
در دنیای پرنوسان، تاب آوری یک پیشنیاز حیاتی برای عملکرد شرکت است. همهگیری کووید-۱۹ شوک عظیمی به سلامت عمومی وارد کرده است که عواقب وخیم انسانی را در پی دارد. این بحران به طور چشمگیری حساسیت اقتصادها به شوک های تقاضا و همچنین آسیب پذیری های صنعت در برابر اختلالات زنجیره تامین را نشان داده است. علاوه بر این، همهگیری در محیطی گسترش مییابد که با تسریع تغییرات آب و هوایی و تقاضای فزاینده فوری برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای تعریف شده است.
علاوه بر فشارهای بهداشت عمومی و محیطی، سازمان ها در معرض بسیاری از چالش های تجاری، عدم قطعیت های اجتماعی و تنش های ژئوپلیتیکی هستند. جریان های مخرب شامل تسریع دیجیتالی شدن، تهدیدات سایبری و تورم و نوسان قیمت ها است. سرعت تغییر، پیشبینی اختلالات را سخت میکند، حتی با افزایش شدت و فراوانی. بنابراین، شرکتها در همه صنایع باید برای موارد غیرمنتظره برنامهریزی کنند و تواناییهای واکنش خود را از قبل ایجاد کنند.
بحران همه گیری همچنین ارزش واقعی مدیریت تاب آوری را برای رهبران کسب و کار آشکار کرد. آنها دریافتند که برنامه های اضطراری بحران آنها برای مدیریت بحران بسیار مفید است. اگرچه وسعت همهگیری و اثرات دومینوی آن به طور کلی پیشبینی نشده بود، فرآیندها و رویههایی که شرکتها در پیش گرفته بودند در شرایط بسیار دشواری ثابت کردند .
مککینزی اخیراً از فدراسیون انجمنهای مدیریت ریسک اروپا FERMA در یک نظرسنجی جامع درباره تأثیر همهگیری بر انعطافپذیری شرکتها حمایت کرد. این نظرسنجی پاسخ بیش از 200 مدیر ارشد اجرایی و متخصصان ریسک و بیمه را جلب کرد که بازتاب طیف وسیعی از بخشها و کشورها است. این نظرسنجی دیدگاههایی در مورد ارتباط سازمانها، قابلیتهای مدیریت انعطافپذیری استراتژیک، و اهمیت تابآوری در و در بین عملکردهای شرکت، از جمله استراتژی، عملیات، و ریسک را بررسی کرد.
مدیران فاش کردند که در گذشته، تمرکز مدیریت ریسک آنها بر روی تعداد کمی از ریسکهای کاملاً تعریفشده، عمدتاً ریسکهای مالی بود. آنها به ما گفتند که در حال حاضر، ریسک وظایف گسترده تری از مدیریت تاب آوری را در بر می گیرد. این در توسعه استراتژی بلندمدت در سازمانهای برتر بافته میشود و به شرکتها کمک میکند تا در محیط عملیاتی بسیار پویاتر حرکت کنند.
تقریباً ۶۰ درصد از پاسخ دهندگان احساس میکنند سازمانهایشان قابلیتهای تابآوری عالی یا بسیار خوبی دارند، به این معنی که به خوبی برای ایجاد و مدیریت تابآوری به طور کلی مجهز هستند. تا حدی، این یک پاسخ مستقیم به همهگیری است که دیدگاه رهبران را در مورد عملکرد ریسک فراتر از یک یا دو خطر خاص گسترش داد. بیش از نیمی از پاسخ دهندگان اذعان دارند که همه گیری جهانی خطر و انعطاف پذیری را به طور قابل توجهی برای سازمان هایشان مهم تر کرده است.
