ما اغلب موجودیت زبان خود را مسلم و قطعی میدانیم، خصوصاً انگلیسی، زیرا یکی از محبوبترین زبانها در جهان است. در حال حاضر، زبان شناسان تخمین میزنند که بیش از 6900 زبان در جهان استفاده میشود و همه آنها باید از جایی شروع شده باشند. چندین زبان وجود دارد که میتوانیم رد آنها را تا هزاران سال قبل از آنها ردیابی کنیم. در این مقاله نگاهی به قدیمیترین زبانهای موجود خواهیم انداخت.

قدیمیترین زبانی که تاکنون کشف شده چیست؟ این سؤال به نحوه تعریف "قدیمیترین زبان" و "کشف شده" بستگی دارد، بنابراین روشهای مختلفی برای پاسخدادن به آن وجود دارد. در حقیقت، با پرسیدن اینکه زبان شما چندساله است؟ بسیار شبیه پرسیدن اجداد شما چندساله هستند؟ و بدون برخی توضیحات، لزوماً منطقی نیست، زیرا زبانها ریشهای پیشازتاریخ دارند. اما ازآنجاکه این سؤال بسیار جالب به نظر میرسد، بگذارید ببینیم بسته به نوع تفسیر ما، انواع پاسخهایی که میتواند وجود داشته باشد چیست. ابتدا برای رسیدن به پاسخها با جزئیات زیادی در مورد مسائل پیشینه بحث کنیم: اروپاییهای پارینهسنگی با چه زبانی صحبت میکردند؟ و چند زبان مرده وجود دارد؟
هیچ زبانی ذاتاً قدیمی نیست (تفاوت بین قدیمیترین زبان و ماندگارترین زبان چه خواهد بود؟) با فرض اینکه (اکثر) زبانها به یک زبان اصلی بشر بازمیگردند، همه آنها به همان اندازه قدیمی هستند. در اینجا چند روش مختلف برای پاسخ به سؤال وجود دارد:
· ابتداییترین زبان با اطمینان از طریق روشهای علمی مشخصاً پروتوآفروآسیاتیک است. هیچ مدرک مستقیمی در این باره وجود ندارد، اما با مقایسه زبانهای مختلف مدرن میتوان اطمینان داشت که برخی از اجداد مشترک این زبانها وجود داشتهاند، شاید حدود 15000 سال پیش: گویندگان زبانهای سامی باستان با یکدیگر ارتباط نزدیک داشتهاند.
· اولین کتاب با یک زبان نوشتاری احتمالاً همان کسانی هستند که از خط میخی از جمله به زبان سومری با بیش از 5000 سال قدمت استفاده میکردند. یا احتمالاً مصر باستان. ما برخی از نشانهها را داریم که کاملاً مفهوم نوشتار نمیتوان به آن اطلاق کرد و قدمت آنها به هزاران سال قبل از سومریها بازمیگردد و قدیمیترین آن حدود 70،000 سال قدمت دارد و ممکن است فقط یک طرح باشند تا اینکه هر نوع معنی کلامی داشته باشند، اما گفتن دقیق زمان خط نوشتاری دشوار است. اولین اثر اصلی ادبیات بهطورکلی حماسه گیلگمش با قدمت حدود 4000 سال در نظر گرفته میشود.
· از نظر زبانی که طولانیترین تاریخ مکتوب را دارد، احتمالاً زبان مصری باستان است که بعداً تبدیل به زبان قبطی شد (5000 سال). سانسکریت و یونانی نیز تقریباً همین قدمت را دارند.
· از نظر زبانی که امروزه هنوز با آن صحبت میشود و مدتها پیش به همین نام خوانده میشود، شاید تامیل یا سندی، دارای تاریخچه بسیار طولانی است و همیشه به این نام خوانده میشده است. به همین ترتیب، یونانی. اما نام یک زبان بهخودیخود قابلتوجه نیست.
قبل از شکلگیری تمدنها، پادشاهیها تأسیس میشدند و قبل از ایجاد هنجارهای جامعه، انسانها با استفاده از حرکات دست و صداهای بدوی ارتباط برقرار میکردند. مفهوم زبانها حدود 10 هزار سال پیش ظهور کردند و مسیر انسانیت را تغییر دادند. این استفاده از زبانها است که منجر به رشد نژاد بشر شده و ما را به جایی که امروز هستیم رسانده است. اگرچه ریشه اولین زبان در سراسر جهان بسیار موردبحث است، اما برخی از کتابهای مقدس باستانی و کندهکاری در غارها برخی از قدیمیترین زبانهای جهان را نشان میدهند.
ازآنجاکه قدمت بسیاری از زبانها هزاران سال است، تعدادی از زبانها میتوانند در لیست قدیمیترین زبانهای جهان قرار گیرند. برخی از آنها در حال حاضر منقرض شدهاند. تعدادی هنوز برای یک هدف خاص وجود دارند، حتی اگر تعداد استفادهکنندگان آن به شدت کاهش یابد، همچنان در حال استفاده هستند. در ادامه به بررسی 10 زبان قدیمی در جهان خواهیم پرداخت:
10) عربی

