
عنوان کتاب: در کتابخانه پیدایش میکنی
نویسنده: میچیکوآویاما
مترجم: مهدی حلوائی
کتابخانهها فقط برای پیدا کردن کتابهایی نیستند که دنبالشـان میگردیم؛ گاهی قرار است در آنها چیزی را پیدا کنیم که حتی نمیدانستیم گمش کردهایم. شاید یک رؤیای قدیمی باشد؛ شاید انگیزهای که مدتهاست از دست دادهایم؛ شاید شجاعت تغییر کردن؛ و شاید خودِ ما، در میان تمام روزمرگیهایی که کمکم از یادمان بردهاند چه کسی هستیم و چه میخواهیم.
کتاب «در کتابخانه پیدایش میکنی» اثر میچیکو آویاما از آن داستانهایی است که میشود دربارهاش از کتاب، آدمها، امید و تأثیر یک دیدار کوچک بر زندگی نوشت. این رمان از آن کتابهایی است که شاید در نگاه اول داستانی ساده درباره چند آدم معمولی و یک کتابخانه به نظر برسد؛ اما هرچه جلوتر میروی، متوجه میشوی با روایتی درباره زندگی، انتخابها، آرزوهای فراموششده و فرصت دوباره برای شروع کردن روبهرو هستی.
این رمان شامل پنچ داستان یا پنج روایت از پنج زندگی مختلف است که تا حدودی بهم مربوط اند. داستان از اینجا آغاز می شود که در مرکز اجتماعاتی که در واقع مرکزی برای یادگیری و رشد آدمهاست، کتابخانهای وجود دارد. آدمهایی با زندگیها و دغدغههای متفاوت، هرکدام به شکلی به این کتابخانه میرسند. هر کدام از شخصیتهایی که قصه زندگیشان روایت می شود به نوعی در زندگی، با نارضایتی، شکست و ناکامی یا نیاز به تغییر روبهرو هستند. یکی از شغل و مسیر زندگیاش ناراضی است، یکی با تغییر شرایط زندگیاش روبهرو شده و نمیداند چطور باید خودش را با آن هماهنگ کند. دیگری میان خواستههای خودش و انتظارات دیگران گرفتار شده، یکی رؤیاهایی داشته که به مرور فراموششان کرده و دیگری شاید بیش از هر چیز به فرصتی برای دوباره دیدن زندگی نیاز دارد. یکی هم هست که پس از سالها تلاش در بازنشستگی و در میانسالی در مورد هرآنچه که تا الان انجام داده، دچار تردید شده است و احساس غیر مفیدبودن می کند. آدمهایی که هرکدام در مرحلهای از زندگی ایستادهاند که شاید برای دیگران چندان مهم یا عجیب به نظر نرسد، اما برای خودشان مسئلهای جدی است. آدمهایی که در ظاهر هیچ شباهتی به هم ندارند، اما یک وجه مشترک دارند: همه در جایی از زندگی، به چیزی نیاز دارند که هنوز نمیدانند چیست. و اینجاست که سایوری کوماچی، کتابدار توانای کتابخانه، وارد داستان میشود. کتابدار عجیب این رمان، سایوری کوماچی، با پیشنهاد کتاب و هدیهای عجیب و غافل گیر کننده، به آنها کمک می کند، کمی بیشتر و با دقت تر در مورد زندگیشان و فرصتهایشان بیندیشند. او کتابداری معمولی نیست که فقط کتابی را از قفسه بردارد و به دست مراجعهکننده بدهد. سایوری به آدمها گوش میدهد، آنها را میبیند و از میان حرفهایشان، نیاز پنهانیشان را تشخیص میدهد.اینکه چطور میفهمد هرکس به چه کتابی احتیاج دارد، واقعاً برای من جالب بود.گاهی کتابی که به مراجعهکننده پیشنهاد میدهد، در نگاه اول هیچ ارتباطی با خواسته او ندارد. انگار اشتباهی رخ داده است. اما وقتی کتاب را میخواند، کمکم متوجه میشود همان چیزی بوده که به آن نیاز داشته؛ نه لزوماً همان چیزی که فکر میکرد میخواهد. سایوری فقط کتاب پیشنهاد نمیکند؛ او به آدمها کمک میکند خودشان را از زاویهای تازه ببینند. او قرار نیست به جای آدمها تصمیم بگیرد. قرار نیست مسیر زندگیشان را به آنها تحمیل کند. بلکه با پیشنهاد یک کتاب، یک امکان تازه پیش رویشان میگذارد.
چیزی که داستانها را به هم وصل میکند، فقط حضور یک کتابخانه نیست؛ بلکه تجربه مشترک آدمهایی است که در نقطهای از زندگی، احساس میکنند باید چیزی را تغییر دهند. شخصیتهای کتاب آدمهای خارقالعاده یا قهرمانهای دستنیافتنی نیستند. آدمهایی معمولیاند با دغدغههایی آشنا؛ آدمهایی که ممکن است خودمان یا یکی از اطرافیانمان را در آنها پیدا کنیم. در این کتاب قرار نیست یک اتفاق عجیب، همهچیز را ناگهان حل کند. تغییر بیشتر از دل یک گفتوگو، یک کتاب، یک تصمیم کوچک یا دوباره نگاه کردن به چیزی که مدتها نادیده گرفتهایم، شکل میگیرد.
