نظریه اقیانوس آبی میگوید: بهجای رقابت در بازارهای شلوغ (اقیانوس قرمز)، بازاری بساز که رقیبی در آن نیست. اما وقتی از اقیانوس آبی و قرمز حرف میزنیم، ممکن است آنقدر درگیر جذابیت میدان شویم که توان خودمان برای حضور در آن را کمتر بسنجیم. سؤالی که کمتر پرسیده میشود این است:
آیا توان حضور در این میدان را داریم؟
جذاببودن یک بازار — چه آبی چه قرمز — بهتنهایی به معنای آمادهبودن ما برای ورود به آن نیست.
دریاچه جلوی خانهات
قبل از آنکه به اقیانوس فکر کنی، دریاچه جلوی خانهات را دیدهای؟
منظورم بازاری محدود است که میتوانی در آن به مشتری واقعی خدمت بدهی، نتیجه کارت را ببینی، اشتباهت را بفهمی و با هزینهای قابلتحمل اصلاحش کنی. این دریاچه ممکن است یک محله، یک شهر، یک صنف یا گروه مشخصی از مشتریان آنلاین باشد.
دریاچه هم رقابت دارد. اما محدودبودن میدان این فرصت را میدهد که ارتباط میان تصمیمها و نتیجهها را واضح ببینی — همان چیزی که در اقیانوس بزرگ، بهخاطر مقیاس، دیرتر و با هزینه بیشتر معلوم میشود.
وقتی هنوز نمیدانی چرا مشتری برمیگردد یا چرا میرود، گسترش بازار ممکن است مسئلههای حلنشدهات را تکثیر کند.
دریاچه، محیط ساختن و آزمودن توان توست.
آنچه باید در دریاچه اثبات کنیم
کوچکبودن بهخودیخود امتیاز نیست؛ باید دید در آن مقیاس چه اتفاقی میافتد:
مشتری بدون تخفیف هم برمیگردد؟ دلیلش را میدانیم؟
با افزایش سفارشها، کیفیت حفظ میشود؟
تیم بدون دخالت لحظهبهلحظه بنیانگذار کار میکند؟
میتوانیم همین نتیجه را در محدودهای تازه تکرار کنیم؟
این آخری برای تصمیم به گسترش اهمیت ویژهای دارد. صاحب رستورانی که شخصاً کیفیت هر سفارش را کنترل میکند، در شعبه دوم چگونه همان کیفیت را حفظ خواهد کرد؟ آنجا دیگر حضور دائمی او راهحل نیست؛ باید نیرو آموزش دیده باشد، تأمین مواد قابلاتکا باشد، و تجربهای که تا دیروز به یک نفر وابسته بود، قابلانتقال شده باشد.
اندازه قایق هم بهتنهایی تعیینکننده نیست. قایق بادبانی کوچک هم میتواند برای اقیانوسپیمایی مناسب باشد؛ بهشرط تناسب طراحی، تجهیزات و مهارت ناخدا با مسیر. یک تیم کوچک ممکن است توان بازاری بزرگ را داشته باشد؛ تیمی با منابع بیشتر، شاید هنوز نتواند تعهدات سادهاش را پایدار انجام دهد.
پس پرسش «چقدر بزرگ شدهایم؟» نیست؛ پرسش این است: برای مسیری که انتخاب کردهایم، چه آمادگیای داریم؟
دریاچه پناهگاه همیشگی نیست
خطر مقابل هم وجود دارد: به بهانه «هنوز آماده نیستیم»، هیچوقت قدم بعدی برداشته نشود. آمادگی کامل وجود ندارد؛ بخشی از یادگیری فقط با ورود به موقعیت تازه اتفاق میافتد. ماندن در دریاچه باید به ساختن توان بینجامد، نه صرفاً گذشتِ زمان.
گسترش میتواند مرحلهای باشد — یک منطقه تازه، گروه دیگری از مشتریان — و هر مرحله فرصتی است برای آزمودن اینکه کدام بخش موفقیت قابلتکرار است و کدام بخش به شرایط همان بازار وابسته بوده. گاهی هم انتخاب درست، ماندن در همان محدوده و پایدارترکردن کار است؛ گسترش جغرافیایی تنها شکل موفقیت نیست.
پیش از قدم بعدی
انتخاب بازار، ساختن ارزش برای مشتری و آمادهکردن سازمان به یکدیگر وابستهاند: همزمان که بازار را میشناسیم توان میسازیم، و همزمان که توان بیشتر میشود فرصتهای تازه میبینیم.
پس شاید پیش از پرسیدن «اقیانوس آبی یا قرمز؟» باید پرسید: در مقیاس فعلی چه چیزی را اثبات کردهایم، و کدام بخش کار زودتر از بقیه در مقیاس بزرگتر دچار مشکل میشود؟
در اقیانوس هم یاد میگیریم؛ اما بهتر است درسهایی را که میشد در دریاچه آموخت، آنجا با هزینه سنگینتر پس ندهیم.