در میان حوزههای خاص تابآوری، شرکتها به وضوح بر ایمنی محل کار و کار از راه دور در مدیریت از طریق همهگیری تمرکز میکنند. بیش از ۷۵ درصد می گویند اقدامات اجرایی در این دو حوزه تا حد زیادی تکمیل شده است. پنجاه و دو درصد از پاسخ دهندگان گفتند که برای سازمان هایشان، موثرترین قابلیت ها برای مدیریت انعطاف پذیری مالی وجود دارد.
در همان زمان، مدیران گزارش دادند که فضایی برای بهبود وجود دارد. مدیریت عملیات تجاری و زنجیره تامین به عنوان نقاط ضعف در طول همه گیری پدیدار شد. بسیاری از شرکت ها هنوز اقدامات اصلاحی جدید را به طور کامل اجرا نکرده اند. مدیران ارشد بیان می کنند که ریسک هنوز عمدتاً در واکنش به بحران است.
مدیر ارشد ریسک در یک شرکت در ایتالیا گفت: “ما از بحران درس می گیریم، مثلاً فرآیند ارزیابی خود را برای تامین کنندگان بررسی می کنیم. در گذشته، ما عمدتاً بر روی تأثیرات مالی تمرکز میکردیم، اما از آن زمان به بعد، دیدگاهی کلنگر اتخاذ کردیم و به ردپای جغرافیایی و مسائل مربوط به انطباق، در میان عوامل دیگر نگاه میکردیم.»
نتایج نظرسنجی شامل این یافتهها بود:
برای تقویت تاب آوری در آینده، اکثر مدیران ریسک (۷۵ درصد) معتقدند که مهمترین اقدامات بهبود فرهنگ ریسک و تقویت یکپارچگی تاب آوری در فرآیند استراتژی خواهد بود. بخشهای مهم اضافی، تجمیع و گزارشدهی دادههای ریسک بهبود یافته و قابلیتهای آیندهنگاری پیشرفتهتر است. مدیران اجرایی همچنین میخواهند حاکمیت ریسک را مجدداً بررسی کنند و درک بهتری از نقش حیاتی عملکرد ریسک ایفا میکنند.
چالش در حال حاضر خروج از حالت واکنشی و واکنش به بحران و ادغام ریسک با سایر عملکردهای اصلی به صورت دائمی تر است. به همین ترتیب، همانطور که مدیران ارشد سازمانهای خود را در گذار از مدیریت بحران و ریسک به تابآوری هدایت میکنند، میتوانند بر حاکمیت ریسک و تجمیع دادههای ریسک برای توسعه قابلیتهای گزارشدهی و آیندهنگاری بهتر تأکید کنند. ریسک نقش کلیدی ایفا می کند و باید با استراتژی و تیم اجرایی همکاری کند تا سازمان ها را در گذار از مدیریت ریسک و بحران به تاب آوری هدایت کند.
از پاسخ به بحران تا استراتژی تاب آوری کل نگر
مانند بسیاری از بحرانها، همهگیری آسیبپذیریهای پنهان در سازمانها و ضعفهایی در قابلیتهای پاسخگویی آنها را آشکار کرد. مدیران باید به سرعت به انواع چالش های ناشی از عملیات، از جمله ناپیوستگی نیروی کار و مسائل زنجیره تامین که شامل کمبودهای حیاتی و موانع لجستیکی است، پاسخ می دادند. تصمیم گیرندگان یاد گرفتند که برای داده های به موقع و روشنگر ارزش قائل شوند، زیرا اولویت ها و اقدامات را در شرایط استرس تعریف می کنند. نظرسنجی FERMA–McKinsey نمونههای خوبی از پاسخهای انعطافپذیر به چالشهای فوری ناشی از همهگیری را نشان داد:
با این حال، فراتر از این اقدامات پاسخگو که اغلب به خوبی اجرا می شوند، تعداد کمی از شرکت ها دیدگاه استراتژیک جامعی را برای مقابله با چالش های اختلال بعدی در افق آینده اتخاذ کرده اند. با این حال، اگر سازمانها میخواهند در طول بحرانها چرخش کنند و به محیط تعریفشده از بحران جدید سرعت ببخشند، این همان کاری است که باید انجام دهند. جهت گیری مورد نیاز و فعالانه است، بر اساس دیدگاه تجاری، و فراتر از یک رویکرد واکنشی، خط دوم دفاعی به عدم اطمینان است. برای ایجاد انعطافپذیری در تصمیمگیری استراتژیک بلندمدت، سازمانها باید قابلیتهای متقابل عملکردی خاصی را توسعه دهند و تابآوری را در تعدادی از حوزههای استراتژیک تقویت کنند.
