داستانک ۶۲. نزدیک مدار ۸۱ درجه. ۲۵ مارس سال ۱۹۸۸
اتاق تقریبا تاریک است. نشستهام کنار تخت مردی که دستگاه به جایش نفس میکشد. میشد ساعتها اینجا نشست، بیآنکه چیزی تغییر کند.
مدتیست که در کماست. تکه گوشت گرمی بیهیچ نشانی از اینکه ذهنش کجای این دنیا مانده است. شاید حتی خواب هم نمیبیند.
در درمانگاه پادگان منتظرم تا شرایط سفر به پایگاه قطبی فراهم شود. همانجا که این مرد را از آن آوردهاند. آخرین جایی که هنوز سالم دیده شده بود. اکنون یک نفر بازمانده آنجاست، منتظر من؛ یا یک شاهد. یا شاید هم یک قاتل... از پنچ نفر دیگر سه تا مردهاند، یکی در برف گم شده، و این مرد بیچاره هم که معلوم نیست در کدام دنیا سرگردان است.
فعلا حبابهای دستگاه را مینگرم. تحمل بوی نفس، اکسیژن و رطوبت در این اتاق کوچک به مراتب بهتر از بودن در خود پادگان است. برای من سرد است. بیرون این اتاق برای سربازانی که به اینجا عادت دارند، یک روز معمولیست؛ اما برای من فرساینده است. هرچند تا قبل از رسیدن... اینجا هم فقط یک مختصات جدید بود. یک نقطه روی نقشه. یک مأموریت دیگر.
بالاخره با اسکورت سربازان بلندبالا، سالم و سرحال اینجا رفتم سمت هلیکوپتر. تمیزی و هماهنگی در قامت و صورت سربازان داخل پادگان نقطهی مقابل برف، گل و یخ آب ورودی آن است.
در مقصد وقتی از هلیکوپتر پیاده شدم، اولین چیزی که دیدم درخشش بود. سفیدی سوزان و خشک. یک سفیدی خالی. انگار زمین، آسمان و فاصله بینشان را پاک کرده و با نور خورشیدی بدون گرما پر کرده باشند.
خورشید را دیدم. البته دوتا خورشید بود... شاید حتی سومی هم از گوشهای چشمک میزد. آنچنان نور از هر سو برمیگشت و سرما با سوز به چشمانم میزد که چند ثانیه بیشتر نتوانستم نگاه کنم. چشمهایم را از درد بستم و صورتم را بیشتر پوشاندم. سرمای خشکی بود.
نه آن سرمایی که لباس را خیس میکند. سرمایی که انگار مستقیم مثل سوزن درون پوست فرومیرود تا به استخوان چنگ بزند. از هر شکاف کوچکی خودش را داخل میکشید.
پایگاه از دور فقط یک تپهی سفید و پنهان در برف بود. تنها چیزی که هنوز نشانش میداد، دری سفید بود با چند نوار قرمز باریک. اگر نمیدانستی پایگاه آنجاست، شاید از کنارش میگذشتی.
داخل که رفتم، همه چیز عوض شد. هیچ بوی آشنایی نداشت. نه بوی چوب، نه بوی خاک، نه رطوبت و نه کپک. فقط بوی غلیظ و شیمیایی عایق دیوارها. بوی پلاستیک. بویی که دوست نداشتی ولی حضورش را به سوز بیرون ترجیح میدادی. چشمانم هنوز آب میآید، از همان چند ثانیه سرمای بیرون.
هر جور بود خودم را جمع کردم. او را درست نگریستم. مردک... آن طرف اتاق نشسته، چسبیده به کنجی. اتاق کوچکیست. با یک میز پلاستیکی محکم و نیمکتهایی سفت در دو طرف. همه چیز شیری رنگ است. از دیوارها بگیر تا میز و نیمکت.
به وضوح ترسش را میبینم. ترسی پنهان که به سختی میپوشاندش. اما... طوری چسبیده به گوشه که انگار میخواهد خودش را داخل کنج اتاق فرو کند.
