
اعتقاد دارد که اگر امکانات فراهم میبود، میتوانست با بازی کردن، پول دربیاورد. من به سقف نگاه کردم و آهی کشیدم از اینکه چطور دوباره سوالم را بپرسم که به جواب سوالم برسم؟ پرسیده بودم چی شده که اینقدر بازی کردن، خستهات نمیکند؟ او گفته بود اگر امکانات فراهم میبود من میتوانستم با بازی کردنم پول دربیاورم. پرسیدم حالا که داری پول در نمیآوری، چرا بازی میکنی؟ گفت بازی نمیکنم، دارم فکر میکنم. گفتم به چی؟ گفت اگر بگذاری فکر کنم، بعد بازی برایت تعریف میکنم. گفتم باشد من هم میروم به حرفهایت فکر کنم. آمدم اینجا و شروع کردم کلمهها را نوشتن تا به این نقطه که میگذارم برسم. و از حالا به بعد فکرهایم را همزمان بنویسم.
بازی کردن، برای من همهاش در این خلاصه میشد که از مدرسه بیایم، اول دکمهی کیس کامپیوتر را بزنم، بعدا لباس عوض کنم؛ و تا دست و صورتم را میشویم ویندوز بالا آمده باشد و بزنم روی آیکون جیتیای سنآندریآس و بازی کنم تا وارد دنیای رویایی-واقعیام در یک شهر که میتوانم تقریبا همهکار کنم بشوم؛ همانجا رانندگی یاد بگیرم، همانجا سوار موتور شوم، سوار هلیکوپتر شوم، سوار قطار شوم، سوار جامپجت شوم و گواهینامهی همهشان را بگیرم، همانجا دنبال پول بیشتر بگردم، بیلیارد بازی کنم، دختر سوار ماشین کنم، بروم دیسکو، بروم آدم بکشم، بروم باشگاه، بروم لباس بخرم برای خودم، بروم خانه بخرم، دزدی کنم، آمبولانس سوار شوم و خودم را رانندهی یک آمبولانس که باید به سرعت بیمار را به بیمارستان برسانم ببینم و آژیر بکشم؛ یا بنشینم لبهی پل قرمز و شکوهمند سانفرانسیسکو (Golden Gate) و غروب را نگاه کنم، و باور نکنم که آن آدم توی صفحهی نمایش من نیستم. این معنای بازی برای من بود؛ وقتی مرحلهی آخر بازی هم به سر رسید و بازی تمام شد من افسرده شدم؛ با یک دروغ بزرگ مواجه شده بودم. مگر میشود؟ تمام شد؟ بعد از آن، دیگر بازی نکردم. هیچ بازی ای. بازی برای من دروغ مسلم است. برای همین همواره وقتی میبینم آدمهای مختلفی در دستههای سنی و جنسی و طبقهی اجتماعی متنوع، در مهمانی و تنهایی بازی میکنند، تعجب میکنم و میپرسم اینقدر بازی کردن، خستهات نمیکند؟
رفته بودم پشت بام دفتر شرکت که هوایی عوض کنم، دیدم همکارم تنها نشسته و قوز کرده روی موبایل و مصرانه و متمرکز بازی میکند. گفتم وقتی داری فکر میکنی، بازی میکنی؟ مزاحمت نیستم اینجا بنشینم؟ گفت نه! وقتی نمیخواهم فکر کنم بازی میکنم؛ لبخند زدم و گفتم پس چرا توی جلسهها هم بازی میکنی؟ لبخند بشاشتری از من زد و گفت آن بازی توی جلسه با این یکی فرق میکند.
