
درست آن زمانی که در سوپر مارکتها کارت شبکه میفروختند، بله، درست از همان موقع فکر میکردم چقدر خفن هستیم که به دنیای مجازی میتوانیم وصل شویم. حالا بماند چه دختر، چه پسر در آن اوایل فقط بلد بودیم در گوگل، بیشتر دنبالِ کلمات خاکبرسری بگردیم و فحشهای فارسی را به زبانهای مختلف جستوجو کنیم. یک بچه کوچک که پای تنها ۵ کانال تلویزیونی نشسته و چه به فرهنگ استفاده از اینترنت؟
هر چقدر هم به گذشته بدبینانه نگاه کنیم، اینترنت دایال آپ تبدیل شده بود به یک المان مثبت در زندگی ما بچههای اون دوران! چون خُب مجبور بودیم صبر کنیم و صبر کنیم و صبر کنیم تا مثلا یک آهنگ خارجی را بتوانیم بشنویم. باور کنید که اگر خواننده های آن سوی مرزها اگر میتوانستند سختی ما را بفهمند که تنها شنیدن یک آهنگ در ایران چقدر میتواند سخت باشد، قطعا آلبومهایشان را با پست پیشتاز برای ما مردم ایران زمین، رایگان ارسال میکردند. البته اینکه اصلا کشور ایران را میشناختند یا خیر را اینجانب در جریان نیستم.
من حیث المجموع اعصاب پولادینی داشتیم که پای دانلود از اینترنتِ زهوار دررفته، روز را شب میکردیم و شب را روز. بیسوادی البته بیداد میکرد. در همان یاهو مسنجر یک رفیق خارجکی پیدا کرده بودم که پس از مدتی پیام داد:
Can u upload your pic?
مُردم تا فهمیدم که این «پیک»، همان پیکچرزِ خارجکیهاست، نه آن چیزی که هر ساله در عید قربان به عنوان بخشی از کباب گوسفند نوش جان میکنیم اما تا چند هفته عین شیرفرهاد در سریال شبهای برره توان درک نداشتم که آپلود یعنی چه؟ رفتم از معلم زبان موسسه پرسیدم که «تیچر! وات ایز آپلود؟» برگشت یکی دو تا زد پس کلهام و با یک نگاه عاقل اندر سفیه به من جواب داد: «به درد شما بچه مچهها نمیخوره». الان که فکر میکنم، احتمالا خودش هم نمیدانست آپلود چیست و چه کاربردی دارد در علم فناوری.
تا اینکه بالاخره با هزار التماس از پدر بزرگوارم توانستم پول بگیرم تا دیکشنری آکسفورد را به مبلغ ۲۰۰ هزار ریال ارز رایج مملکت خریداری کنم. ۲۰۰ هزار ریال در آن دوران پول بسیار زیادی بود (البته آن دوران با آن دورانِ پدربزرگهای ما یک کهکشان فاصله دارد!). آن موقع تازه فهمیدم که آپلود به چه معناست.
اطلاعی ندارم فرزندان ما (البته اگر تا چند سال آینده همگی منقرض نشویم که فی نفسه اتفاقی میمون و خوش یُمنی است) توان درک دارند که اینترنت دایال آپ یعنی چه اما قطعا میتوانم حدس بزنم که بیسوادی را از نزدیک و با گوشت و پوست خود حس میکنند. میپرسید: «مگه میشه؟ مگه داریم؟»
هم داریم و هم میشه. شما یک درصد (شاید هم پنجاه درصد) فکر کنید نت ملی به راه بیفتد. آنجاست که داستان شروع میشود و فرزندت هیچ ایدهای ندارد گوگل به چه معناست! یا حتی وقتی اسم ویکیپدیا را میشنود شاید فکر کند باید اسم یک برند ماکارونی در ایران باشد یا از این ترسناکتر فکر کند یوتیوب با آن همه دم و دستگاهش، تنها یک سایت مستهجن است که فقط به درد بزرگسالها میخورد و یک بچه محصل اگر حتی یک ویدیو در آنجا تماشا کند، از راه به در میشود. شاید بپرسید: «خُب، ترسناکتر از این هم مگر داریم؟»
چرا که نه؟! به این فکر کن در آینده دور، استاد یک دانشگاه در ایران، هیچ رقم بلد نیست سرچ کند و اصلا ایدهای ندارد که "بررسیِ تاثیرِ حفاظتیِ شیرموز بستنی روی سلولهای اسپرماتوزویید و قطر لولههایِ سمینیفرِ بافت بیضه در موشهایِ صحراییِ نر" هیچ تاثیری نه به حال ملت دارد و نه در دنیا برای کسی اهمیت دارد. بدِ ماجرا اینجاست که استادِ بینوا قصد دارد برای اخذ مدرک فلوشیپ یا تخصص به یک کشور دیگر مهاجرت کند و در آنجاست که متوجه میشود که ای دل غافل! نه چیزی در عمل بلد است و نه زحمتهاش تاثیری برای دیگران در دنیای بینالملل دارد. البته اینکه بقیه دانشمندها و محققین در این کرهی هستیْ به ریشِ استادِ بینوای قصهی ما میخندند، این خودْ درد بزرگیست که باید در یک یادداشت جدا بنشینیم دربارهاش بحث کنیم.
البته همین الان هم وضعیت من و شمایی که زندگی شخصی و حرفهایمان به اینترنت گره خورده، شبیه حس و حال تام هنکس در فیلم Cast Away است؛ با این تفاوت که تام هنکس در آن فیلمِ ماندگار که درون جزیره تک و تنها به دام افتاده بود، یک رفیق خیالی (توپ فوتبال) به اسم ویلسون داشت که همان رفیق خیالی توانسته بود از فروپاشی روانی تام هنکس جلوگیری کند. متاسفانه بسیاری از ما، همان هم در اطراف خود نداریم و از طرفی دیگر شاید برای همیشه در جزیره، زندانی باقی بمانیم. به نظر شما آیا مثل تام هنکس آنقدر شانس داریم که نجات پیدا میکنیم از این جزیرهی رو به زوال؟