عربی زبان قرآن است، بنابراین یک زبان مقدس است. زبان عربی گویشهای بسیاری دارد و منشأ زبانهایی مانند اردو و مالایی است. برخی کلمات انگلیسی مانند قند، جبر، الکل و امیر ریشه عربی دارند. از زمان ایجاد اولین زبان، هزاران زبان به وجود آمدهاند. بسیاری از زبانها بهمرورزمان گم شده و اکنون فقط در افسانهها یافت میشود. عربی با گذشت زمان باقیمانده است و هنوز هم در مناطق مختلف جهان استفاده میشود. اینها چیزی نیست جز گواهی بر روحیه انسان و این واقعیت که بعضی چیزها هرگز نمیمیرند.
زبان عربی را میتوان در اوایل دهه 300 جستجو کرد و با گذشت زمان از زبان دیگری که به آن عربی قدیمی گفته میشود، تکاملیافته است. اولین نمونه شناخته شده از زبان عربی از کتیبه نامارا بود که در سال 1901 کشف شد. این کتیبه بر روی سنگ بازالت پیدا شد. این موضوع ازآنجهت قابلتوجه است که ثابت کرد رومیان و عربها در قرن چهارم از یکدیگر اطلاع داشتهاند که قبل از آن ناشناخته بود. اگرچه برخی از افراد اشاره میکنند که این کتیبه کاملاً عربی نیست، اما نمونهای بسیار عالی و بسیار اولیه از زبان عربی است.
9) مایایی

خانواده زبانهای مایایی یکی از قدیمیترین زبانها در جهان هستند. 32 گویش مختلف از زبان مایایی وجود دارد و میتوان همه آنها را در زبان اصلی که از قرن سوم میآید، جستجو کرد. اولین نمونههای زبان مایا کلمات نبودند. در عوض، آنها تصاویر کوچکی بودند که گلیفه نامیده میشدند.
اولین نمونه شناخته شده از زبان مایایی در خرابههای تیکال، شهری باستانی کشف شد که در جنگل بارانی گواتمالا قرار دارد. در داخل معبد موجود در محل، چاههای سنگی بزرگی وجود دارد. در یکی از این چاهها، استلا 29 ، حاوی قدیمیترین نمونه شناخته شده زبان مایایی است.
8) سانسکریت

زبان باستانی دیگر سانسکریت است و قدمت آن به حدود قرن اول میلادی می رسد. اولین نمونه شناخته شده سانسکریت در شهر آیودیا که در ایالت اوتار پرادش هند است یافت شد. با این حال ، سانسکریت باستانی در سایر ایالتهای هند از جمله گجرات نیز یافت شده است.
تغییرات بسیاری در زبان سانسکریت ایجاد شده است و برای حدود 2000 سال، این زبان اصلی چندین منطقه جنوب شرقی آسیا بود. اگرچه زبان سانسکریت هنوز بهعنوان یکی از زبانهای رسمی هندوستان ذکر شده است، اما طبق سرشماری سال 2001 ، فقط 14135 نفر آن را بهعنوان زبان رسمی خود ذکر کردهاند.
7) تامیل

زبان تامیل هنوز زبان اصلی مردم تامیل است و اشکال آن تا 500 سال قبل از میلاد مسیح قدمت دارد. قابلتوجه است که هنوز هم بیش از 70 میلیون نفر هنوز هم تامیلی صحبت میکنند.
از میان تمام زبانهای هند، تامیلی تنها زبان است که میتواند توسط گویندگان مدرن در طول زمان شناخته شود. بهعنوانمثال، برخی از کسانی که تامیل صحبت میکنند، امروز میتوانند متون تامیل باستان را بخوانند. با زبانهای دیگر، آنها با گذشت زمان چنان تغییر میکنند که زبان قابل تشخیص نیست.
6) لاتین

شاید فکر کنید که لاتین یک زبان مرده است، اما این کاملاً درست نیست. به طور سنتی، مردم لاتین را بهعنوان زبانی روی کاغذ میدیدند، اما نه به زبانی که به طور سنتی صحبت میشود. قدیمیترین شکل لاتین بهعنوان لاتین باستانی شناخته میشود، اما حدود 75 سال قبل از میلاد، لاتین کلاسیک، چیزی که امروز بیشتر با آن آشنا هستیم، زبان رایج در منطقه بود. نامشخص است که چه تعداد از افراد دوران معاصر بهنوعی از زبان لاتین صحبت میکنند، اما علاقهمندان زیادی به زبان لاتین در آنجا حضور دارند که زبان را زنده نگه میدارند.
5) آرامائیک

