ارتقاء تابآوری جوامع محلی در مقابله با خشکسالی یکی از راهبردهای اساسی و آیندهنگر است که در پژوهشهای علمی اخیر بهویژه در حوزه مدیریت منابع طبیعی ایران مورد توجه قرار گرفته است.

ارتقاء تابآوری جوامع محلی در مقابله با خشکسالی یکی از راهبردهای اساسی و آیندهنگر است که در پژوهشهای علمی اخیر بهویژه در حوزه مدیریت منابع طبیعی ایران مورد توجه قرار گرفته است. تغییرات اقلیمی و تأثیرات آن بر منابع آب سطحی و زیرزمینی به همراه مدیریت نامناسب این منابع، باعث افزایش آسیبپذیری جوامع محلی شده است.بنابراین صرفاً اصلاح روشهای مدیریت منابع آبی کافی نیست و افزایش تابآوری جوامع به عنوان راهکاری موثر و ضروری در کاهش اثرات منفی خشکسالی مطرح شده است.
به گزارش میگنا تابآوری به معنای توانایی جوامع برای انطباق، بازسازی و حفظ نظامهای زیستی، اقتصادی و اجتماعی خود در شرایط بحران است که میتواند به مدیریت بهینه خشکسالی کمک کند و از تخریب بیشتر داراییها و معیشت جوامع روستایی جلوگیری نماید.
تحقیقات میدانی در مناطق مختلف ایران نشان داده که زیرساختها و ابعاد فیزیکی و طبیعی بیشترین تأثیر را در ارتقاء تابآوری دارند، در حالی که ابعاد اجتماعی-فرهنگی نیز نقش کلیدی و قابل توجهی ایفا میکنند.
توجه به این ابعاد و تقویت آنها موجب افزایش انعطافپذیری سیستمهای اجتماعی-اکولوژیکی شده و جوامع را قادر میسازد تا بهتر با خشکسالیهای تکرارشونده مقابله کنند و خسارات احتمالی را به حداقل برسانند.
تخصیص منابع و تصمیمگیریهای محلی باید با تاکید بر تقویت این ابعاد صورت گیرد تا تابآوری از سطح فردی به سطح خانوادهها و جوامع گسترش یابد و ظرفیت مقابله با تنشهای زیست محیطی افزایش یابد.
از دید آیندهنگری و سیاستگذاری توسعه پایدار، ظرفیتسازی و آموزش جوامع محلی از طریق افزایش دانش، مهارتها و آگاهیهای مرتبط، از جمله اقدامات مهم برای ارتقاء تابآوری به شمار میروند. این اقدامات فرهنگی و نهادی، علاوه بر بهبود کیفیت زندگی، به احیای محیط زیست و حفظ عملکردهای اکوسیستم نیز کمک میکنند. در واقع، تغییر رویکرد از بهرهبرداری صرف به فعالیتهای احیایی محیط زیست نیازمند برنامههای آموزشی و ترویجی گسترده است که حضور فعال و تصمیمسازان محلی را نیز تضمین میکند. بدین ترتیب، ارتقاء تابآوری یک فرایند چندبعدی است که تنها از طریق همکاری بین دولت، کارشناسان و جوامع محلی میتواند به تحقق برسد و ایفای نقش موثر در مقابله با خشکسالیهای فراگیر ایران داشته باشد.
ارتقاء تابآوری جوامع محلی راه حلی برای توسعه مدیریت پایدار منابع طبیعی و حفاظت از معیشتهای آسیبپذیر در مناطق خشک و نیمهخشک کشور به شمار میآید.
از منظر توسعه پایدار، حفظ هویت فرهنگی یکی از ابعاد اساسی است که بر تاب آوری جامعه در برابر تغییرات اجتماعی، اقتصادی و محیطی تأثیر میگذارد. توسعه پایدار در این رویکرد فراتر از رشد اقتصادی صرف، متضمن توانمندسازی جوامع برای حفظ منابع طبیعی، بهرهگیری از فناوریهای پایدار و همچنین حفظ و انتقال ارزشها، سنتها و فرهنگ محلی است. پژوهشها و سخنان کارشناسان حوزه تابآوری نشان میدهد جوامعی که هویت فرهنگی قوی دارند، در مقابل تحولات و تهدیدات، به ویژه تغییرات اقلیمی، مقاومترند و عملکرد بهتری در تداوم زندگی دارند. برنامههای آموزشی و آگاهسازی، نقش مهمی در انتقال دانشهای فرهنگی و مقابله با گسستهای نسلی ایفا میکنند. دولت و نهادهای مرتبط نیز با طراحی سیاستهای حمایتی، از جمله حفاظت از صنایع دستی و برگزاری جشنوارههای فرهنگی، زمینه را برای تحقق این اهداف فراهم میآورند. به این ترتیب، ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی هویت محور بر همسویی اهداف فرهنگی و توسعه پایدار تاکید دارد و با تمرکز بر زندگی در کویر، نمونهای عملی از پیوند میان میراث فرهنگی و توسعه پایدار در ایران به شمار میرود.
دبیرخانه ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی هویت محور، که توسط دانشگاه حکیم سبزواری مدیریت و اجرا میشود، توجه ویژهای به توسعه پایدار و آیین زندگی در مناطق کویری دارد. این ماموریت ملی که در مهر ۱۴۰۳ تصویب و به عنوان یک الگوی ملی شناخته شده است، بر حفظ و تقویت مولفههای کلیدی هویت فرهنگی، از جمله تاریخ اجتماعی شیعه، ورزش پهلوانی، آداب و آیین کویر و میراث فرهنگی تأکید دارد.
هدف اصلی این برنامه، افزایش همبستگی اجتماعی، ارتقای آگاهی فرهنگی و آموزش مهارتهای سازگاری است تا جامعه بتواند با چالشها و بحرانهای گوناگون به صورت تابآورانه مواجه شود. به طور مشخص، آیین زندگی در کویر به عنوان یکی از عناصر هویتی مهم، در این ماموریت جایگاه ویژهای دارد و تلاش میشود تا از طریق حفاظت و احیای سنتها و آداب خاص این مناطق، هویت فرهنگی محلی حفظ و تقویت گردد