
نقش رسانه در بحران و شرایط جنگ
دکتر محمدرضامقدسی مشاور عالی ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی
در شرایط جنگ، رسانهها نقش کلیدی در حفظ سلامت روان جامعه ایفا میکنند. این نقش شامل انتشار اطلاعات دقیق، مقابله با شایعات، تقویت تابآوری اجتماعی و حمایت از دسترسی به خدمات روانشناختی است.
در شرایط جنگ، رسانهها نقش کلیدی در حفظ سلامت روان جامعه ایفا میکنند. این نقش شامل انتشار اطلاعات دقیق، مقابله با شایعات، تقویت تابآوری اجتماعی و حمایت از دسترسی به خدمات روانشناختی است. رسانهها نه تنها باید به عنوان منبع اطلاعرسانی عمل کنند، بلکه باید به عنوان مهندسان اجتماعی، فرهنگ مقاومت و همبستگی را در جامعه تقویت کنند.
در زمان جنگ، رسانهها نقش بسزایی در حفظ سلامت روان جامعه ایفا میکنند. شرایط استرسزا و ترسناک ناشی از جنگ میتواند منجر به بروز اختلالات روانی متعددی همچون اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) شود. در این شرایط، رسانههای حوزه سلامت روان موظفند با انتشار اطلاعات دقیق و مبتنی بر شواهد، مردم را از ریسکها، راهکارهای مقابله و دسترسی به خدمات روانشناختی آگاه کنند.
به گزارش میگنا یکی از چالشهای مهم در جنگ، گسترش شایعات و اخبار نادرست است که میتواند استرس و ناامنی را در جامعه افزایش دهد؛ بنابراین، مقابله فعال با شایعات و ارائه حقایق موثق از دیگر وظایف اصلی این رسانهها محسوب میشود. علاوه بر این، رسانهها باید با تقویت تابآوری در فرد و جامعه، به افراد کمک کنند تا در مقابل موقعیتهای دشوار روانی مقاومت لازم را داشته باشند.
رسانهها باید در دسترسی عموم به خدمات درمانی روانی مشارکت موثری داشته باشند و با انتشار اطلاعاتی درباره مراکز مشاوره، خطوط تماس کمکهای روانی و برنامههای درمانی، به کاهش موانع دسترسی به کمکهای تخصصی کمک کنند. آموزش مهارتهای روانی مانند مدیریت استرس، تنفس آرامبخش و فنون خودآرامسازی نیز از جمله محتواهایی است که میتواند به طور گسترده از طریق رسانهها منتشر شود و به ارتقای سلامت روان عمومی کمک کند.
در کنار تمام این موارد، رعایت اصول اخلاقی در پوشش موضوعات روانی امری ضروری است. این موضوع شامل احترام به حریم خصوصی افراد، پرهیز از ایجاد ترس انبوه و عدم سوءاستفاده از وضعیت روانی جامعه است.
در ادامه، وظایف اصلی رسانهها در این حوزه را بررسی میکنیم.
۱. ارائه اطلاعات دقیق و قابل اعتماد
یکی از مهمترین وظایف رسانهها در زمان جنگ، تأمین اطلاعات صحیح و بهروز درباره سلامت روان است. جنگ شرایطی فرسایشی ایجاد میکند که اضطراب، افسردگی و ترس عمومی را افزایش میدهد. رسانهها باید از منابع معتبر علمی و متخصصان روانشناسی استفاده کنند تا اطلاعاتی مانند علائم اختلالهای روانی، راهکارهای مدیریت استرس و نحوه دسترسی به کمکهای تخصصی را به شهروندان منتقل کنند. این امر نه تنها آگاهی عمومی را افزایش میدهد، بلکه اعتماد مردم به نهادهای سلامت را تقویت میکند .
۲. مقابله با شایعات و اطلاعات نادرست
در زمان جنگ، فضای مجازی و رسانههای غیررسمی ممکن است منبع اصلی شایعات و اطلاعات گمراهکننده شوند. رسانههای حوزه سلامت روان باید با ارائه محتوای مبتنی بر شواهد، این شایعات را رد کنند. به عنوان مثال، در جنگهای اخیر، انتشار اطلاعات نادرست درباره تأثیرات روانی مواد شیمیایی یا بمبها باعث افزایش ترس بیمورد شد. رسانههای مسئول میتوانند با همکاری متخصصان، این اطلاعات را تحلیل و واقعیتهای علمی را منتشر کنند .
