
روش آی وی اف چقدر طول می کشد؟
به طور کلی در طی روش های آی وی اف، تخمک های بالغ و آزاد شده از تخمدان ها که برای بارداری مناسب هستند جمع آوری می شوند و توسط کارشناس مربوطه در آزمایشگاه ها از طریق اسپرم های سالم بارور می شوند.
بعد از انجام لقاح نطفه تشکیل شده برای کاشت و رشد جنین به رحم منتقل می شود. یک چرخه کامل IVF حدود سه هفته طول می کشد. بعضی اوقات نیز بسته به شرایط زوج ها و علت ناباروری این مراحل به قسمت های مختلفی تقسیم می شوند و روند آن طولانی تر خواهد شد.
البته استفاده از روش های آی وی اف اولین درمان ناباروری نیست و قبل از آن معمولا پزشک روش های ارزان تر و با خطر کمتر را پیشنهاد می کند. از جمله این روش ها می توان به استفاده از داروهای هورمونی کمک باروری برای افزایش تخمک گذاری، القای داخل رحمی اسپرم و ... اشاره کرد. اما در نهایت اگر این روش ها نتیجه مطلوبی ایجاد نکرد پزشک روش های لقاح مصنوعی را پیشنهاد می کند.
این روش ها بخصوص برای زنان بالای 40 سال که نمی توانند از روش های دیگر کمک بگیرند بسیار مفید است. در برخی از شرایط خاص موجود برای شما یا شریک زندگی تان نیز از این روش ها برای بارداری استفاده می شود. مهم ترین این نوع شرایط عبارتند از:
• آسیب یا انسداد لوله فالوپی. آسیب یا انسداد لوله فالوپی، باعث اختلال در حرکت تخمک لقاح یافته می شود. زیرا بعد از انجام لقاح تخمک و اسپرم بارور شده برای ادامه رشد نوزاد باید از طریق این لوله ها وارد رحم شده و در آن جا کاشته شوند.
• اختلالات تخمک گذاری. اگر تخمک گذاری در خانم کم باشد و یا اصلا اتفاق نیفتد، تخمک مناسب برای انجام لقاح از طریق روش های دیگر در زمان مناسب وجود نخواهد داشت.
• آندومتریوز. آندومتریوز هنگامی رخ می دهد که بافت های داخل رحم بصورت غیر طبیعی در خارج از رحم رشد و گسترش پیدا کنند که اغلب بر عملکرد تخمدان ها، رحم و لوله های فالوپ تأثیر می گذارد و اجازه نمی دهد که بصورت طبیعی بارداری اتفاق بیفتد.
• فیبروئید رحم. فیبروم ها تومورهای خوش خیم در دیواره رحم هستند و در سنین 30 تا 40 سالگی در میان خانم ها بیشتر شایع است. فیبروم ها می توانند در لانه گزینی تخمک بارور شده اختلال ایجاد کنند.
• عقیم سازی یا بستن لوله های انتقال دهنده تخمک و اسپرم. اگر مرد یا زن قبلا عمل بستن لوله ها را انجام داده باشند، این عمل به معنی ایجاد نوعی مانع و انسداد برای حرکت اسپرم و تخمک می باشد که اجازه نمی دهد لقاح طبیعی انجام شود. در این شرایط روش های آی وی اف برای بارداری مناسب هستند.
• اختلال در تولید یا عملکرد اسپرم. غلظت اسپرم پایین تر از حد متوسط، حرکت ضعیف اسپرم یا ناهنجاری در اندازه و شکل اسپرم ها باعث می شود که بارور کردن تخمک بصورت طبیعی مشکل باشد.
• ناباروری غیر قابل توضیح. ناباروری غیر قابل توضیح یعنی علیرغم ارزیابی و انجام آزمایشات مختلف برای مشخص شدن دلایل ایجاد ناباروری، پزشک باز هم نتواند دلیل مشخصی برای آن پیدا کند.
• یک اختلال ژنتیکی. اگر به دلیل وجود اختلالات ژنتیکی در شما یا شریک زندگی تان جنین درمعرض خطر ابتلا به اختلالات ژنتیکی باشد، بهتر است از روش های آی وی اف استفاده کنید تا قبل از انجام لقاح تنها تخمک ها و اسپرم های سالم برای تشکیل نطفه انتخاب شوند. زیرا در این روش ها بعد از برداشت و بارور شدن تخمک ها، آنها از نظر برخی مشکلات ژنتیکی معاینه می شوند. هرچند هنوز هم در علم پزشکی همه مشکلات ژنتیکی مشخص نشده اند.