نه داد میزند، نه رقص جنون آمیزی در چشمانش است. از من، از همراهم، از هر کسی که پایش را داخل آن قوطی کبریت میگذاشت آرامتر بود. آشکار است که زیاد سوالپیچش کردهاند. آنقدر که دیگر یاد گرفته بود چطور جواب بدهد، تا کمتر آزار ببیند. شمرده، کوتاه، آرام ولی در چارچوبی که از پیش چیده بود جواب میداد. اما... ته نگاهش یک چیز دیگری هم بود. یک بیزاریِ عمیق. از همهمان بدش میآمد. انگار ما در چشمانش مُشتی کور و نادان بودیم که چیزی از عظمت و تاریکیِ این برفها نمیفهمیدیم.
محکم و خشک مثل همیشه شروع کردم. گفتم: « گزارشها را خواندهام. اما من... اینجا آمدهام تا داستانت را از زبان خودت بشنوم. پس... از اول شروع کن. همه چیز را تعریف کن. همه چیز... حتی اتفاقات بیاهمیت. من گوش میدهم. » حضور من کاری میکند که هرکسی حرف بزند. حتی بدون اینکه بفهمد. حتی اگر از من بیزار باشد. او هم حرف زد. بدون مقاومت. انگار تازه آشنایی یافته است و میتواند دردش را بر شانهای دیگر بگذارد. و من هم گوش دادم... بدون اینکه حرفش را قطع کنم. فقط میشنیدم و یادداشت میکردم.
مردک سکوت کرد. بعد سرش را بالا آورد و گفت: « گوش کن... سه هفته پیش... »
و من نوشتم، سه هفته پیش بود و شب و روز هنوز تاریک. تنها نزدیک ظهر، شفق کمرنگی دیده میشد. البته... اگر آسمان صاف بود. کولاک مثل دیوی سیاه روی زمین میخزید تا هیچ نوری به جایی نرسد. دو روز بود که کولاک شروع شده بود. ساعت بیست شنبه شب، نشسته بودیم دور میز سالن اصلی. کارل از دوست دختر اتریشیاش میگفت و میخندید. دور هم جشن کوچکی گرفته بودیم... با آبجو. ناگهان تکان خوردیم. نه... فقط لرزش نبود؛ صدایی عجیب هم برخاست. صدای خرد شدنِ چیزی در تاریکی مطلق بیرون. انگار استخوانِ یک موجودِ غولپیکر زیر پایمان ترک برداشت. صدایی خشک و بیرحم که از کف آمد بالا، توی استخوانِ زانوهایمان پیچید و همانجا ماند. یک سوتِ باریک و کشداری هم توی جدارههای دیوار راه افتاده بود. صدایی شبیه فریادی تیز و خفه. یا جیغ یک فلزِ یخزده.
لوکاس گفت: « چیزی نیست... یخ دارد تحت فشار شکل عوض میکند. »
اما آن صدای سوت، ولکن نبود. مثل یک زمزمه به زبانی ناآشنا، لای درزهای دیوار میپیچید. چیزی سه بار به بدنه میکوبید، کمی مکث میکرد، و دوباره...
آن صدا داشت آرامآرام روی اعصابمان خراش میانداخت. لوکاس که ترس ما را میدید گفت « اینها انقباض فلز و کشش هواست. بهتر است زودتر بخوابید فردا کار داریم. » بلند شدیم برویم دنبال کارمان که لامپ سالن سوخت. کارل رفت از انبار، لامپ بردارد. روی قفسهی بالایی بود. شاید قدش نمیرسیده. پس یک سطل فلزی را وارونه کرده بود و رفته بود بالای آن.
همان لحظات... احتمالا درست وقتیکه دستش به جعبه لامپها رسیده بود، لرزهی دوم آمد. این بار شبیه تپیدن نبود؛ انگار پایگاه را یک تکانِ سریع دادند و رها کردند. یک صدای خفه آمد.
