
اقتباس بسیار مورد انتظار کریستوفر نولان از حماسه مشهور «اودیسه» اثر شاعر یونان باستان، هومر، ماهها پیش از آنکه حتی تماشاگران فرصت دیدن فیلم را پیدا کنند، بحثها و جنجالهای فراوانی به راه انداخته است.
از انتقادها نسبت به انتخاب بازیگران و میزان پایبندی فیلم به واقعیتهای تاریخی گرفته تا واکنشهای منفی به اظهارات خود نولان ــ کارگردان ۵۵ ساله و برنده جایزه اسکار ــ که منتقدان را نادیده گرفته و سخنانشان را بیاهمیت دانسته بود، این فیلم فانتزی-ماجراجویانه به یکی از جنجالیترین آثار سینمایی پیش از اکران تبدیل شده است.
«اودیسه» با بودجه تولید ۲۵۰ میلیون دلاری و هزینههای بازاریابی که حدود ۱۲۵ میلیون دلار برآورد میشود، یکی از پرهزینهترین فیلمهای ردهبندی سنی R (مخصوص بزرگسالان) در تاریخ سینما به شمار میرود. تحلیلگران گیشه تخمین زدهاند که این فیلم باید بیش از ۷۰۰ میلیون دلار در سراسر جهان فروش کند تا برای استودیوی یونیورسال سودآور باشد.
با وجود اینکه جنجالهای مربوط به «اودیسه» در هفتههای اخیر به یکی از موضوعات داغ شبکههای اجتماعی و رسانههای سرگرمی تبدیل شده، کارشناسان برند و تحلیلگران گیشه به Fox News Digital گفتهاند که بعید میدانند این حاشیهها به موفقیت تجاری فیلم لطمه بزند. حتی برخی معتقدند این موج انتقادها ممکن است نتیجهای کاملاً برعکس داشته باشد و به فروش فیلم کمک کند.
نگاهی به تمام انتقادهایی که نولان پیش از اکران «اودیسه» با آنها روبهرو شده است

فیلم «اودیسه» از گروهی از ستارههای سرشناس سینما بهره میبرد؛ از جمله مت دیمون، رابرت پتینسون، آن هاتاوی، زندایا، تام هالند، شارلیز ترون، جان برنثال و لوپیتا نیونگو.
با وجود حضور این همه بازیگر مطرح و برندگان جوایز معتبر، برخی از تصمیمهای کریستوفر نولان در انتخاب بازیگران با موجی از انتقاد روبهرو شد.
بخش عمده این انتقادها به انتخاب لوپیتا نیونگو برای ایفای نقش هلنِ تروآ مربوط میشد. هومر در منظومه خود، هلن را زنی با «بازوان سپید» توصیف کرده است. بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی معتقد بودند که تبار آفریقایی و رنگ پوست تیرهتر نیونگو با این توصیف همخوانی ندارد.
نولان همچنین به خاطر سپردن نقش سینون ــ یکی از جنگجویان برجستهای که در جنگ تروا در کنار اودیسئوس میجنگید ــ به الیوت پیج، بازیگر تراجنسیتی، و نیز انتخاب تراویس اسکات، رپر مشهور، برای ایفای نقش یک راوی و شاعر یونانی، با انتقادهای دیگری مواجه شد. علاوه بر این، برخی نیز اعتراض کردند که در میان بازیگران اصلی فیلم، هیچ بازیگری با تبار یونانی یا مدیترانهای حضور ندارد.

در واکنش به این حاشیهها، سارا اشمیت، کارشناس روابط عمومی، گفت که این جنجالها در واقع پیش از اکران، تبلیغات گستردهای برای فیلم ایجاد کردهاند.
او که ریاست شرکت روابط عمومی Interdependence را بر عهده داردگفت:
«سر و صدای زیادی پیرامون این فیلم به وجود آمده، اما در این مورد، این سر و صدا چیز بدی نیست. مردم قبل از اکران درباره فیلم صحبت میکنند و این تقریباً همیشه به نفع یک فیلم است.»