در بخشی از داستان(داستان ویراستار مجله میلا)، یکی از شخصیتها از روزهایی میگوید که برای انجام کارهایش انگیزه داشته، اما به مرور احساس کرده تلاشهایش آنطور که باید دیده نمیشوند. او به گذشته و کارهایی که انجام داده فکر میکند و از خودش میپرسد آیا واقعاً همه آنها بیهوده بودهاند؟ این بخش برای من یادآور یکی از دغدغههای مهم زندگی بود: اینکه گاهی آنقدر درگیر نتیجه کارهایمان میشویم که فراموش میکنیم خودِ تلاش کردن، یاد گرفتن و ادامه دادن هم ارزشمند است. در بخش دیگری از کتاب، گفتوگویی درباره رؤیاها و زندگی کردن شکل میگیرد. حرفی که در آن، زندگی به انجام دادن کارهایی که دوست داریم و پیدا کردن شادی در روزهای معمولی نزدیک میشود.
کتابخانه در این داستان فقط محلی برای امانت گرفتن کتاب نیست، بخشی از زندگی اجتماعی آدمهاست؛ فضایی است برای مکث کردن، یاد گرفتن، فکر کردن و گاهی پیدا کردن راهی تازه. مرکز اجتماعاتی که کتابخانه در آن قرار دارد، خودش نمادی از یادگیری و ارتباط با دیگران است. آدمها به آنجا میآیند تا چیزی یاد بگیرند، کاری انجام دهند یا با دیگران ارتباط برقرار کنند؛ اما در میان همین رفتوآمدها، ممکن است چیزی درباره خودشان کشف کنند. و کتابدار این فضا را به جایی تبدیل میکند که آدمها در آن فقط دنبال کتاب نیستند؛ دنبال بخشی از زندگی خودشان میگردند. کتابخانه میتواند جایی باشد که آدمها در آن احساس کنند هنوز امکان یاد گرفتن، رشد کردن و تغییر دادن مسیر زندگیشان وجود دارد. به نظرم این کتاب برای ما کتابدارها مخصوصا کتابداران کتابخانه های عمومی، حرفهای زیادی دارد. اینکه شناختن مراجعهکننده، شنیدن حرفهایش و توجه به نیاز واقعی او چقدر مهم است. گاهی یک پیشنهاد درست، یک گفتوگوی کوتاه یا معرفی یک کتاب میتواند بیشتر از چیزی که فکر میکنیم اثر بگذارد.
«در کتابخانه پیدایش میکنی» برای من داستان آدمهایی بود که در میان روزمرگیها، تردیدها و خواستههای فراموششده، دوباره فرصتی برای دیدن زندگی پیدا میکنند. کتابی آرام و امیدبخش که به جای شعار دادن، از طریق داستان آدمها حرفش را میزند. اینکه گاهی چیزی که لازم داریم، همان چیزی نیست که فکر میکنیم میخواهیم؛ اینکه یک کتاب میتواند در زمان درست به دستمان برسد؛ و اینکه تغییر همیشه با تصمیمهای بزرگ شروع نمیشود.گاهی با یک گفتوگو شروع میشود،گاهی با یک کتاب، و گاهی با ورود به کتابخانهای که قرار است چیزی را در زندگیمان تغییر دهد. شاید چیزی که در کتابخانه پیدایش میکنی، فقط یک کتاب نباشد؛ شاید خودت باشی، آنطور که مدتهاست ندیدهای.
یکی از مضمونهایی که در داستانهای کتاب برای من پررنگ بود، تفاوت میان چیزی است که فکر میکنیم، میخواهیم؛ و چیزی که واقعاً به آن نیاز داریم. این دو همیشه یکی نیستند. ممکن است فکر کنیم برای خوشحال بودن، باید شغل بهتری داشته باشیم. ممکن است تصور کنیم اگر شرایط مالیمان تغییر کند، همهچیز درست میشود. ممکن است فکر کنیم باید به گذشته برگردیم یا به هدفی که زمانی داشتهایم برسیم. اما گاهی مسئله اصلی چیز دیگری است. شاید نیاز داریم مهارتی تازه یاد بگیریم. شاید باید دوباره به خودمان اعتماد کنیم. شاید لازم است بفهمیم چه چیزی واقعاً برایمان ارزشمند است. و شاید باید قبول کنیم که زندگی همیشه مطابق برنامهای که از قبل برایش نوشتهایم پیش نمیرود. کتاب با روایت آدمهایی که در مسیر زندگیشان دچار تردید شدهاند، نشان میدهد که شاید لازم باشد تعریفمان را از موفقیت و پیشرفت دوباره بررسی کنیم.
در این رمان کتابها جادو نمیکنند که همه مشکلات شخصیتها را یکباره حل کنند. بلکه به آنها کمک میکنند دوباره نگاه کنند، فکر کنند و شاید تصمیمی بگیرند که قبلاً به آن توجه نکرده بودند.
کتابخانه، اگر درست دیده و اداره شود، میتواند فضایی برای رشد، یادگیری، ارتباط و حتی تغییر مسیر زندگی آدمها باشد. گاهی کتابدار میتواند کسی باشد که به آدم کمک میکند بفهمد دنبال چه چیزی است. درست مثل خانم کوماچی که با صدای منحصر بفرد خود از مراجعینش فقط یک سوال می پرسد:« دنبال چی میگردی؟»
#در_کتابخانه_پیدایش_میکنی
#میچیکو_آویاما
#مهدی_حلوائی