• حفظ باروری در برابر سرطان یا سایر شرایط بهداشتی. اگر قبلا شیمی درمانی یا پرتو درمانی انجام داده اید احتمال سقط در بارداری های طبیعی وجود دارد و بسته به پرونده پزشکی شما ممکن است متخصص زنان استفاده از روش های لقاح مصنوعی را برای حفظ بارداری پیشنهاد بدهد. در این شرایط اگر قبل از مشکلات پیش آمده برای سلامتی خود اسپرم و تخمک فریز شده داشته باشید پزشک از آن ها استفاده می کند و در غیر این صورت بهتر است از نوع اهدایی آن ها استفاده کنید.
در زنانی که مشکلات رحمی وجود دارد و یا بارداری برای آن ها خطرناک است بهتر است نطفه ای از خودشان و همسرشان تشکیل شده و برای رشد جنین و سلامت مادر و فرزند از یک رحم اجاره ای استفاده شود.
در هنگام انتخاب کلینیک مناسب برای انجام لقاح آزمایشگاه (IVF) ، به خاطر داشته باشید که میزان موفقیت یک کلینیک به عوامل مختلفی از جمله سن بیماران و مسائل پزشکی و همچنین جمعیت درمانگاه و رویکردهای درمانی مانند تجهیزات، میزان تجربه پزشکان و ... بستگی دارد. در مورد هزینه های مربوط به هر مرحله از روش مورد نظر نیز قبل از تصمیم گیری اطلاعات دقیقی بگیرید.
قبل از شروع چرخه IVF ، شما و شریک زندگی خود به احتمال زیاد به غربالگری های مختلفی نیاز خواهید داشت که پزشک بر اساس علت ایجاد ناباروری و شرایط هر کدام از شما تجویز می کند، از جمله:
آزمایش ذخیره تخمدان. برای تعیین کمیت و کیفیت تخمک ها، پزشک ممکن است غلظت هورمون های تحریک کننده فولیکول (FSH) ، استرادیول (استروژن) و هورمون ضد مالری را در خون شما در چند روز اول چرخه قاعدگی با انجام آزمایشات بررسی کند. نتایج آزمایش، که اغلب همراه با سونوگرافی تخمدان های شما انجام می شود، می تواند در پیش بینی چگونگی پاسخ تخمدان های شما به داروهای باروری کمک کند.
آنالیز مایع منی. به عنوان بخشی از ارزیابی اولیه باروری مایع منی مرد مورد آزمایش قرار می گیرد. این آزمایش چند روز قبل از انجام روش لقاح مصنوعی انجام می شود.
غربالگری بیماری های عفونی. شما و شریک زندگی تان برای جلوگیری از انتقال بیماری های عفونی از جمله HIV به نوزاد مورد معاینه قرار خواهید گرفت.
تمرین انتقال جنین. پزشک شما ممکن است انتقال جنین را بصورت فرمالیته انجام دهد تا عمق حفره رحم شما و تکنیکی که احتمال موفقیت را افزایش می دهد مشخص کند.
معاینه رحم. قبل از شروع IVF، پزشک پوشش داخلی رحم را معاینه می کند. معاینه رحم از طریق یک سونوهیستروگرافی که در آن از تزریق مایعات از طریق دهانه رحم به رحم شما صورت می گیرد انجام می شود و یک سونوگرافی برای ایجاد تصاویری از حفره رحم شما همزمان گرفته خواهد شد. گاهی نیز هیستروسکوپی انجام می شود که در آن از یک تلسکوپ قوی از طریق واژن و دهانه رحم شما برای بررسی دقیق رحم استفاده می شود.
القاء تخمک گذاری
اگر برای روش های آی وی اف از تخمک های خودتان استفاده می کنید، در شروع چرخه، درمان با هورمون های مصنوعی برای کنترل بیشتر روی زمان تخمک گذاری انجام می شود.
داروهای مناسب برای تحریک تخمدان ها برای تخمک گذاری
برای تحریک تخمدان ها، ممکن است پزشک از یک داروی تزریقی حاوی هورمون تحریک کننده فولیکول(FSH) ، یک هورمون لوتئین کننده(LH) یا ترکیبی از هر دو برایتان تجویز کند. این داروها باعث آزاد سازی بیش از یک تخمک قابل باروری به طور همزمان می شوند.
داروهای کمک کننده به بالغ شدن تخمک ها
هنگامی که فولیکول ها آماده آزادسازی تخمک ها هستند گنادوتروپین کوریونی انسان(HCG) یا داروهای دیگر برایتان تجویز می شود تا تخمک های بیشتری به بلوغ رسیده و برای باروری مصنوعی آماده شوند.