او ادامه داد:
«اگر موضوع یک رسوایی شخصی بود، داستان فرق میکرد. اما این "جنجال" درباره انتخابهای هنری، بازیگران، دیالوگها و طراحی فیلم است. چنین بازخوانی یا بازتفسیر تاریخی هم اتفاق تازهای نیست. کافی است به نمایش موزیکال «همیلتون» نگاه کنید که تاریخ را به شکلی متفاوت روایت کرد و بازیگرانی را برخلاف انتظار انتخاب کرد. آن اثر داستانش را تعریف کرد و به یک پدیده ملی تبدیل شد. کسانی که در فضای مجازی میگویند به خاطر بازیگران یا طراحی لباس بلیت این فیلم را نمیخرند، احتمالاً از همان ابتدا هم مخاطب واقعی آن نبودهاند.»
او در پایان افزود:
«ابراز خشم در فضای مجازی هزینهای ندارد، اما بلیت سینما این روزها ارزان نیست. با این حال، من شرط میبندم که مردم همچنان برای دیدن این فیلم بلیت خواهند خرید.»
از سوی دیگر، لوپیتا نیونگو تا حد زیادی این انتقادها را نادیده گرفته و از دیدگاه هنری نولان دفاع کرده است. این بازیگر ۴۳ ساله که برای بازی در فیلم «۱۲ سال بردگی» (۲۰۱۳) برنده اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن شد، در گفتوگو با مجله Elle برای شماره ماه مه، «اودیسه» را «یک داستان اسطورهای» توصیف کرد.
او گفت:
«من کاملاً از هدف و نگاه کریس به این پروژه و از نسخهای از این داستان که او میخواهد روایت کند، حمایت میکنم. گروه بازیگران ما نماینده دنیای امروز است. وقت خودم را صرف دفاع کردن از این انتخابها نمیکنم. چه به این انتقادها پاسخ بدهم و چه ندهم، آنها همچنان وجود خواهند داشت.»
نیونگو همچنین افزود:
«حضور در پروژهای مثل اودیسه تجربهای فوقالعاده است، چون مقیاس آن بسیار عظیم است و دنیاهای مختلفی را در بر میگیرد. به همین دلیل هم ترکیب بازیگران به این شکل انتخاب شده است. ما در حال روایت حماسهای هستیم که به زمانه خودمان تعلق دارد.»
الیوت پیج و تراویس اسکات تاکنون به انتقادهای مطرحشده درباره نقشهایشان واکنش علنی نشان ندادهاند. با این حال، کریستوفر نولان در مصاحبههایی که پیش از اکران فیلم انجام داده، درباره تصمیمهای خود در انتخاب بازیگران توضیح داده است.

کریستوفر نولان در گفتوگویی با مجله Time در ماه مه توضیح داد که دلیل انتخاب تراویس اسکات این بوده که میخواسته به سنت روایت شفاهی این داستان ادای احترام کند.
او گفت:
«این داستان نسلبهنسل به شکل شعرهای شفاهی منتقل شده و از این نظر، شباهت زیادی به رپ دارد.»
نولان همچنین اوایل همین هفته در مصاحبهای با مجله Rolling Stone از الیوت پیج که پیشتر در فیلم «تلقین» (Inception) محصول ۲۰۱۰ با او همکاری کرده بود، تمجید کرد.
او گفت:
«همکاری دوباره با الیوت واقعاً هیجانانگیز بود. احساس میکنم او در نقش خودش در اودیسه چیز بسیار ویژهای به فیلم اضافه کرده است. به نوعی، ما میخواستیم به بعضی از پیامدهای کارهایی که اودیسئوس انجام داده و تأثیر آنها بر جهان، چهرهای انسانی بدهیم. همچنین میخواستیم چهرهای برای تراژدی جنگ پیدا کنیم و فکر میکنم الیوت این کار را فوقالعاده انجام داد.»

«اودیسه» علاوه بر بحثهای مربوط به بازیگران، با انتقاد تاریخدانان، باستانشناسان و برخی از طرفداران نیز روبهرو شده است. آنها معتقدند بعضی از طراحیهای فیلم با دوره میسِنی (Mycenaean Period) ــ دورهای که داستان حماسه هومر در آن رخ میدهد ــ سازگار نیست.