۳. تقویت تابآوری روانی جامعه
تابآوری به توانایی افراد و جامعه در مقابله با شرایط سخت و بازگشت به وضعیت عادی اشاره دارد. رسانهها میتوانند با انتشار داستانهای موفقیت، معرفی راهکارهای روانشناختی و تبلیغ برنامههای حمایتی، این تابآوری را افزایش دهند. به عنوان مثال، در جنگهای داخلی، رسانههایی که بر اهمیت خانواده، همبستگی اجتماعی و امید به آینده تأکید میکنند، موفقترند در کاهش احساس یأس و افزایش انگیزههای مقاومت . عبارت "نقش رسانه در تاب آوری" در این زمینه بسیار کلیدی است، زیرا به این موضوع میپردازد که چگونه رسانهها میتوانند به عنوان ابزاری پویا، توانمندیهای روانی را تقویت کنند .
۴. حمایت از دسترسی به خدمات روانشناختی
جنگ دسترسی به خدمات بهداشت روان را محدود میکند، زیرا مراکز درمانی اغلب از کار میافتند یا منابع کافی ندارند. رسانهها میتوانند با معرفی خطوط تلفن مشاوره، برنامههای درمانی اضطراری و مراکز حمایتی، این شکاف را پر کنند. همچنین، انتشار داستانهای افرادی که از تجربیات خود در زمان جنگ بهبود یافتهاند، میتواند دیگران را به استفاده از این خدمات تشویق کند. این رویکرد نه تنها به بهبود فردی کمک میکند، بلکه به کاهش بار روانی جامعه نیز منجر میشود .
۵. آموزش مهارتهای مقابله با استرس
رسانهها باید برنامههای آموزشی را طراحی کنند که به افراد کمک کند تا با فشارهای روانی جنگ کنند. این مهارتها میتوانند شامل تکنیکهای تنفسی، مدیتیشن، ورزش و ایجاد شبکههای حمایتی باشند. برای مثال، در جنگ سوریه، رسانههای محلی با همکاری سازمانهای بینالمللی، آموزشهایی را از طریق رادیو و شبکههای اجتماعی ارائه دادند که به کاهش علائم اضطراب در جامعه کمک کرد. این نوع محتوا باید به زبان ساده و در قالبهای جذاب (مانند کلیپهای کوتاه) منتشر شود تا دسترسی گستردهای داشته باشد .
۶.حفظ اخلاق رسانهای و جلوگیری از ترویج خشونت
در زمان جنگ، رسانهها باید از انتشار تصاویر و محتوای خشونتآمیز خودداری کنند، زیرا این محتوا میتواند آسیبهای روانی جدی ایجاد کند. به جای تمرکز بر خشونت، رسانهها باید بر انسانیت، همدلی و اقدامات مقاومتی مثبت تأکید کنند. همچنین، باید از ایجاد تقابلهای قومی یا مذهبی پرهیز شود، زیرا این امر میتواند منجر به شکافهای اجتماعی و افزایش آسیبهای روانی شود.
دکتر محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب آوری در پایان آورده است رسانههای حوزه سلامت روان در زمان جنگ باید با آسیبهای روانی مقابله موثر داشته باشد. این شامل ارائه اطلاعات دقیق، مقابله با شایعات، تقویت تابآوری، حمایت از دسترسی به خدمات درمانی، آموزش مهارتهای روانی و حفظ اخلاق رسانهای است. با توجه به اهمیت موضوع، رسانهها باید در همکاری با متخصصان روانشناسی و سازمانهای بهداشتی، استراتژیهای خود را بهروز کنند تا بتوانند به طور موثری به جامعه کمک کنند.نقش رسانه در تاب آوری نیز باید در تمامی این اقدامات مبنای تصمیمگیری قرار گیرد، زیرا تابآوری روانی کلید بازگشت به شرایط عادی پس از جنگ است .