اپراتورهای مجازی تلفن همراه "mobile virtual network operator" مخفف "MVNO" با ثبت نام برند خود، از خدمات و زیرساخت های اپراتورهای اصلی تلفن همراه (اپراتورهای ثابت) استفاده می کنند. تنها اپراتورهای اصلی تلفن همراه می توانند ساختار استفاده از سرویس و خدمات مجازی را در اختیار اپراتورهای مجازی تلفن همراه قرار دهند. بدین ترتیب اپراتورهای مجازی می توانند هم به صورت کامل و هم به صورت جزئی از ساختار اپراتورهای اصلی استفاده کنند. در صورت استفاده از قسمتی از ساختار، هسته ی مرکزی اپراتور مجازی همچون اتصالات شبکه ای و المان های "BSS/OSS" از سوی خود اپراتور ارائه و تامین می شود.

راه اندازی چنین سامانه هایی می تواند دو موضوع بازاریابی و بهره برداری، یا به عبارتی هدایت عملکردهای ساخت، تبلیغات و مدیریت سرویس ها برای مشتری نهایی، عملکرد های راه اندازی شبکه پایه و همچنین پشتیبانی و توسعه را در دو فرایند جداگانه تعریف کند. به کمک چنین اقداماتی، اپراتور مجازی برای تحقق اهداف خود دیگر نیازی به سرمایه گزاری های کلان و صرف هزینه های بالا برای ساخت و راه اندازی یک شبکه مخابراتی و ارتباطی مجزا نخواهد داشت.
اپراتور مجازی MVNO می تواند با ارائه حدمات منحصربفرد، هزینه های راه اندازی سرویس و ارائه خدمات را بهینه سازی کرده و پایگاه مرکزی کاربران خود را داشته باشد. چنین توانایی هایی می تواند بخش های مختلف بازار که در توان و دسترس مهره های بزرگ صنعت مخابرات نیست را پوشش دهد. اپراتورهای مجازی سازمانها و کمپانی های بزرگ (برای مثال: اوپراتور مجازی کمپانی نفت و گاز روسیه "Gazprom-Telecom" هزینه های مربوط به تماس های شبکه ای را کاهش داده و امکان کنترل و امنیت ارتباطات را فراهم می سازد. اپراتور مجازی با ارائه پیشنهاد خدمات پیشرفته و منحصربفرد می تواند بخش بکر و دست نخورده ی بازار را محک زده و پیشنهادات خدمات تلفن همراه را مستقل از برند اصلی و بدون شکایت اتحادیه های مخالف موضوع انحصار، سرویس دهی نماید. برای مثال می توان به اپراتور "7K-Mobile" اشاره نمود که در روسیه، کاربران را به زبان های تاجیکی و ازبکی سرویس دهی می دهد. از جهت دیگر، ایجاد اپراتور مجازی به اپراتور اصلی این امکان را می دهد تا از همه ی توان شبکه ی مخابراتی خود بهره برداری کند. اپراتور مجازی MVNO می تواند پیشنهادهای مناسبی را درخور هریک از کاربران ارائه دهد که این موضوع منجر به بهبود بازار مخابرات و افزایش کیفیت خدمات اپراتورها می شود. اپراتورهای مخابراتی پویا و نوپا، با ارائه ی خدمات پیشرو و سرویس دهی موثر کاربران، علاقمند به ایجاد رابطه ای طولانی مدت با مشتریان هستند. این موضوع منجر به گسترش و استفاده از فن آوری های نوین و خدمات هرچه بهتر ارتباطی نظیر گشایش دفاتر خدمات، انعطاف در خدمات سرویس های خودکار، سامانه های تحلیل اطلاعت در رابطه با نحوه عملکرد کاربر و همچنین مدیریت ارتباط با مشتریان "CEM, Customer Experience Management" می شود. این موضوعات باعث می شوند تا بازار به سمت مشتری مداری، پیشرفت و سهولت در استفاده سوق پیدا کند.

