
تفکر سیستمی شیوهای از اندیشیدن است که به ما کمک میکند با نگرشی ساختاریافته و کلاننگرانه به سیستمهای پیرامون خود نگاه کنیم و به شکلی درست سیستم ها را بشناسیم و تحلیل کنیم.
در این نوشته میخواهم نگاهی بر ترجمه کتاب تفکر سیستمی دنلا مدوز داشته باشم نسخه موجود در دست من ترجمه عادل آذر و حامد فلاح تفتی است که توسط انتشارات امام صادق منتشر شده است.
زمانی که قصد خرید این کتاب را داشتم، کتاب موجود نبود و بهسختی از یک فروشگاه اینترنتی تهیه کردم و بعد از چند روز به دستم رسید؛ ولی افسوس که ترجمه بسیار بد و ضعیف، تب سوزان مطالعه این کتاب را خیلی سریع به عرق سرد بدل کرد.
روی صفحه کتاب اسم خدابیامرز عادل آذر بهعنوان مترجم نقش بسته است؛ اما شک ندارم که ایشان حتی یکبار هم این کتاب را روخوانی نکردهاند (در کل از عادل آذر بعید بود)
باتوجهبه علاقهای که به مطالعه این کتاب داشتم به هر ضرب و زوری بود آن را مطالعه کردم؛ اما ترجمه بد در تکتک صفحات و واژههای کتاب زار میزد سعی کردم به صفحه کتاب در وبگاه ناشر (+) مراجعه کنم و نظرم را بنویسم؛ اما متأسفانه هیچ امکانی برای نظردهی وجود نداشت به هر دری زدم تا اعتراض خودم را نسبت به ترجمه بد کتاب اعلام کنم و در نهایت مجبور شدم در ویرگول بنویسم تا اگر زمانی کسی قصد خرید داشت بتواند تصمیم درستی در مورد خرید کتاب و صرف وقت ارزشمند برای مطالعه کتاب داشته باشد.
ترجمههای دیگری هم برای این کتاب وجود دارند که تابهحال آنها را بررسی نکردهام؛ ولی قطعاً این ترجمه شما را از تفکر سیستمی زده خواهد کرد.
کتاب تفکر سیستمی دنلا اچ. مدوز نیاز به بازنگری و ویرایش اساسی دارد حتی در بعضی موارد ترجمه غلط به ساختار علمی کتاب هم لطمه زده و محتوا به لحاظ علمی اشتباه از آب درآمده به طور مثال عبارت
“Don’t go to great trouble to optimize something that never should be done at all. Aim to enhance total systems properties, such as creativity, stability, diversity, resilience, and sustainability-whether they are easily measured or not.”
اینگونه ترجمه شده است:
اگر چیزی را بهینه کنیم که پیشازاین هرگز انجام نشده است مشکل بزرگی برای خود پدید آوردهایم. هدف باید بهبود خواص کل سیستم باشد؛ مانند رشد، ثبات، تنوع، ارتجاعپذیری و پایداری (خواه اندازهگیری آن آسان باشد یا خیر)
و اما ترجمه درست به لحاظ محتوایی:
«برای بهینهسازی چیزی که اساساً نباید انجام شود، خود را بهزحمت نیندازید. هدف باید ارتقای ویژگیهای کلی سیستم باشد؛ ویژگیهایی مانند خلاقیت، ثبات، تنوع، تابآوری و پایداری، خواه اندازهگیری آنها آسان باشد یا نباشد.»
مورد بعدی در بخشهای پایانی کتاب جملهای منصوب به Kenneth Boulding به این مضمون آمده است:
There is a great deal of historical evidence to suggest that a society which loses its identity with posterity and which loses its positive image of the future loses also its capacity to deal with present problems, and soon falls apart.....There has always been something rather refreshing in the view that we should live like the birds, and perhaps posterity is for the birds in more senses than one; so perhaps we should all ....go out and pollute something cheerfully. As an old taker of thought for the morrow, however, I cannot quite accept this solution. . . .
ترجمه صحیح و اصولی این عبارت زیبا و قابل تامل به شرح زیر است:
«شواهد تاریخی فراوانی وجود دارد که نشان میدهد جامعهای که پیوند و همبستگی خود را با نسلهای آینده از دست میدهد و تصویر مثبتی از آینده ندارد، توانایی خود را نیز برای مواجهه با مشکلاتِ حال حاضر ازدستداده و بهزودی فرومیپاشد... همواره جذابیت و طراوت خاصی در این دیدگاه وجود داشته که باید مثل پرندگان زندگی کنیم [و غصه فردا را نخوریم]، و شاید "نسل آینده" واقعاً به درد همین پرندهها بخورد! پس شاید بهتر باشد همهمان... دستبهکار شویم و با شوخطبعی و بیخیالی، چیزی را آلوده کنیم. اما من، بهعنوان کسی که از قدیم عادت داشتهام غصه فردا را بخورم، نمیتوانم چنین راهحلی را بپذیرم...»
اما مترجمان یکرشته واژه را با برداشت شخصی خود سرهم کردهاند و در کتاب ارائه دادهاند که فرسنگها از مفهوم مدنظر نویسنده کتاب و صاحب عبارت فاصله دارد (صفحه ۲۹۳ - چاپ چهارم) بعید هم میدانم در چاپهای بعدی تغییری ایجاد شده باشد.

یک پیشنهاد برای علاقهمندان به مطالعه تفکر سیستمی
اگر علاقهمند هستید در زمینه تفکر سیستمی مطالعه کنید و یاد بگیرید در مرحله اول مطالعه سلسله درسهای متمم میتواند برای شما مفید و آموزنده باشد. (لینک دوره در سایت متمم)
درس مربوط کتاب زبان اصلی تفکر سیستمی دنلا مدوز در وب سایت متمم (+)

دانلود فایل PDF کتاب لاتین تفکر سیستمی دنلا مدوز (نسخه کامل)
دانلود فایل PDF خلاصه کتاب به زبان فارسی [یادداشت برداری های شخصی من هنگام مطالعه] (+)
مطالعه خلاصه کتاب تفکر سیستمی دنلا مدوز در سایت مدیر سبز (+)
دو هفته بعد از نگارش این نوشته ایمیلی از دکتر فلاح عزیز دریافت کردم و بسیار خوشحال شدم که نقد کتاب موردتوجه ایشان قرار گرفته است در متن ایمیل ایشان متواضعانه نقد انجام شده را پذیرفته بودند و اشاره کرده بودند که نثر انگلیسی کتاب بسیار سنگین و در هم بوده و کتاب را ۱۴ سال پیش تحتنظر استاد عادل آذر ترجمه کرده و روانه بازار نمودهاند.
نکتهای را که هم باید در نظر گرفت این است که متن اصلی توسط دانشجویان دنلا مدوز و بعد از مرگ ایشان نگارش شده و قطعاً انسجام محکمی هم ندارد.
در پایان آقای فلاح اشاره کرده بودند که در صورت وجود فرصت کتاب را بازنویسی خواهند کرد.
پروفایل دکتر حامد فلاح تفتی در سامانه جهاد دانشگاهی (+)