یکی از دوستانم، که رویای نوجوانی و اوایل جوانیاش خلبانی بوده، میگفت با شبیهساز پرواز مایکروسافت ساعتها بازی میکرده در دنیایی کاملا شبیهسازیشده. با دوستانش تیم شده، ایرلاینهای مختلفی در سراسر جهان ایجاد شده بوده و آدمهایی شبیه خودش، در سراسر دنیا در دنیای خیالی کاملا واقعی با هم مذاکره میکردند. برنامهریزی پرواز داشتهاند، جلسات هماندیشی میگذاشتهاند، برج مراقبت داشتهاند و روزها و ساعتها در دنیایی که خودشان ساختهاند، مسافران زیادی را از این سر دنیا به آن سر دنیا بردهاند و در اتاق سهدرچهارشان کیلومترها و ساعتها سفر کردهاند؛ مدارکش هم موجود است.
پدرم روی مبل مینشیند و بازی میکند. در مهمانی هم دیدهام که بازی میکند. برادرم بازی میکند. همکارم در جلسه با گوشیاش بازی میکند. توی مترو آدمها دارند بازی میکنند. بازی کردن، شده نحوی از اندیشیدن، در مختصاتی که یا عادت است و آدم را میبرد توی خیالات مربوط به همین دنیاش، یا فکرش را از این دنیا جدا میکند و میبردش به دنیای دیگری با قوانین خودش؛ دنیایی که هرچقدر باورپذیرتر شود، جذابتر است. اینها که میگویم انعکاس نسبتا مستندی دارد. جدیجدی بازیها دارند خستگی شانهها و رنج درآمد آدمها را، پولها را میکشند میبرند در دنیای خودشان نقد میکنند. و کدام آدم عاقلیست که پولش را به چیزی بدهد که در ازایش مطلوبیتی دریافت نکند؟ گسترهی دامنِ مهآلود و رازآلود بازیها همینطور دارد وارد دنیای ما آدمها میشود؛ شواهدش همین گوگلپلی و اپاستور در دنیا، و همین کافهبازار و مایکت در ایران است که یکی از مهمترین بخشهای لیست اپلیکیشنهایشان مربوط به بازیهاست. در ۲۰۱۹ اندازهی بازار جهانی بازی ۱۴۴ میلیارد دلار بود و در ۲۰۲۱ به ۱۷۵ میلیارد دلار رسیده و پیشبینی شده در ۲۰۲۶ به ۳۱۴ میلیارد دلار هم برسد. (اینجا مفصل دربارهی بازار بازی میتوان یافت.)
همین الان ازش پرسیدم، وسط فکرهات میتوانی به این سوالم جواب بدهی که : چطوری بازی میکنی و فکر میکنی؟ میگوید، ببین مثل رانندگیست. تو وقتی رانندگی میکنی، به رانندگی فکر میکنی؟ نه! بازی کردن مثل رانندگیست. به صفحهی نمایشش نگاه کردم، پر از رنگها و کاراکترهای عجیب و غریب بود. یک قهرمان که تمام هیات استخوانی یک اسکلت است و قهرمان دیگر یک قنطورس. همانجا یک چیزی مینویسد و حرفی به دوستش توی بازی میزند؛ آن یکی چیز دیگری میگوید. واقعا دو تا آدم از دو جای عالم که هیچ تصویری از هم جز همین اسکلت و قنطورس ندارند، با هم چت میکنند و در دنیای خیالی میروند کاری میکنند و در رویایی مشترک با هماند. رویای مشترک را میفهمم. من تنها خاطرهام از بازی کردن همان رویای لبهی پل سانفرانسیسکوست. مخصوصا حالا که کتاب آیندهی نزدیک را خواندهام و دور از واقعیت نمیبینم که صنعت واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، کارتون و انیمه، و بازی، ادغام شوند با هم طوری که دنیایی برای خودمان بسازیم که اتمهایش بیتهاست. روی تختمان دراز بکشیم و برویم توی دنیایی که مرز واقعیت و رویا ناپدید شود. هر کسی آواتاری برای خودش دارد. شاید آنجا برویم توی محل کاری که خودمان با بیتها ساختهایم. دنیایی که در آن میتوانیم هر جا که خواستیم با هر کسی که خواستیم برویم. کسبوکارها بازاری در این دنیای رویایی پیدا کنند که آنجا هم وارد شوند. آن وقت سوار ماشینهایی ساختهی تسلا یا بنز میشویم که در این دنیا ساختنشان شاید غیرممکن باشد؛ آن روز فیلمها را نمیبینیم، وارد دنیای فیلمها میشویم. آن روز ما شاید کتاب خواندنمان طوری باشد که کتاب را مثل یک افزونه به خودمان اضافه میکنیم و تمامش را در حافظهی کوانتومیمان پردازش میکنیم. آن دنیا شاید بتوانیم برویم در زمانهای گوناگون. آن روز نمیدانیم داریم فکر میکنیم یا بازی؟ حالا که در این رویا غرق شدهام و میخواهم بیشتر از این دنیا بگویم، ناگهان نمیدانم از کجا یاد یک غزل از محمد سعید میرزایی، چاپ شده در کتاب فرجام، افتادم که شاید برای همین دنیای رویاییست که دور از واقعیت هم نیست:
غروب بود و خیابان، من و تو با یک چتر، قدم زدیم، خیابان ادامه پیدا کرد
شب از مکالمهی ما شروع شد؛ کم کم در این مکالمه باران ادامه پیدا کرد
درختها همه رفتند از افق بالا... بگو که عاشق من میشوی همین حالا!