زبان آرامائی بیش از 3000 سال وجود داشته است، اما امروزه در معرض خطر انقراض شناخته میشود، زیرا بیشتر افرادی که به آن صحبت میکنند بسیار مسن هستند. برخی از اشکال آرامائی قبلاً مرده قلمداد شدهاند و بیشتر آنها نیز به انقراض نزدیک شدهاند. ممکن است شما آرامائی را تشخیص دهید، زیرا معمولاً از آن بهعنوان زبان کتاب مقدس یاد میشود و دانشمندان معتقدند که این زبانی است که توسط عیسی و شاگردانش صحبت میشود. امروزه هنوز روستاهایی وجود دارند که به همان زبان صحبت میکنند، اگرچه این زبان محبوب نیست.
4) چینی باستان

همان طور که انتظار دارید چینی باستانی ریشه چینی مدرن است. قدمت آن به بیش از 3000 سال پیش بازمیگردد. قدیمیترین نمونه شناخته شده چینی باستانی در محل باستانشناسی شهر باستانی ینکسو یافت شد. در اینجا، محققان استخوانهای اوراکل را با اولین فرم زبان چینی پیدا کردند.
محققان بر این باورند که حدود 4000 حرف مختلف در زبان چینی باستانی وجود داشته است. فقط نیمی از آنها با معنی ترجمه شدهاند و کارشناسان درباره دستور زبان چینی باستانی اطلاعات زیادی ندارند. زبان چینی باستانی در حدود سال 600 میلادی به چینی میانه تبدیل شدند.
3) یونانی مایکنی

یونانی مایکنی اولین شکل زبان یونانی است و قدمت آن به قرن شانزدهم قبل از میلاد بازمیگردد. چندین نمونه موجود از زبان یونانی مایکنی وجود دارد و از دهه 1950 زبان رمزگشایی شدهاند. متنهایی که پیدا شده است بیشتر سوابق موجودی و لیستهای آذوقه است. هیچ ادبیات شناخته شدهای به زبان یونانی مایکنی وجود ندارد. اعتقاد بر این است که استفاده از این زبان با سقوط تمدن مایکنی پایان یافت، اما یونانی آرکادوکیپریوت، شکل دیگری از زبان یونانی، بسیار شبیه به نسخه مایکنی است.
2)مصری باستانی

زبان مصر باستان به لطف استفاده از هیروگلیف نسبتاً برای همه شناخته شده است. سالهاست که تیمهای زبانشناس این زبان را ترجمه کردهاند، به این معنی که ما میتوانیم بسیاری از متون یافت شده را بهخوبی درک کنیم. اولین جمله شناخته شده به زبان مصری در مقبرهای یافت شد و مربوط به سال 2690 قبل از میلاد است. این زبان تا حدود قرن هفدهم صحبت میشد، هرچند که نحوه نوشتار آن با گذشت زمان تغییر کرد.
1) سومری

قدیمیترین زبان نوشتاری شناخته شده سومری است و حداقل به 3500 سال قبل از میلاد مسیح بازمیگردد. اولین اثبات وجود زبان سومری مکتوب، لوح کیش بود که در عراق یافت شد. سومری از مصری باستانی قدیمیتر است، اما این زبان فقط بهعنوان یک زبان گفتاری ادامه داشت تا حدود 2000 سال قبل از میلاد، زمانی که زبان دیگری به نام آکدی به آن ارجحیت پیدا کرد. زبان سومری تا قرن نوزدهم برای جهان ناشناخته بود، زمانی که باستان شناسان شروع به یافتن شواهدی از این زبان کردند.
چندین زبان دیگر هنوز میتوانند به این لیست راه پیدا کنند. بهعنوانمثال زبان ایسلندی در حدود سال 900 میلادی وجود دارد و در چندین کشور در اسکاندیناوی از شمال آلمان، نروژ، سوئد و فنلاند صحبت میشد. لیتوانیایی زبان قدیمی دیگری است که تا حدودی با سانسکریت شباهت دارد. هنوز هم در اروپا، استرالیا و کانادا بیش از سه میلیون نفر این زبان را صحبت میکنند.
در واقع تعیین اینکه کدام زبان قدیمیتر است دشوار است و محققین زبانشناسی از کمبود شواهد برای نتیجهگیریهای مشخص یاد میکنند.