داروهای جلوگیری از تخمک گذاری زودرس
گاهی اوقات تخمک های شما زودتر از زمان مورد نظر پزشک آزاد می شوند و فرایند بارداری مصنوعی را متوقف می کنند. برای جلوگیری از این اتفاق پزشک داروهایی را برایتان تجویز می کند.
داروهای مناسب برای ایجاد لایه رحم شما برای کاشت
در روز بارور کردن تخمک ها در آزمایشگاه یا در زمان انتقال جنین، پزشک ممکن است توصیه کند که مصرف مکمل های پروژسترون را شروع کنید تا لایه های رحم شما ضخیم تر شده و آمادگی بیشتری برای کاشت داشته باشد.
پزشک شما کاملا برایتان توضیح می دهد که چه داروهایی را در چه زمانی استفاده کنید.
به طور معمول، قبل از آماده شدن تخمک ها برای باروری، شما باید به کمک داروها به مدت یک یا دو هفته به تحریک تخمدان ها برای آزاد سازی تخمک های بیشتر کمک کنید. برای تعیین زمان تخمک گذاری، پزشک به احتمال زیاد کارهای زیر را برایتان انجام می دهد:
سونوگرافی واژینال
یک تصویربرداری از تخمدان های شما برای نظارت بر پیشرفت رشد فولیکول ها انجام می شود تا مشخص شود تا چه حدی به بلوغ رسیده اند و در چه زمانی تخمک گذاری انجام می شود.
آزمایش خون
برای بررسی واکنش بدن خانم به داروهای تحریک تخمدان آزمایش خون انجام می شود. در واقع میزان استروژن به طور معمول با رشد فولیکول ها باید افزایش پیدا کند و سطح پروژسترون تا بعد از تخمک گذاری پایین می ماند. آزمایش خون به پزشک نشان می دهد که این روند به درستی در حال انجام است.
گاهی اوقات چرخه لقاح مصنوعی به دلایل زیر قبل از انجام بارور کردن تخمک ها متوقف می شود:
زمانی که تعداد زیادی از فولیکول ها در حال رشد هستند اما خطر ابتلا به سندرم هیپراستیمولی تخمدان وجود دارد.
سایر موارد پزشکی خطرناک برای سلامت مادر و جنین
اگر چرخه شما لغو شد، پزشک شما ممکن است با تغییر داروها یا دوزهای آن ها میزان موفقیت انجام این روش بصورت مجدد را افزایش دهد تا دوباره این اتفاق نیفتد. گاهی نیز به شما گفته می شود برای انجام دوباره لقاح مصنوعی باید از اسپرم یا تخمک اهدایی استفاده کنید.
جمع آوری تخمک های قابل باروری در مطب پزشک یا کلینیک 34 تا 36 ساعت پس از تزریق نهایی گنادوتروپین و قبل از تخمک گذاری طبیعی انجام می شود.
در طول انجام این کار، سعی کنید کاملا آرام باشید و نترسید. زیرا قبل از انجام کار داروهای ضد درد به شما داده می شود.
این کار به روش آسپیراسیون که مانند سونوگرافی واژینال است انجام می شود. در این روش یک پروب سونوگرافی برای شناسایی فولیکول ها در مهبل شما وارد می شود. سپس یک سوزن نازک در یک دسته سونوگرافی قرار می گیرد تا از طریق مهبل (واژن) داخل فولیکول ها شده و تخمک ها را جمع آوری کند.
اگر تخمدان های شما از طریق سونوگرافی واژن قابل دسترسی نباشند، ممکن است همزمان از سونوگرافی شکمی نیز برای هدایت سوزن استفاده شود.
تخمک ها از طریق سوزنی متصل به دستگاه مکش از فولیکول ها خارج می شوند. بعد از جمع آوری تخمک ها ممکن است در قست رحم و زیر شکم کمی احساس فشار و گرفتگی داشته باشید که کاملا طبیعی است.
تخمک های بالغ جمع آوری شده در یک مایع مغذی (محیط کشت) قرار می گیرند تا برای انجام لقاح آماده شوند. تخمک های سالم و قابل باروری جدا شده و با اسپرم مخلوط می شوند. با این وجود، باز هم همه تخمک ها با موفقیت بارور نمی شوند.
