داستان را صریح آغاز میکنم؛ اینجانب، سجاد بهرامی پاکروعضو سابق انجمن اسلامی دانشجویان، به دلیل اعتقاداتم، طی دو فرآیند مجزا دوبار در فرآیند کاندیداتوری انتخابات انجمن اسلامی دانشجویان رد صلاحیت شدم. حال به شرح این دو فرآیند حذف میپردازم.
حذف سیاسی از سوی هیئت نظارت بر تشکلهای اسلامی دانشگاه
هنگامی که زمان اعلام کاندیداتوری انجمن اسلامی دانشجویان فرا رسید، بنده آمادگی خود را به هیئت اجرایی انتخابات انجمن اعلام کردم و موظف بودم که به صورت اجباری (!) و بنابر قانونی تحمیلی از سوی آییننامه و دستورالعملهای اجرایی نظارت بر تشکلهای اسلامی، مادهی ۴ بند ۱، اعتقاد و التزام عملی خود به اسلام، ولایت مطلقهی فقیه و قانون اساسی را به صورت کتبی اعلام نمایم. مرحلهی بعدی، فرستادن لیست اسامی برای هیئت نظارت بر تشکلها بود تا مشکلات انضباطی و شرط معدل را بررسی کنند. اما بعد از اعلام اسامی، دانشگاه نام دو نفر از جمله بنده را از لیست نامزدها حذف کرده بودند که علت آن، عدم پایبندی به تعهد کتبی ذکر شده و محرز شدن آن بود. اما نکتهی قابل توجه، رد کردن تعهد اجباری آیندهی من با شواهد گذشته است! مستندات ارائه شده به بنده نیز از نکات قابل تأمل دیگر بود. توییتهایی از سوی هیئت نظارت بر تشکلها از سمت آقای همت یار، مسئول دبیرخانهی هیئت نظارت بر تشکلها، به بنده ارائه شد که مربوط به ده و یازده ماه پیش بودند. با علم بر نظارت بر فضای مجازی دانشجویان دانشگاه، بنده هر ماه توییتهای خود را حذف میکردم؛ درحالیکه این توییتها، یک ساعت پس از انتشار ضبط و نگهداری شده بودند. لازم به ذکر است که این موارد حتی توییت مستقل هم نبودند، بلکه منشنهایی خطاب به افرادی بودند که یکی از آنها در حال حاضر به مدت نه ماه است که هیچگونه فعالیت توییتری نداشتهاست! همچنین، یکی دیگر از مستندات ارائه شده، به صورت کامل از مطالب منتشر شده در کانال «بیست سی شریف» بود که فضای سیاسی دانشگاه را رصد کرده و آنها را ضبط میکند و گویا گزارش به نهادهای بالادستی نیز جزوی از اهداف آن کانال تلگرامی است. در نهایت، بنده به علت اعتقاداتم که مغایر به اسلام و التزام به آن شناخته شد، توسط دانشگاه رد صلاحیت شدم. این مرحلهی اولِ حذف و اعدام سیاسی در حیات سیاسی دانشجویی من بود.
