وقتی ORBIT رو ساختم، حسابی بهش افتخار میکردم. یه پلتفرم خبری دوزبانه با Next.js و Supabase، بالای پونزده هزار خط کد، امتیاز صدِ PageSpeed موبایل، ورود و ثبتنام و پنل مدیریت و فید خبری زنده. همهچیز کار میکرد و طبیعتاً فکر میکردم امن هم هست. آخه چرا نباشه؟ کداش رو خودم نوشته بودم، میدونستم هر پیچش کجاست.
یه روز نشستم و گفتم بذار یه بار مثل یه غریبه به این سایت نگاه کنم. نه مثل سازندهش که دلش میخواد همهچیز خوب باشه؛ مثل کسی که اومده اذیت کنه و دنبال یه راه نفوذ میگرده. همون یه تغییر زاویه کافی بود تا شوکه بشم: تو ممیزی کاملی که روی کد خودم انجام دادم، دو تا حفره امنیتی بحرانی پیدا کردم. کنارش یه حفره SSRF و چند تا ایراد هم توی بخش ورود و احراز هویت بود. همهشون تو کدی بودن که ماهها بدون هیچ خطایی داشت کار میکرد.
کار کردن با امن بودن فرق داره
این مهمترین درسی بود که از اون ممیزی گرفتم. وقتی کد مینویسی، ذهنت فقط روی یه سؤاله: «کار میکنه یا نه؟» صفحه ورود بالا میاد؟ کاربر ثبتنام میکنه؟ خبر درست نمایش داده میشه؟ همه تیک سبز میخورن و میری سراغ قابلیت بعدی. ولی هیچجای این فرایند از خودت نمیپرسی: «اگه یکی بخواد از همین صفحه سوءاستفاده کنه، از کجا شروع میکنه؟»
مهاجم دقیقاً با همین سؤالا شروع میکنه. شناسه توی آدرس صفحه رو عوض کنم چی میشه؟ به این بخش یه ورودی عجیبغریب بدم چه واکنشی نشون میده؟ این مرحله از ورود رو رد کنم، بازم راهم میده؟
اون حفره SSRF هم از همین جنس بود. یه جایی از سیستم هست که یه آدرس میگیره و خودش میره سراغ اون آدرس. اگه حواست به این نباشه که اون آدرس چی میتونه باشه، یکی میتونه سرورت رو وادار کنه به جاهایی سر بزنه که فقط از داخل قابل دسترسیان. در از بیرون قفل بوده، ولی تو خودت، با دست خودت، سرور رو فرستادی داخل.
ربطی نداره کد رو کی نوشته
این روزا هر جا میری بحث اینه که «کد نوشتن با AI ناامنه» و «کد دستی مطمئنتره». تجربه من میگه موضوع یه کم متفاوتتر از این حرفاست. ابزارها، هر چی که باشن، کدِ درستبهنظررسان تولید میکنن؛ کدی که اجرا میشه، خطا نمیده و قشنگ هم به چشم میاد. آدم هم وقتی تو شوروحال ساختنه دقیقاً همینجور کد مینویسه. مشکل اینجاست که «درستبهنظررسان» با «امن» یکی نیست. حفرهها معمولاً تو کد بد و شلخته قایم نمیشن؛ تو کدی قایم میشن که ظاهرش کاملاً درسته و همهچیزش سر جاشه.
چیزی که حفرهها رو پیدا میکنه، اون لایه بازبینیه؛ یه مرحله جدا که توش کلاهت رو عوض میکنی و از سازنده تبدیل میشی به منتقدِ بدبین. این لایه نباشه، فرقی نمیکنه کد رو خودت نوشته باشی یا با کمک ابزار ساخته باشی؛ سوراخا سر جاشون میمونن و هیچکس هم صداش درنمیاد، چون همهچیز داره «کار میکنه».
اگه بخوام عملی بگم چی کار کنیم
اول اینکه امنیت رو یه مرحله جدا حساب کن، نه چیزی که قراره خودش اتفاق بیفته. وقتی ساخت یه بخش تموم شد، یه بار دیگه برگرد و با چشم مهاجم نگاهش کن. همون وقتی که هنوز همهچیز یادته، ولی این بار دنبال شکستنش باش، نه کامل کردنش.
دوم، از ورودیها شروع کن. هر جا از کاربر چیزی میگیری، چه فرم باشه چه آدرس چه فایل، از خودت بپرس بدترین چیزی که میتونه بفرسته چیه و سیستم من باهاش چی کار میکنه. بیشتر دردسرا دقیقاً از جاهایی شروع میشن که گفتی «خب اینو که دیگه کسی اینطوری نمیفرسته».
سوم، بخش ورود و احراز هویت رو با وسواس بیشتری نگاه کن. قلب سیستمه و معمولاً اولین جاییه که هر مهاجمی تستش میکنه. ایراد کوچیک اونجا، از ده تا ایراد جای دیگه گرونتر تموم میشه.
و چهارم، بعد از رفع هر ایراد، دوباره همون تست قبلی رو بزن. «درستش کردم» کافی نیست. باید ثابت بشه اون در واقعاً بسته شده و موقع بستنش، یه در دیگه باز نشده. من برای هر کدوم از اون حفرهها همین کار رو کردم؛ رفع، بعد راستیآزمایی از اول.
حرف آخر
قصد ترسوندن ندارم. سایتم هک نشده بود و من این ایرادا رو تو ممیزی خودم پیدا کردم، دونهدونه رفعشون کردم و دوباره چکشون کردم. حرفم فقط اینه: «کار میکنه» پایان کار نیست، تازه نصف کاره. نصف دیگهش اون روزیه که میشینی روبهروی ساخته خودت و مثل یه غریبه، بیرحمانه دنبال سوراخاش میگردی.
شما چی؟ آخرین بار کی به سایتتون مثل یه مهاجم نگاه کردید، نه مثل سازندهش؟