قابلیت های فراگیر و زمینه های انعطاف پذیری اصلی
قابلیتهای فراگیر شامل مهارتهای آیندهنگاری و ایجاد اختلال و آمادگی برای واکنش به بحران است. برای توسعه قابلیتهای آیندهنگاری، سازمانها دادههای مربوطه را جمعآوری و مطالعه میکنند، سناریوهای مربوطه را برای کشف شکافهای انعطافپذیری ایجاد میکنند و از این روش برای پیشبینی و آمادهسازی برای بحرانهای آینده استفاده میکنند. سپس قابلیتهای مناسب واکنش به بحران را میتوان دنبال کرد: آنهایی که میتوان از قبل توسعه و پیادهسازی شود تا در صورت بروز اختلال به سرعت و به طور مؤثر اعمال شوند. این قابلیتها – مانند تقویت مالی، امنیت بهتر (چه برای فناوری اطلاعات و نرمافزار یا داراییهای فیزیکی)، انعطافپذیری بازار، و اختیاری بودن – میتوانند با طراحی مزیت رقابتی ایجاد کنند که عملکرد برتر را در چرخه صنعت بعدی ایجاد کند.
مناطق اصلی تاب آوری را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد:
تاب آوری به عنوان یک مزیت رقابتی
رویکرد کل نگر برای ایجاد انعطافپذیری، سازمان را از تمرکز محدود بر ریسک، کنترلها، حکمرانی و گزارشدهی به یک دیدگاه استراتژیک بلندمدت از کل محیط ارتقا میدهد. سازمانهای تابآور بهجای جستجوی نقاط کور در پوشش ریسک در مدل کسبوکار امروزی، از دیدگاه کلنگر استقبال میکنند، که در آن تابآوری به یک مزیت رقابتی در مواقع اختلال تبدیل میشود.
یک جنبه مهم از رویکرد کل نگر شامل استفاده از سناریوهای بحران برای آزمایش انعطاف پذیری در شرایط رکود است. بر این اساس، از قابلیت های آینده نگاری برای توسعه سناریوها استفاده می شود. سپس مدلسازی مبتنی بر سناریو میتواند استراتژیها و مدلهای کسبوکار را از طریق محیطهای بیثبات آینده آزمایش کند – مانند مواردی که با رکود اقتصادی، افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی، اختلالات در چشمانداز نظارتی و همچنین اختلالات فناوری تعریف میشوند. چنین رویکردی رهبران را قادر میسازد تا فراتر از ارزیابیهای قابلیت تابآوری به تفکر استراتژیک فعال برای یافتن فرصتهای جدید و شکلدهی مدلهای تجاری جدید حرکت کنند.
طراحی و اجرای تاب آوری استراتژیک
اخیراً شرکتها ابزارهایی را برای مقابله با چالشهای همهگیری COVID-19 توسعه دادهاند، اما «توان انعطافپذیری» همچنان باید تقویت شود. اختلالات آینده متفاوت خواهد بود و مؤسسات باید برای تأثیر اولیه و همچنین برای تأثیرات درجه دوم و سوم برنامه ریزی کنند. برخی از این اثرات ضربهای تنها پس از تأخیر طولانی ظاهر میشوند، اما ناگهان تسریع میشوند. برخی دیگر به صورت تدریجی حرکت می کنند تا زمانی که به نقطه اوج اضطراری برسد.