حذف سیاسی از سوی انجمن اسلامی دانشجویان
انجمن اسلامی همواره داعیهی تکثرگرایی را بر دوش میکشد؛ اینکه افراد را فارغ از دیدگاه دینیشان، به درون ساختاری با یک آرمان مشترک راه میدهد و فعالیت را برای آنها امکانپذیر میکند. اما باید دید چه قدر این دیدگاه صحت دارد؟ درست است؛ در لایهی نخست، میتوان با سه ماه فعالیت بهعنوان عضو همکار، وارد نهادی به نام شورای عمومی شد. البته این مورد نیز از فیلتری میگذرد که بسیار جای تفسیر دارد و دست افراد برای اقدامات دلخواه باز است. هنگام ورود نیز کمی بابت اعتقاد (اگر چندان مذهبی نباشید) ممکن است مورد بازخواست قرار بگیرید که درنهایت، با اتمام حجت امکان ورود به این نهاد برای شما وجود دارد. اما نهادی تحت عنوان شورای مرکزی وجود دارد که توسط شورای عمومی بازخواست میشود و در ظاهر هم با اینکه شورای عمومی بالاترین نهاد معرفی شدهاست، ولی شورای مرکزی نهادی بسیار قدرتمند است که فیلتر اولیهی کسانی که به شورای عمومی میآیند، از زیر مصوبات و تأیید آنها میگذرد؛ به این معنی که آنچه بالاتر ذکر شد، منوط به تأیید شورای مرکزی است که در آنجا نیز رفتارهای خودسرانه و بسیار بدون چارچوب دیده میشود. شورای مرکزی در مرحلهی بعد بسیار حضور پررنگی در کنشها، تصمیمات سیاسی و تعیین خط مشی دارد؛ جایی که هم دانشگاه و هم خود آنها حساسیت بسیار زیادی برای تأیید صلاحیت نامزدها دارند و نگران رأی آوردنشان از سوی عموم دانشجویان هستند. در انجمن اسلامی دانشجویان، شما هویت فردی خود را از دست میدهید و حتی هویت جمعی نیز نمیگیرید؛ بلکه زیر سایهی روشن فکریِ دینی میروید. با وجود اینکه انجمن اسلامی در ظاهر، شعار تکثرگرایی را یدک میکشد، اما شما توسط ایدولوژی حاکم بر آن، اختیار عملی ندارید. در ظاهر، همهچیز با رأیگیری تعیین میشود ولی بنابر قدرتی که قانون به افراد مذهبی داده و هژمونی غالبی که تشکیل شدهاست، قانع شدن شمای نوعی برای ایشان اهمیت چندانی ندارد؛ جوّ متکثری که اختلافاتی اساسی دارند و در ظاهر شاید برابر باشند، اما به دلیل قوانین و ساختار در باطن برابر نیستند. حال به سراغ داستان رد صلاحیت دوم برویم؛ از آنجا که عقاید بنده آشکارا و تا حدودی مشخص بود، از این رو در بین قشر مذهبی اعم از روشنفکر و سنتگرا، نگرانیهایی دیده میشد و اختلافاتی بهوجود آمد؛ قشری که اگر نگران عقایدشان باشند، به سرعت به سوی اقتدارگرایی سوق داده میشوند. در هیئت اجرایی انجمن جلسهای به اسم شفافیت گذاشتند تا اعتقاد و التزام عملی به اسلام را به من تحمیل کنند؛ جلسهای که به سان بازجویی بود. گرچه فشار بسیجیان و دانشگاه در بهوجود آمدن چنین ساختاری و جوّی بیتأثیر نبود؛ چراکه وجود بنده را هزینهزا و نگرانکننده برای عقایدشان میپنداشتند. در انتها، تأیید صلاحیت بنده به شورای عمومی ارجاع داده شد که در آنجا نیز به علت اعتقادات، با وجود داشتن اکثریت آراء یازده رأی موافق از هیجده نفر عضو دارای حق رأی و هفت رأی مخالف که اقلیتی مذهبی آنها را تشکیل میدادند، بنده به علت نداشتن یک رأی رد صلاحیت شدم. افرادی در شورای عمومی، هیئت اجرایی و شورای مرکزی حضور داشتند که از هیچ کار غیراخلاقیای برای حذف من دریغ نکردند. مکانی که داعیهی تکثرگرایی دارد ولی از اعضا، کارگری برای قشری دیگر میسازد، شورای نگهبانی راه انداختند که خود منتقد آن هستند. مکانی که داعیهی نمایندهی دانشجویان بودن را دارد ولی ذرهای در باطن به این شکل نیست؛ مکانی که داعیهی دموکراتیک بودن و داشتن انتخابات آزاد را دارد ولی در باطن چیز دیگری است، با رد صلاحیتهای این چنینی، تیشه به ریشهی دموکراسی، انتخابات آزاد و سیال بودن فضای مجموعه میزنند. شاید در لیست حال حاضر، امثال بنده را ببینید ولی تمرکز دانشگاه و بسیجیان روی ایشان نبودهاست. در این نهاد، چیزی به اسم هویت رنگ میبازد و زیر پرچم روشنفکری دینی میرود. آیا چنین نهادی میتواند مطالبات حداکثری دانشجویان آزادیخواه و فعال را دنبال کند؟ جواب بنده خیر است! توهمِ کنش و دادن هزینه را دارند، در صورتی که فردی با عقاید متفاوت و نه مغایر را درون خود راه نمیدهند تا حتی به نوبهی خود هزینهای بدهد یا کنشی داشته باشد. شناخت آخر بنده از مجموعهای که یکسال در آن زحمت کشیدم و از جان و دل انرژی گذاشتم، چیزی نبود جز دستمالهای کثیفی که قصد پاک کردن شیشههای ناپاک را دارند.