دوره میسنی که با نام عصر برنز متأخر نیز شناخته میشود، حدود ۱۶۰۰ تا ۱۱۰۰ سال پیش از میلاد در یونان ادامه داشت.
منتقدان به چندین مورد اشاره کردهاند؛ از جمله زرههایی که به گفته آنها بیشتر شبیه زرههای قرون وسطایی هستند تا تجهیزات دوران میسنی، کشتیهایی که برخی معتقدند بیشتر به کشتیهای وایکینگها شباهت دارند تا کشتیهای یونانی، و همچنین لباسها و سلاحهایی که به ادعای آنها با شواهد باستانشناسی مربوط به عصر برنز همخوانی ندارند.
با این حال، رایان مککورمیک، همبنیانگذار شرکت روابط عمومی Goldman McCormick PR، به Fox News Digital گفت بعید است این بحثها باعث شود اکثر مردم از دیدن فیلم صرفنظر کنند.
او گفت:
«اگر مردم به دلیل رفتار غیراخلاقی یا تخلف شخصی یک فرد نخواهند از فیلمی حمایت کنند، این موضوع قطعاً میتواند روی موفقیت تجاری آن تأثیر بگذارد. اما فکر نمیکنم اکثریت مردم فقط به این دلیل که اودیسه ظاهراً چند ناهماهنگی تاریخی دارد، از تماشای آن منصرف شوند.»
نولان از انتخابهای هنری خود دفاع کرده و گفته است که اطلاعات موجود درباره دوره میسنی آنقدر محدود است که هیچ فیلمسازی نمیتواند آن دوران را با اطمینان کامل بازسازی کند.
او گفت:
«اسناد و شواهد باستانشناسی مربوط به دوران میسنی بسیار ناقص و پراکنده است. بخش زیادی از آنچه مردم امروز به عنوان دانش تاریخی آن دوره میشناسند، در واقع بر پایه حدس و گمانهای آگاهانه و علمی است؛ اما در نهایت، همچنان حدس و گمان است.»
او ادامه داد:
«وقتی فیلمی میسازید، باید یک جهان کامل و منسجم خلق کنید. بنابراین شما هم ناچارید نسخهای از همین حدس و گمانها را ارائه دهید و به جهانسازی خودتان متعهد باشید.»

نولان همچنین توضیح داد که بعضی از تصمیمهای تولید، به دلیل شرایط دشوار فیلمبرداری گرفته شده است؛ از جمله استفاده از کشتی وایکینگی نروژی Draken.
او در گفتوگویی با Los Angeles Times در ماه ژوئیه گفت:
«ما به کشتیای چوبی نیاز داشتیم که با فناوریهای باستانی ساخته شده باشد و بتواند در اقیانوس آزاد و میان امواج عظیم حرکت کند. کشتی Draken قبلاً اقیانوس اطلس را هم پیموده است.»
او افزود:
«فیلم را طوری ساختیم که انگار یک مستند است. بازیگران یاد گرفتند چگونه بادبانی حرکت کنند و پارو بزنند. حتی خدمه ۲۶ نفره کشتی هم لباس سیاهیلشکر پوشیدند و در خود فیلم حضور پیدا کردند.»
نولان پیشتر نیز یادآور شده بود که خود هومر احتمالاً حدود ۴۰۰ سال پس از رخدادهای «اودیسه» زندگی میکرده است و همین فاصله زمانی، بر شیوه طراحی فیلم او تأثیر گذاشته است.
او در گفتوگو با مجله Time گفت:
«قدیمیترین تصویرهایی که از شخصیتهای هومری در دست داریم، آنها را با ظاهر و پوشش مردم زمان خود هومر نشان میدهند. بنابراین دلایل محکمی وجود دارد که ما هم آنها را به همان شکل به تصویر بکشیم، چون نخستین مخاطبان این داستان نیز آن را دقیقاً به همان صورت دیده و تصور کردهاند.»

