(این متن در هفته سوم جنگ 40 روزه نوشته شده است)
هر پیر و جوانی در مترو و آرایشگاه و صف نان درباره حملات آتی آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای ایران صحبت می کنند. منظورشان از زیرساخت سدها و نیروگاه ها و پالایشگاه ها و فرودگاه ها و مواردی این چنین است. البته کسی در مغز فرماندهان آمریکا و اسرائیل نیست اما اگر در آن طرف قضیه نیازی به زدن زیرساختها احساس می شد اسرائیل در جنگ دوازده روزه حتما زحمت ش را می کشید. برای اینکه ببینید حمله به زیرساختها اصولا چیست و چگونه صورت می گیرید نباید نگاهی به جنگ جهانی دوم داشته باشید بلکه بهترین مثال تاریخی جنگها داخلی یوگسلاوی سابق است.
در بهار ۱۳۷۸، همزمان با ریاستجمهوری بیل کلینتون، ناتو عملیات گستردهای را علیه صربها آغاز کرد؛ عملیاتی که با نام «عملیات نیروی متحد» شناخته میشود. هدف، وادار کردن بلگراد به عقبنشینی از کوزوو بود. اما یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای این کارزار، حمله به زیرساخت برق صربستان با سلاحی غیرمعمول بود: بمبهای گرافیتی.
این سلاح هنگام برخورد با هدف، رشتههای بسیار نازک فیبر کربنی را در هوا پخش میکرد. این رشتهها روی تجهیزات فشارقوی و خطوط انتقال برق مینشستند و باعث اتصال کوتاه مقره ها و بوشینگ ترانسهای قدرت میشدند. نتیجه استفاده از بمب گرافیتی قطع گسترده برق بود؛ بدون آنکه الزاماً نیروگاه بهطور کامل منهدم شود. به همین دلیل از آن بهعنوان سلاح «اختلالی» یا «نرم» یاد میشود.
در اردیبهشت ۱۳۷۸، بخش بزرگی از شبکه برق صربستان از کار افتاد. شهرهایی مانند بلگراد و نووی ساد دچار خاموشی شدند. در برخی برآوردها گفته شد که حدود هفتاد درصد شبکه برق کشور در مقاطعی مختل شده بود. این قطع برق فقط مراکز نظامی را دربر نمیگرفت؛ بیمارستانها، سیستم آبرسانی و ارتباطات شهری نیز تحت تأثیر قرار گرفتند. پاکسازی مقره های برق توسط صربها و متحدینشان ماه ها وقت گرفت.
واشنگتن اعلام کرد هدف از این حملات، فلج کردن توان فرماندهی و صنایع نظامی صربستان است، بدون آنکه تخریب دائمی و گسترده ایجاد شود. از نگاه نظامی، شبکه برق یک هدف «دوگانه» محسوب میشود؛ هم کارکرد غیرنظامی دارد و هم پشتیبان ساختار نظامی است.
سازمانهای حقوق بشری این اقدام را نوعی فشار مستقیم بر جمعیت غیرنظامی دانستند و درباره انطباق آن با حقوق بینالملل بشردوستانه پرسشهایی مطرح کردند؛ بهویژه درباره اصل تناسب و تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی.
بمباران گرافیتی صربستان یکی از نخستین نمونههای استفاده گسترده از سلاحهای اختلالگر زیرساخت در مقیاس ملی بود؛ روشی برای اعمال فشار استراتژیک که بدون ویرانی کامل، میتواند یک کشور را به قرون وسطی پرتاب کند.
#ناتو #صربستان #جنگ_کوزوو #بیل_کلینتون #بمب_گرافیتی #تاریخ_نظامی #حقوق_بینالملل