بنا به دلایلی، تعداد کمی از مؤسسات انعطافپذیری استراتژیک کافی ایجاد کردهاند. هدف تبدیل شدن به یک شرکت انعطاف پذیر گاهی اوقات می تواند در تضاد با هدف فوری تر خلق ارزش باشد. ایجاد افزونگی در زنجیرههای تامین، انعطافپذیری ایجاد میکند، اما هزینهها را نیز افزایش میدهد، بازده سرمایهگذاری را کاهش میدهد و بنابراین میتواند انعطافپذیری را به یک فروش سخت برای رهبران کسبوکار تبدیل کند.
مانع دیگر فراموشی سازمانی است. تاب آوری هر روز مورد نیاز نیست. اختلالات بزرگ همیشه اتفاق نمی افتد. اهمیت تاب آوری را می توان در بین بحران های بزرگ فراموش کرد. اینها باعث سرمایه گذاری های بزرگ می شوند، اما بحران بعدی لزوماً به عنوان تکرار بحران گذشته قابل تشخیص نیست. با گذشت زمان، تلاش برای دستیابی به انعطاف پذیری استراتژیک کاهش می یابد و رهبران جدید اولویت ها را تغییر می دهند.
تابآوری آنطور که ما آن را تعریف کردهایم، نمیتوان در یک رویکرد خاموش به دست آورد. با این حال، به دلیل اینرسی و تعصب، تلاشها برای دستیابی به یک دستور کار جامع تابآوری میتواند از مسیر منحرف شود و به سمت الگوهای آشنا بازگردد. و تلاشهای تابآوری خاموش نمیتوانند به طور جمعی به راهحل یکپارچه دست یابند.
در نهایت، هنوز هیچ وسیله جهانی برای اندازه گیری انعطاف پذیری نداریم (ما روی آن کار می کنیم!). در نتیجه، کارایی سرمایه گذاری در تاب آوری بر اساس قضاوت های کیفی است. به همین ترتیب، افراد در زمینه تاب آوری آموزش نمی بینند و ارزیابی عملکرد چندان بر اساس آن نیست. مدیران به دلیل تخصص در تشخیص الگو و اجتناب از اشتباه ارتقا می یابند. با این حال، رهبری تابآوری نیازمند تفکر خلاق، حل مسئله اصول اولیه برای عبور از اختلالات، و استعداد یادگیری و سازگاری با بحرانها و رکود است. یک موضع تدافعی و تفکر روتین مانع از چرخش و شتاب سازمان در جهش بعدی می شود.
گام های مستحکم به سمت ایجاد انعطاف پذیری پایدار
شرکتها در سراسر صنایع آموختهاند که با موفقیت از اختلالات اساسی عبور کنند، قویتر ظاهر شوند و در زمانهای سخت مزیت رقابتی به دست آورند. مراحل زیر به طور خلاصه مسیری را برای غلبه بر دام ها ترسیم می کند و در عین حال به طور سیستماتیک انعطاف پذیری استراتژیک را ایجاد و تقویت می کند. مراحل، البته، یک راهنما ساده نیستند. در عوض، هر عنصر بر استعداد، قابلیت ها و تعهد عمیق به تلاش یکپارچه متکی است.
تاریخ به ما می آموزد که شرایط رشد آینده اغلب زمانی ایجاد می شود که سازمان ها به آسیب پذیری هایی که بحران ها در معرض آن قرار می گیرند پاسخ می دهند. در مواقع اختلال، بقا و امکانات دستیابی به رفاه آینده به انعطاف پذیری استراتژیک بستگی دارد، که به عنوان شرکت کنندگان در استرس نظرسنجی FERMA–McKinsey، به طور مهمی به معنای سازگاری و قاطعیت است.
درباره نویسنده (نویسندگان)
آلفونسو ناتاله شریک دفتر مک کینزی در میلان است. توماس پاپنسیکر یک شریک ارشد در دفتر مونیخ است، جایی که مایکل تون یک کارشناس ارشد است.