یکی دیگر از جنجالهایی که کریستوفر نولان با آن روبهرو شد، استفاده از دیالوگهای امروزی و لهجه آمریکایی در فیلم بود.
علاوه بر بحثهای مربوط به انتخاب بازیگران و دقت تاریخی، برخی از طرفداران نیز به این موضوع اعتراض کردند که شخصیتهای «اودیسه» با زبانی کاملاً امروزی صحبت میکنند و بسیاری از بازیگران با لهجه آمریکایی دیالوگ میگویند.
پس از انتشار تریلرهای فیلم، منتقدان در شبکههای اجتماعی این سؤال را مطرح کردند که چرا شخصیتهای اقتباسی از حماسه هومر از واژههای مدرنی مانند «Dad» (بابا) استفاده میکنند. همچنین بازیگرانی مانند مت دیمون در نقش اودیسئوس و تام هالند در نقش پسرش، تلماخوس، با لهجه آمریکایی صحبت میکنند؛ موضوعی که به نظر بسیاری با فضای یونان باستان همخوانی ندارد.
نولان از این تصمیم نیز دفاع کرد و توضیح داد که عمداً از زبانی استفاده کرده که به باور او برای مخاطب امروز قابلدرکتر و تأثیرگذارتر باشد.
او گفت هدف اصلیاش این بوده که:
«زبانی پیدا کنم که برای مردم، بیش از آنکه معنایی صرفاً فکری داشته باشد، از نظر احساسی اثرگذار باشد.»
او در ادامه با لحنی طنزآمیز افزود:
«شاید سادهلوح بوده باشم و شاید آخرش این تصمیم به ضررم تمام شود، اما من یک روایت زمینی و ملموس میخواستم. از نظر من، این انتخاب کاملاً بدیهی بود.»
رایان مککورمیک در گفتوگو با Fox News Digital گفت واکنشهای تند در فضای مجازی نسبت به برخی از ناهماهنگیهای تاریخی فیلم، لزوماً بازتابدهنده نظر اکثریت مردم نیست.
او گفت:
«به نظر من بین فضای مجازی و جامعه واقعی فاصله وجود دارد. شبکههای اجتماعی معمولاً صدای کسانی را بلندتر میکنند که احساسات یا دیدگاههای بسیار شدیدی دارند. این فضا الزاماً نشاندهنده نظر یا سلیقه عموم مردم نیست.»
اظهارات نولان موج تازهای از انتقادها را به راه انداخت
کریستوفر نولان اخیراً پس از آنکه در یک مصاحبه، انتقادهای واردشده به فیلم را «بیاهمیت» توصیف کرد، با موج جدیدی از واکنشهای منفی روبهرو شد.
او اوایل همین هفته در گفتوگو با روزنامه The Telegraph در پاسخ به این انتقادها گفت:
«این هم بخشی از ماجراست.»
روزنامه تلگراف نوشته است که نولان این جمله را با لبخندی آرام بر لب گفت، سپس فنجان و نعلبکیاش را برداشت و با حالتی نمایشی جرعهای از چای نوشید.
او سپس افزود:
«این بحثهایی که قبل از دیدن فیلم شکل میگیرند، همیشه بیاهمیت هستند؛ چون هیچکدام از کسانی که درباره فیلم بحث میکنند، هنوز واقعاً نمیدانند این فیلم چیست.»
نولان در ادامه به The Telegraph گفت واکنشهایی که «اودیسه» تاکنون دریافت کرده، او را به یاد نگرانیهایی میاندازد که هنگام ساخت سهگانه بتمن با آنها روبهرو بود.
او توضیح داد زمانی که ساخت فیلم «Batman Begins» را آغاز کرد، شخصیت بتمن دههها بود که توسط نویسندگان و هنرمندان مختلف خلق و بازآفرینی شده بود و هرکس برداشت خاص خود را از این شخصیت داشت.
او گفت:
«چیزی که در طول ساخت آن سهگانه یاد گرفتم این بود که نباید نگران چنین چیزهایی باشید. کاری که باید انجام دهید این است که به متن اصلی وفادار بمانید، اما آن را به قویترین و صادقانهترین شکلی که خودتان میتوانید تفسیر کنید.»
