یه مدت پیش یه بندهخدایی پیامم داد: «سایتم هک شده، هرکی وارد میشه پرت میشه تو سایتهای کلاهبرداری و قمار.» فروشگاه اینترنتی داشت، کوچیک ولی سرپا. وقتی رفتم توی هاستش، قصه سریع معلوم شد. قالب نالشده بود، المنتور پرو کرکشده بود، نصف افزونهها دو سال بود آپدیت نشده بودن و اون وسط یه ادمین مخفی هم نشسته بود که مال صاحب سایت نبود.
ازش پرسیدم سایتت رو چند خریدی؟ گفت چهار میلیون، «خیلی هم خوشگل بود». راست میگفت، خوشگل بود. فقط مشکل اینجاست که خوشگلی رو میبینی، ولی اون چیزی که قراره شیش ماه بعد گریبانت رو بگیره رو نمیبینی.
بذار رک بگم: بیشتر سایتهای ارزونی که دور و برمون ساخته میشن، از یه جنسان. یه قالب پولی که بهجای خریدن، نسخه نالشدهش نصب شده. نالشده یعنی چی؟ یعنی یه فایل رایگان که یه نفر از یه جای نامعلوم دانلود کرده. خیلی از همین نسخههای کرکشده از اولشون یه در پشتی توشون کار گذاشته شده؛ یعنی سازندهی اون فایل، از روز اول یه کلید اضافه برای خودش نگه داشته. تو فکر میکنی داری پول لایسنس رو صرفهجویی میکنی، در واقع داری خونهت رو تحویل میدی و کلید یدکش دست یکی دیگهست.
دومین تله، «تمومشده» بودنه. سایت رو تحویل میگیری و خلاص. نه آپدیتی، نه بکآپی، نه کسی که حواسش به امنیت باشه. وردپرس و افزونههاش هر ماه حفرههای امنیتی جدید پیدا میکنن و براشون وصله میاد؛ این طبیعت نرمافزاره و عیب نیست. عیب اینه که کسی نباشه اون وصلهها رو نصب کنه. یه سایت رهاشده مثل مغازهایه که شب درش رو قفل نمیکنی؛ دیر و زود داره، سوختوسوز نداره.
حالا اون روز کذایی میرسه. یا مشتریها زنگ میزنن که سایتت ما رو میبره جای عجیب، یا گوگل زیر اسمت توی نتایج مینویسه «این سایت ممکن است هک شده باشد»، یا درگاهت رو پیدا میکنی که اطلاعات کارت ملت رو یواشکی یه جای دیگه هم میفرسته. هر کدومش که باشه، تازه خرج اصلی شروع میشه: پاکسازی کامل، پیدا کردن و بستن درهای پشتی (که گاهی چندتان و هی برمیگردن، چون یه جایی قایم شدن)، برگردوندن اعتماد گوگل، فروش ازدسترفتهی اون چند روز، و اعصابی که دیگه قیمت نداره. جمعش رو که میزنی، چند برابر همون «صرفهجویی» اولیه دراومده.
اشتباه نکن، مشکل «وردپرس» نیست. بیشتر فروشگاههای دنیا و ایران روشان و درست هم هست؛ ارزونِ میزبانی، درگاه و پیامک و همهچی براش آمادهست. مشکل اون مدلیه که سایت رو میسازه: ارزان و خوشگل، ولی با مصالح قلابی و بدون نگهداری. اتفاقاً گرون بودن هم بهتنهایی تضمین نیست؛ میشه پانزده میلیون بدی و باز قالب نالشده تحویل بگیری. سؤال درست اینا نیست که «چند؟»، ایناست: لایسنسها اصلان و به نام خودم میشن؟ آپدیت و بکآپ با کیه؟ اگه فردا هک شدم، کی جواب میده؟
اگه داری سایت سفارش میدی، همین سه تا سؤال رو بپرس. جواب سربالا شنیدی، بدون اون ارزونی که داری میبینی یه قبضه که قراره بعداً با بهره بدی.
و اگه سایتت همین حالا هم علائم عجیب داره — ریدایرکت، کندی یهو، ادمین ناشناس توی لیست کاربرا، ایمیلهایی که نمیشناسی — تحقیرش نکن و صبر نکن خودش خوب شه. هیچوقت خودش خوب نمیشه؛ اون تو فقط ریشه میدوونه.