تو مکث کردی و رفتی به خواب ... لالالا... و باز رشد درختان ادامه پیدا کرد
من و تو کودکی هم شدیم... برگشتیم ... تمام کوچه پر از ترس یک مکالمه بود
که از دقایق برگشتن کبوترها، و کودکان دبستان ادامه پیدا کرد
چه گفتوگوی غریبیست... ما فرو رفتیم! ستارهای ابدی بود، سمت او رفتیم
هزار سال خیابان گذشت از ما، بعد، هزار سال بیابان ادامه پیدا کرد
چه گفتوگوی غریبیست... زیر دریاییم.. و ماهیان کلماتند؟ یا خودِ ماییم؟
هزار سال گذشت از من و تو، باز از ما، عبور ماهی و مرجان ادامه پیدا کرد
تو چشمهات به سمت ستارهی ابدی، و من به سمت تو ... – با من چقدر حرف زدی؟
شب از مکالمهی ما گذشت.. یادت هست کجای حرف تو باران ادامه پیدا کرد؟
ستارهی ابدی زیر پای ماست ببین: درون چشم تو یک قطره اشک توست زمین!
درون چشم تو ... یادم نرفته ... میرقصید... و آن ستارهی لرزان ادامه پیدا کرد
به انتظار تو چیدیم صندلیها را؛ قرار بود بیایند مردم دنیا
و ماه زرد گرامافنی قدیمی شد، و آن ترانهی پنهان ادامه پیدا کرد:
به انتظار تو چیدیم صندلیها را ... مدام از آینه مهمان و چتر میآمد
غروب بود تو تاخیر داشتی تا صبح... ولی رسیدن مهمان ادامه پیدا کرد
بیا به آینه برگشتهاند مهمانها! اتاق پر شده از چترهای رنگارنگ
تو فلس از آینه کی ریختی پری قشنگ؟ که موج آمد و توفان ادامه پیدا کرد؟
دو جفت کفش : کتانی و مشکی ورنی: برقص ماه من امشب ستارهی قرنی!
تو کفشهات چرا کهنه شد؟ که پیر شدم – و رقص نور و صدامان ادامه پیدا کرد
برقص رقص تو زیباست ماه من بیتن! برقص زیر قدمهات میدود سر من!
هنوز رقص سر و پای ماست سرور من! که در میانهی میدان ادامه پیدا کرد
نگاه کن به کجا رفتهاند پاهامان! برقص تا که بیفتیم توی فردامان
برقص و گوش کن آن سو تر از صداهامان صدای شر شر باران ادامه پیدا کرد
برقص! جنس تو از چیست؟ شعر؟ الکل؟ زن؟چه شد که فاصلهی من شروع شد از من؟
چقدر زندگیام نقطهچین شد از رفتن... چقدر نقطهی پایان ادامه پیدا کرد...