نولان ادامه داد:
«در نهایت، حتی طرفداران این مجموعه هم ــ با اینکه گاهی ما کارهایی انجام میدادیم که شاید خودشان آن را انتخاب نمیکردند ــ صداقت تلاش ما برای ساخت بهترین نسخه ممکن را درک کردند و از آن لذت بردند.»
او ابراز امیدواری کرد که مخاطبان نیز پس از تماشای «اودیسه» به همین نتیجه برسند.
نظر کارشناسان روابط عمومی
داگ الدریج، بنیانگذار شرکت Achilles PR، گفت پاسخ نولان از نظر محتوایی قابل دفاع بود، اما میتوانست با لحن دیپلماتیکتری بیان شود.
او به Fox News Digital گفت:
«اگر کاملاً بیطرفانه نگاه کنیم، پاسخ او منطقی بود. اما همانطور که مادرم همیشه میگفت: مهم فقط این نیست که چه میگویی، بلکه مهم است چگونه آن را میگویی.»
او ادامه داد:
«نولان میتوانست با کمی ظرافت بیشتر صحبت کند. بهتر بود ابتدا نگرانی طرفداران را به رسمیت میشناخت و بعد میگفت که مطمئن است وقتی نسخه نهایی فیلم را ببینند، این نگرانیها برطرف خواهد شد.»
اما سارا اشمیت، کارشناس روابط عمومی، برداشت متفاوتی داشت و معتقد بود اظهارات نولان کاملاً با شخصیت و جایگاهی که طی سالها برای خود ساخته، هماهنگ است.
او گفت
«اینکه نولان انتقادها را بیاهمیت بداند، کاملاً با شخصیت حرفهای او سازگار است و او به جایگاهی رسیده که بتواند منتقدانش را نادیده بگیرد. فیلم هنوز اکران نشده، اما نقدهای اولیه بسیار مثبت بودهاند. نولان یک چهره بزرگ سینماست که فیلمهای پرفروش میسازد. این اوست که روندها را شکل میدهد، نه اینکه خودش از آنها پیروی کند.»
آیا این جنجالها واقعاً اهمیتی خواهند داشت؟
کارشناسان معتقدند که بعید است این حاشیهها تأثیر محسوسی بر فروش فیلم در گیشه داشته باشند.
بر اساس پیشبینیها، «اودیسه» قرار است هنگام اکران در روز جمعه، افتتاحیهای بسیار قدرتمند را تجربه کند.
مؤسسات تخصصی تحلیل گیشه پیشبینی کردهاند که این فیلم تنها در آمریکای شمالی، در آخر هفته نخست اکران، بین ۸۵ تا ۱۰۵ میلیون دلار فروش خواهد داشت و مجموع فروش افتتاحیه جهانی آن نیز بیش از ۲۰۰ میلیون دلار خواهد بود.
همچنین انتظار میرود «اودیسه» از نظر تمام شاخصهای فروش افتتاحیه، عملکردی بهتر از فیلم موفق قبلی نولان، «اوپنهایمر»، داشته باشد و به بزرگترین افتتاحیه تاریخ کارنامه او در میان فیلمهای غیر ابرقهرمانی تبدیل شود.
فیلمهای کریستوفر نولان تاکنون در مجموع و در طول ۱۲ فیلم سینمایی، بیش از ۶ میلیارد دلار در گیشه جهانی فروش داشتهاند.
کارشناسانی که با Fox News Digital گفتوگو کردهاند، تقریباً همگی بر این باورند که جنجالهای پیرامون فیلم و اظهارات نولان، تأثیر قابلتوجهی بر عملکرد «اودیسه» در گیشه نخواهد گذاشت.
پل درگارابدیان، رئیس بخش تحلیل روندهای بازار در Rentrak، در اینباره گفت:
«از نظر تاریخی، جنجالهایی که پیرامون یک فیلم شکل میگیرند، معمولاً تقریباً هیچ تأثیری بر ظرفیت آن فیلم برای موفقیت در گیشه ندارند.»