
میگویند بعضی چیزها در زندگی آدمها یکجور “شانس” میآورد؛ مثل نعل اسب، چشمزخمگیر، یا حتی سکهی قدیمی.
اما در زندگی ما، این شانسِ عجیب و غریب نه توی قاب بود، نه توی کیف پول، نه حتی آویزان آینهی ماشین؛ بلکه چهارچرخ و سفید و غرغرو وسط حیاط پارک شده بود: پیکان ۵۴ پدر.
پیکان ما تنها ماشینی بود که اگر ازش میپرسیدی: «حالت چطوره؟» بهجای جواب، یک «قرچی» از شاسی و یک «تق» از اگزوز تحویلت میداد که یعنی: «زندهم… فعلاً.»
قصهی ما از همان صبح جمعهای شروع شد که پدر، مثل فرماندهای که دستور عملیات بدهد، گفت:
«بچهها! آماده شین. میخوایم بریم شمال.»
این «میخوایم بریم شمال» برای خانوادهی ما از سفر مهمتر بود؛ یک مراسم رسمی بود.
مادر از دیشب چلوکبابهای سردشده و نیمروهای جنگی را در قابلمه چیده بود، من دنبال پیدا کردن نوار کاستهای قدیمی بودم، و پدر…
پدر به شیشهی ماشین نگاه میکرد انگار دارد برای مسابقات رالی آمادهاش میکند.
ساعت هفت صبح، با تأخیر همیشگی خانوادهی ایرانی، سوار پیکان شدیم.
البته «سوار شدن» خودش یک داستان جدا بود؛ پیکان ظرفیتش پنج نفر بود،
اما ما همیشه ده تا دوازده نفره میرفتیم.
بچهها روی پای بزرگترها، بزرگترها چسبیده به در،
و من وسط صندلی عقب، روی همان برآمدگی معروف که انگار مخصوص شکنجهی بچهها ساخته شده بود.
هر بار در ماشین را میبستیم، پیکان یک جیرجیر ناامیدانه میکرد که انگار میگفت:
«باورم نمیشه بازم همهتون میخواین جا بشین!»
و پدر همیشه جواب میداد: «جا میشه رفیق… تو همیشه جا دادی.»
پدر استارت زد.
یکبار…
دو بار…
سه بار…
ماشین جواب نداد.
مادر گفت: «یه کم گاز بده.»
پدر داد.
ماشین فقط یک سرفه زد که میشد ترجمهاش کرد:
«ولم کنین بخوابم.»
بار چهارم، با یک لرزش عمیق و صدایی که به موسیقی متن فیلمهای دهه شصت میخورد، پیکان زنده شد.
ما بچهها هیجانزده دست زدیم، انگار تیم ملی گل زده!
جاده را که گرفتیم، تازه نمایش اصلی شروع شد.
پیکان ما به هر دستانداز واکنش خاص خودش را داشت:
یکبار ناله میکرد، یکبار غر میزد، یکبار مثل پیرمردی که زانویش تیر بکشد، صدا از خودش درمیآورد.
ولی عجیب این بود که همیشه میرفت…
آهسته، ولی با غرور.
جلوی هر پیچ، پدر یکدست روی فرمان میکشید، انگار دارد نوازشش میکند.
مادر هم که همیشه از شیشه جلو بخارزدایی میکرد، میگفت: «خودمو میکُشم این شیشه تمیز نمیشه.»
من هم از عقب، با همان پنجرهای که تا نیمه پایین میرفت و بعد گیر میکرد، دستم را بیرون گرفته بودم و باد سرد میخورد پشت دستم.
بعد از نیم ساعت، پیکان گرم شد.
وقتی پیکان گرم میشد، یک بوی مخصوص بلند میشد که مخلوطی بود از:
بوی روغن سوخته + بوی قالی لولهشده + بوی روزهای کودکی.
اگر این بو را میشناسی، یعنی واقعاً ایرانی هستی.
در جاده، موسیقی هم نقش خودش را داشت.
پدر نوار «معینی» گذاشت؛ صداش یا تند میشد یا کند، بسته به اینکه جاده چقدر دستانداز داشته باشد.
ماشین هر بار از چاله رد میشد، صدای خواننده یک لحظه میپرید:
«… دلم گرفت از— پوق— تنهـــایی…»
اما اوج ماجرا وقتی بود که پدر تصمیم گرفت از یک کامیون سبقت بگیرد.
پیکان، مثل قهرمانی که تازه یادش آمده سنش بالا رفته، یکهو غرّ و لُرزی کرد، پدر پا روی گاز گذاشت و ما بچهها ناخودآگاه دعای سفر خواندیم.
ماشین با زحمت…
با ناله…
با یک اندکی دود اضافه…
بالاخره جلو رفت.
وقتی از کامیون رد شدیم، پدر لبخندی زد که معنیاش این بود:
«دیدی هنوز جوونم؟»
اما من مطمئن بودم آن لبخند، لبخند پیکان بود؛ ما فقط از صورت پدر خواندیمش.
ظهر که رسیدیم کنار رودخانه، پیکان را زیر سایه کاج پارک کردیم.
پدر دست روی سقفش زد و گفت: «دمت گرم پیرمرد.»
و عجیب اینکه ماشین انگار واقعاً نفس راحت کشید.
آن روز بازی کردیم، خندیدیم، عکس گرفتیم، و پیکان همیشه یک گوشه بود؛
نه لوکس، نه پرسرعت،
اما بخشی از خانواده.
سالها بعد، وقتی پدر فروختش، من بزرگ شده بودم اما بهقدر همان بچهی هفتساله دلم گرفت.
پیکان رفت…
اما حسش، صدایش، بویش…
همانجا در خاطرههای ما ماند.
گاهی فکر میکنم ماشینها فقط جابهجاکنندهی ما نیستند؛
آنها حافظهی متحرکند.
جعبههایی که لحظههای خوب و بد را لای پیچومهرههایشان قایم میکنند،
و سالها بعد، با یک صدا یا یک بو، همهچیز را برمیگردانند.
برای خیلیها پیکان فقط یک ماشین قدیمی است،
اما برای ما…
قهرمان بیادعایی بود که جادههای زیادی را با او زندگی کردیم.
#