اگر از اسپرم شریک زندگی خود استفاده می کنید، وی باید از طریق استمناء یا انجام رابطه جنسی، یک نمونه مایع منی را با رعایت توصیه های پزشکی به کلینیک تحویل دهد. گاهی اوقات نیز اگر مشکل خاصی مانند انسداد لوله های عبور اسپرم وجود داشته باشد پزشک از طریق یک برش کوچک به صورت مستقیم اسپرم ها را از بیضه ها خارج می کند. در صورت استفاده از مایع منی در آزمایشگاه اسپرم ها از منی جدا می شوند. گاهی نیز باید از اسپرم های اهدایی استفاده شود.
باروری را می توان با استفاده از دو روش معمول انجام داد:
تلقیح متعارف. در طی تلقیح معمولی، اسپرم سالم و تخمک های بالغ مخلوط شده و بعد از یک شب لقاح انجام می شود.
تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم. در این روش، یک اسپرم سالم منفرد مستقیماً به یک تخمک بالغ تزریق می شود که احتمال موفقیت بارداری را افزایش می دهد. غالباً زمانی این روش مورد استفاده قرار می گیرد که کیفیت یا تعداد اسپرم ها مشکل داشته باشد یا روش آی وی اف برای چندمین بار مورد استفاده قرار بگیرد.
انتقال نطفه به رحم
بعد از انجام لقاح به راحتی نطفه تشکیل شده توسط پزشک به رحم زن انتقال پیدا می کند و حدود 2 الی 6 روز زمان می برد تا جنین کاشته شده و رشد خود را آغاز کند. اگر سن شما بالا باشد یا چندین مرتبه آی وی اف را انجام داده اید و شکست خورده اید ممکن است پزشک روش هایی را به شما توصیه کند تا به لانه گزینی و رشد جنین کمک نمایید.
حدود دو هفته بعد از انتقال پزشک برایتان آزمایش خون بتا را تجویز می کند تا بارداری شما تایید شود. لطفا قبل از زمانی که پزشک مشخص می کند از آزمایش های خانگی بی بی چک استفاده نکنید زیرا به دلیل استفاده از هورمون درمانی بخصوص هرومون گنادوتروپین برای انجام آی وی اف ممکن است با جواب مثبت کاذب روبرو شوید و بعدا از نظر عاطفی آسیب ببینید. برای موفقیت بیشتر دقیقا طبق دستورالعمل پزشک رفتار نمایید.
در روش آی وی اف چند جنین منتقل می شود؟
تعداد جنین های منتقل شده معمولاً بر اساس سن و تعداد تخمک های بارور شده است. از آنجا که میزان موفقیت لانه گزینی برای خانم های مسن پایین تر است، در این افراد معمولاً جنین های بیشتری منتقل می شوند. اما در خانم هایی که از نطفه های اهدا شده یا مورد آزمایش قرار گرفته استفاده می شود نیاز به انتقال چندین نطفه وجود ندارد.
بیشتر پزشکان دستورالعمل های خاصی را برای جلوگیری از حاملگی های چند دو قلو یا بیشتر دنبال می کنند و در برخی کشورها، قانون تعداد جنین هایی را که می توان منتقل کرد، محدود می کند. بهتر است قبل از انجام روش لقاح مصنوعی در مورد تعداد جنین هایی که قرار است منتقل شود با پزشکتان به توافق برسید تا بعدا دچار مشکل نشوید.
برای تخمک های بارور شده اضافی چه اتفاقی می افتد؟
جنین های اضافی می توانند برای چند سال بصورت منجمد ذخیره شوند و سالم بمانند. البته در این بین ممکن است برخی از نطفه ها نیز از بین بروند. فریز کردن نطفه ها هزینه انجام مجدد روش های لقاح مصنوعی در صورت عدم موفقیت بار اول را کاهش می دهد. همچنین می توانید آن ها را به زوج های دیگر اهدا کنید یا حتی آن ها را دور بیندازید.
چگونه می توانید یک بارداری چند قلو را تجربه کنید؟
برای بارداری های چند قلو باید بیش از یک جنین به رحم شما منتقل شود. اما بارداری های چند قلویی باعث ایجاد خطرات سلامتی برای شما و نوزادان می شود. در بعضی موارد، کاهش وزن جنین ها باعث از بین رفتن آن ها قبل از پایان بارداری خواهد شد.
آیا تخمک ها و اسپرم های اهدایی مشکلی ایجاد می کنند؟
یک مشاور آموزش دیده با تخصص در زمینه اهداء اسپرم ها و تخمک ها می تواند به شما در درک نگرانی های حقوق قانونی اهدا کننده کمک کند. همچنین گرفتن یک وکیل برای انجام کارهای قانونی برای پیگیری پرونده نوزادتان می تواند کمک بزرگی کند تا هر چه زودتر شما به عنوان پدر و مادر قانونی آن نوزاد محسوب شوید.