مکانی که داعیهی نمایندهی دانشجویان بودن را دارد ولی ذرهای در باطن به این شکل نیست؛ مکانی که داعیهی دموکراتیک بودن و داشتن انتخابات آزاد را دارد ولی در باطن چیز دیگری است، با رد صلاحیتهای این چنینی، تیشه به ریشهی دموکراسی، انتخابات آزاد و سیال بودن فضای مجموعه میزنند.
حرف آخر
و اما حرف آخر ... انجمن اسلامی دانشجویان با این کار خود، باب خوبی را در این مجموعه باز نکرد؛ گرچه که چنین رد صلاحیتهایی سبقهی تاریخی نیز دارد اما هنوز اصلاح نشدهاست. چنین مجموعهای میتواند مطالبات کلی خود را مطرح کند ولی نمیتواند ادعای نمایندگی عموم دانشجویان را داشته باشد؛ چراکه بدنهی آن از کف دانشگاه فاصله دارد. افراد در این نهاد براساس تفاوتها گزینش میشوند و نه مغایرتها. چنین مجموعهای نباید داعیهی تکثرگرایی داشته باشد و اگر مدعی این امر نیز باشند، کذب است! از افرادی که شاید در معنای متداول مذهبی نباشند ولی با آرمانی مشترک بیگاری میکشند. آنها به دلیل دچار بودن به بحران جذب عضو و تعداد اعضای فعال، ناگزیر افراد با عقاید متفاوت را راه میدهند اما در این لحظه مجبور به استفاده از دروغ هستند؛ قانونی بسیار تفسیرپذیر دارند و هیچگونه خط مشی مشخصی به صورت مکتوب در ساختارشان موجود نیست. دانشگاه که در ساختار کلیِ حاکمیت تعریف میشود، رفتاری جز این از آن انتظار نمیرفت، اما بها دادن به مخبران و حذف افراد دغدغهمند و فعال به علت تفاوت در عقیده، کار صحیحی در یک محیط فرهنگی نیست. دانشگاه استقلال ندارد و این گزاره هم گزارهی جدیدی نیست ولی هر روز بیشتر نمود پیدا میکند؛ افراد را حذف میکند و فعالین فرهنگی در برابر نهادهای خارجی و فشارهایشان بیپناه هستند و دست آخرهم مخبرانی را تربیت میکند. در نتیجه، در فضای فرهنگی که قلم و گفتوگو باید حاکم باشد، رویهی حذف حاکم است. در نهایت ساختار و سیستم حاکم بر فضای سیاسی - فرهنگی دانشگاه، فعالینی همچون من را در خود نمیپذیرد و حذف میکند. گویا ما باید استبداد حاصل از دین را همواره تحمل کنیم و در صورت عدم تحمل و اعتراض حذف شویم. این راه فضای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی دانشگاه به ترکستان است.