
ارتقاء سواد رسانهای جامعه در دنیای پرچالش امروز یکی از ضرورتهای اساسی برای مقابله با حجم گسترده اطلاعات و تهاجمات شناختی است که رسانهها و فضای مجازی ایجاد کردهاند.
لازم است بدانیم که سواد رسانهای عبارت است از توانایی درک، تحلیل، و استفاده هوشمندانه از رسانهها. این مهارت افراد را قادر میسازد پیامهای مختلف رسانهای را با دیدی نقادانه ارزیابی و نسبت به صحت یا نادرستی اخبار و اطلاعات حساس شوند. همچنین، سواد رسانهای به محافظت روانی کاربران در برابر تأثیرات منفی و تحریفهای رسانهای کمک میکند.
در شرایط فعلی که فناوریهای نوین اطلاعات به سرعت در حال گسترش هستند، ارتقاء سواد رسانهای جامعه نقش کلیدی در افزایش تابآوری فرهنگی و رسانهای دارد.
تابآوری رسانهای به معنای توانایی رسانهها و همچنین جامعه کاربران در حفظ عملکرد و ارائه اطلاعات صحیح در شرایط بحران است.
سواد رسانهای به افراد این امکان را میدهد تا در مواجهه با اطلاعات نادرست، پیامهای پروپاگاندا و جنگهای شناختی، بهصورت آگاهانه و مقاوم عمل کنند و بدین ترتیب انسجام اجتماعی و امنیت روانی جامعه حفظ شود.
یکی دیگر از ابعاد مهم ارتقاء سواد رسانهای جامعه، نقش آن در سلامت روان است. پژوهشها نشان دادهاند که میان افزایش سواد رسانهای و بهبود سلامت روان جامعه همبستگی مثبت وجود دارد. آموزش سواد رسانهای از سنین ابتدایی تا دبیرستان ضروری است تا شهروندان توانایی تشخیص اخبار جعلی را پیدا کنند و مهارت مواجهه با محتوای منفی رسانهای را بیاموزند. این امر باعث کاهش آسیبهای روانی ناشی از اخبار نادرست و انتشار اطلاعات منفی میشود و به ارتقای سطح آگاهی و سلامت روان مردم کمک میکند.
در حوزه فرهنگی و اجتماعی، ارتقاء سواد رسانهای جامعه عامل اصلی در تقویت مشارکت مدنی و دموکراسی است. افرادی که نسبت به رسانهها حساس بوده و توان تحلیلی بالایی دارند، میتوانند در گفتگوهای اجتماعی حضور فعال و سازنده داشته باشند، محتوای معتبر تولید و اشتراکگذاری کنند و نهادهای فرهنگی و رسانهای را به شفافیت و پاسخگویی وادارند. در نتیجه، جامعهای که سواد رسانهای بالایی دارد، در برابر بحرانها مقاومتر و تابآورتر است و میتواند روندهای مخرب فرهنگی و سیاسی را کنترل نماید.
از منظر امنیت ملی، ارتقاء سواد رسانهای جامعه از نقش حیاتی برخوردار است؛ به ویژه در مقابله با جنگهای شناختی و جنگهای نوین دیجیتال. این سواد به دفاع اجتماعی کمک میکند تا با تحلیل انتقادی پیامهای رسانهای و تشخیص دستکاریها و سوگیریها، از آسیبپذیری جامعه در برابر عملیات روانی دشمن جلوگیری کند. رسانههای تابآور نیز با تقویت سواد رسانهای میتوانند به عنوان سنگری برای حفظ سلامت روانی و انسجام ملی عمل کنند.
مسئولیت رسانههای ملی و نهادهای آموزشی نیز در این زمینه بسیار برجسته است. رسانههای رسمی باید بهعنوان متولیان فرهنگی، ارتقاء سواد رسانهای را به عنوان یک وظیفه اخلاقی در دستور کار قرار دهند و از ظرفیت هوش مصنوعی و نوآوریهای تکنولوژیک برای تولید محتواهای آموزشی و فرهنگی بهره ببرند. همچنین، آموزش و پرورش باید سواد رسانهای را از پایههای ابتدایی تا مدارس عالی به صورت سیستماتیک و مستمر تزریق کند تا نسلهای آینده به عنوان شهروندان آگاه و منتقد تربیت شوند.
ایجاد چارچوبهای حکمرانی و سیاستگذاری مناسب از سوی دولتها و نهادهای حاکمیتی، بستر سازندهای برای ارتقاء سواد رسانهای جامعه فراهم میآورد. قوانین حمایتکننده از استقلال رسانهها، آزادی بیان، دسترسی به اطلاعات و تضمین شفافیت و پاسخگویی از مهمترین مؤلفههای این چارچوبها هستند. دولتها باید در کنار حمایت از رسانههای مستقل، منابع لازم را برای آموزش عمومی سواد رسانهای اختصاص دهند تا جامعهای توانمند و مقاوم در برابر چالشهای رسانهای و فرهنگی بسازند.
ارتقاء سواد رسانهای جامعه به افزایش آگاهی و تابآوری در مقابل بحرانهای اطلاعرسانی کمک میکند و سلامت روان، امنیت ملی، انسجام اجتماعی و توسعه فرهنگی را تقویت مینماید که در نهایت به ساختن جامعهای هوشمند، مقاوم و فعال در عرصههای مختلف منجر میشود. این موضوع باید به عنوان یک اولویت استراتژیک در دستور کار جوامع معاصر قرار گیرد.