مقایسۀ نظم سیاسی مطلوب هیتلر و شهید خامنهای زمانی مفید است که به معنای یکی دانستن رفتار یا اعتقدات یا ایدئولوژی این دو رهبر سیاسی نباشد، بلکه ساختار دو پروژۀ تغییر نظم از دید آن دو را با یکدیگر مقایسه کنیم.
نخستین شباهت، تجدیدنظرطلب بودن هر دو پروژه است. هیتلر نظم اروپایی موجود را نظمی نمیدانست که آلمان باید برای همیشه در چارچوب آن باقی بماند. در پیمان سهجانبه سال ۱۹۴۰ نیز رسماً از ایجاد نظم جدید در اروپا تحت رهبری آلمان و ایتالیا سخن گفته شد.
امام خامنهای نیز نظم بینالمللی تحت سلطۀ قدرتهای غربی را پایدار و مطلوب نمیداند. ایشان در سخنرانی هایشان صریحاً از گذار به یک نظم بینالمللی جدید، افول قدرت آمریکا و افزایش نقش قدرتها و تمدنهای غیرغربی سخن گفته است.
شباهت دوم، رابطۀ میان تغییر نظم منطقهای و نظم جهانی است. در پروژۀ هیتلر، نقطۀ آغاز اروپا بود، اما افق پروژه او به اروپا محدود نمیشد. در پیمانهای قدرتهای محور، آلمان و ایتالیا رهبری نظم جدید اروپا و ژاپن رهبری نظم جدید آسیای شرقی را برعهده میگرفتند و در نهایت از ایجاد یک نظم جدید در جهان سخن گفته میشد.
در اندیشۀ امام خامنهای نیز میتوان دو سطح را تشخیص داد. در سطح منطقهای، کاهش یا پایان حضور آمریکا، تقویت جمهوری اسلامی و جبهۀ مقاومت و تغییر ساختار سیاسی اسرائیل مطرح است. در سطح جهانی، همین تحولات بخشی از فرایند بزرگتر افول انحصار غرب و پیدایش نظم جدید بینالمللی تلقی میشوند.
شباهت سوم، اهمیت ایجاد یک بلوک یا جبهۀ همسو است. هیتلر نظم جدید مد نظر خود را صرفاً با قدرت آلمان تصور نمیکرد. آلمان، ایتالیا و ژاپن یک بلوک تجدیدنظرطلب تشکیل دادند و حوزههای رهبری یکدیگر را به رسمیت شناختند.
در پروژۀ امام خامنهای نیز ایران تنها بازیگر نیست. مفهوم جبهۀ مقاومت مجموعهای از دولتها، احزاب، جنبشها و نیروهای مسلح همسو را به یکدیگر متصل میکند. بنابراین در هر دو پروژه، قدرت مرکزی برای تغییر نظم به مجموعهای از متحدان و شرکای منطقهای نیاز دارد.
شباهت چهارم، مخالفت با توزیع موجود قدرت است. هیتلر خواهان آن بود که آلمان از موقعیت محدودشدۀ خود خارج شود و به قدرت مسلط اروپا تبدیل شود.
امام خامنهای نیز معتقد است توزیع قدرتی که آمریکا و غرب در رأس آن قرار دارند باید تغییر کند و جمهوری اسلامی و سایر قدرتهای غیرغربی باید سهم بیشتری در شکل دادن به نظم منطقهای و جهانی داشته باشند.
شباهت پنجم، وجود یک منطق گذار است. در هر دو نگاه، نظم موجود دائمی نیست. یک دورۀ تاریخی باید پایان یابد و دورۀ دیگری آغاز شود. تغییر موازنۀ قدرت در منطقه نیز صرفاً یک موفقیت تاکتیکی نیست، بلکه میتواند بخشی از گذار به نظم بزرگتر آینده باشد.
بنابراین مهمترین شباهت را شاید بتوان چنین خلاصه کرد:
هر دو پروژه از نارضایتی از نظم موجود آغاز میشوند، یک منطق تجدیدنظرطلبانه دارند، تغییر موازنۀ قدرت در منطقۀ پیرامونی خود را ضروری میدانند، برای تحقق آن به بلوکی از نیروهای همسو متکیاند و تغییر نظم منطقهای را با تصویری گستردهتر از نظم آینده پیوند میزنند.
اما همین شباهتهای ساختاری نباید باعث شود ماهیت دو نظم را یکسان بدانیم. تفاوت در ایدئولوژی، ابزار، مسئلۀ سرزمین و جغرافیا و شکل نظم مطلوب بسیار اساسی است؛ موضوعی که در پست بعدی بررسی میشود.
#خامنهای #هیتلر #نظم_نوین_جهانی #نظم_بینالمللی #خاورمیانه #جمهوری_اسلامی #آلمان_نازی #محور_مقاومت #ژئوپلیتیک