اپراتورهای مجازی تلفن همراه MVNO در جهان
تعداد اپراتورهای مجازی تلفن همراه در جهان رقمی حدود 992 اپراتور و همچنین 260 برند زیرمجموعه، برآورد شده است. برندهای زیرمجموعه به نوعی اپراتور مجازی اپراتورهای ثابت هستند که بر اساس زیر ساخت های آن تشکیل شده اند و بدین ترتیب می توان گفت که بیش از 1250 اپراتور مجازی در چارچوب ساختار برندهای اپراتورهای مخابراتی اصلی تشکیل شده است.
بیشترین میزان فعالیت سرویس "MVNO" در بازار کشورهای توسعه یافته مشاهده می شود که آمار نفوذ سرویس های مخابراتی در آنها بیش از 100 درصد است. در اروپا 585 اپراتور مجازی، در شرق آسیا 129 و در آمریکای شمالی 107 اپراتور مجازی تلفن همراه وجود دارد. در کل، اپراتورهای مجازی شبکه های مخابراتی در 72 کشور دنیا راه اندازی شده اند و میانگین نفوذ آنها در این کشورها، 128 درصد آمار گیری شده است.
در ایالات متحده آمریکا و اروپا اپراتورهای مجازی بسیار بزرگی وجود دارند که می توان به اپراتورهای "Virgin Mobile"، "British Telecom" و "Blyk" در انگستان و اپراتور "Disney" در ایالات متحده اشاره نمود. این اپراتورها در اروپا به شدت توان رقابت پیدا کرده اند. این آمار در سال 2005 میلادی حدود 13 میلیون کاربر بوده است. برای مثال در کشور فنلاند، 10 درصد از تماس ها به خارج از کشور از طریق اپراتور "Cubio" انجام می گیرد.
نخستین محرکه رشد تعداد اپراتورهای مجازی وابسته به سیاست رگلاتور دولتی کشورها است. این تصمیمات نیازمند پیروی از معیارهای اصولی است که اجازه تعامل میان اپراتور مجازی و اپراتور پایه را در این مدل از کسب و کار می دهد. بخشی از این تصمیمات با تدبیر و انگیزه در رابطه با پروسه ی تغییر کسب کار و ایجاد پدیده ی بازاریابی مجازی اتخاذ شده و تنها با تلاش رگلاتور در چارچوب از بین بردن انحصار طلبی امکان پذیر است. یکی از شرایط مهم توسعه "MVNO"، وجود سرویس ترابردپذیری شماره های تلفن همراه "mobile number portability" یا همان سرویس انتقال مشترکین تلفن همراه از یک اپراتور به اپراتور دیگر "MNP" است. بدین ترتیب می توان اپراتورهای مجازی را کم کم از "سیم کارت دوم" به سیم کارت اصلی ارتباطات همراه تغییر داد.
اپراتورهای مجازی در ایران
در حال حاضر، بازار ایران با ویژگی هایی نظیر ادامه روند رشد ارتباطات (پیش بینی رشد 142 درصدی تا سال 2018 میلادی)، افزایش رقابت در چارچوب سرویس دهی فن آوری نسل سوم شبکه های مخابراتی"3G" (مرتبط با پیدایش دومین اپراتور تلفن همراه "MTN Irancell" که این سرویس را ارائه می دهد.)، افزایش استفاده از گوشی های هوشمند و همچنین خدمات هوشمند رو به رو است. رفع تحریم های ایران با افزایش همکاری های بین الملل همراه خواهد بود که این مهم نیازمند به استفاده ی فعالتر از سرویس های مخابراتی، ایجاد تعرفه ها ویژه و همچنین انعطاف پذیری اپراتورها در ارائه خدمات می باشد. بهبود وضعیت اقتصادی مرتبط با این موضوع، منجر به ایجاد انگیزه برای ساخت اپراتورهایی برای پاسخگویی به نیاز ارتباطی مجموعه های کوچک و تحکیم موضع برندهای کنونی (مجموعه های بزرگ و متوسط) خواهد شد.

بخشی از برنامه های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران دربرگیرنده موضوع گسترش بهره برداری از اپراتورهای اصلی تلفن همراه می باشد. بدین ترتیب با افزایش امکان تغییر و ترابردپذیری مشترکین، می توان پیشنهادهای نوین و منحصربفردی را به کاربر ارائه نمود و بستر لازم برای جذب هرچه بیشتر آنها در پایگاه مشترکین را فراهم ساخت. چنین اهدافی می توانند از طریق راه اندازی اپراتورهای مجازی به تحقق برسند. اکنون سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ایران درحال نهادینه کردن پروسه اجازه و ثبت پروانه فعالیت اپراتورهای مجازی است. بدین ترتیب ابتدا اپراتورها درخواست خود را تسلیم سازمان نموده و سپس پروسه ی انتخاب نهایی و واگزاری پروانه ثبت فعالیت آغاز خواهد شد. در همین زمان، رگلاتور نیز به پروسه ایجاد و راه اندازی سرویس "MVNO" سرعت عمل خواهد بخشید.