وقتی ساعتی گذشت و خبری از کارل نشد. رفتیم دنبالش. توی انبار، کارل افتاده بود کف زمین. سطل چرخیده بود و شقیقهاش صاف خورده بود به گوشهای. حتی خونِ زیادی هم نیامده بود؛ انبار سرد است. آنقدر سرد که همانجا روی صورت خشک شده بود. با چشمانی باز که نشد ببندیمشان... اما در چشمانش چیزی بود. یک جور ترس عمیق خشک شده. انگار در آخرین لحظه، چیزی بالای سقف دیده باشد که ما نمیدیدیم.
لوکاس بالای سرش ایستاد. لبهایش میلرزید اما باز هم توانست خودش را جمع کند، همانطور خیره به کارل، گفت: « پایش لغزیده... هرچند اتفاق غمباری است... بیرون هم که کولاک است. بیایید فعلا همینجا بگذاریمش لای یک پتو یا کیسهی جسد... هانس... ببین در انبار کیسهی جسد داریم؟! »
اریک فرصت نداد جوابی بدهم و گفت: « آخر ما مدام در انبار کار داریم. نمیشود که... » حرفش را خورد... لوکاس مکثی کرد، سپس گفت: « بیرون هم نمیشود گذاشتش. شاید حیوانات جسدش را ببرند. یک کار دیگر میکنیم. آن گوشهی خالی را با پلاستیک جدا میکنیم. فعلا میگذاریمش آنجا تا این کولاک تمام شود. »
من به دیواری نگاه میکردم که کارل کنارش افتاده بود. چیزی بود که هیچ کس جز من متوجه نشد. اینکه درست بعد از مرگ کارل آن صدای سوتِ لای دیوارها برای مدتی قطع شد...
همانجا فهمیدم چیزی درست نیست. شاید فقط خیال میکردم، اما بعد از مرگ کارل، دیوارها دیگر همان صدا را نمیدادند.
آن شب دیگر کسی لب به آبجو نزد. من... نتوانستم درست بخوابم. گوشهایم را تیز کرده بودم. صدای نفسهای کشدارِ دیگران بدجوری روی اعصابم میرفت.
چند روزی گذشت، هنوز شب و روز فرق چندانی نداشت. کولاک نیز همچنان دیوارهها را تازیانه میزد. ناخودآگاه از جاهای بلند پرهیز میکردیم... بامداد سهشنبه دوباره یخلرزه و صدای سوت برخاست. شنیدم. اما خونسرد، در تختم ماندم... هرچند بیدار. صبح... متس از اتاقش بیرون نیامد. چند روزی بود که چندان خوب نبود. همان روز که کارل را لای پلاستیک میپیچیدیم، دیدم که متس دستهایش آشکارا میلرزد.
نزدیک ظهر، جیرهی شکلات داغ با شکلات اضافه میخوردیم... اما لوکاس... کمی آشفته بود. چشمانش روی میز دودو میزد. بعد فنجانش را کوبید روی میز و گفت: « میروم متس را بیدار کنم!! »
حس بدی داشتم. دنبالش رفتم. در اتاق را باز کرد. متس روی تختش به شکم خوابیده بود، با چشمانی بسته. اما وقتی نزدیکتر رفتم... بالشت از خون سرخ بود. نبض نداشت. سرد شده بود.
لوکاس... زانوهایش لرزید و چنگ زد به چهارچوب در. گفت: « چرا؟... چرا خوندماغ؟ افت فشار؟ سکته؟... متس که مشکلی نداشت! »
اریک هم آمده بود، از پشت سر با صدایی که بیشتر به زمزمه شباهت داشت گفت: « لرزه... درست قبل از لرزه... » و حرفش را خورد.
لوکاس رنگ از چهرهاش پریده بود. و راستش... آن صدای تقتقِ دیشب روی دیوارها، درست بالای سر متس... آرامتر شده بود. درست مثل کولاک.
تا پنجشنبه که دوباره یخلرزه داشتیم... و دوتا جنازه هم در بخش جداسازی شدهی انبار. بیخوابی توی قیافهها موج میزد. شاید... از ترس مردن توی خواب بود. بعد از لرزه ژنراتور قطع و وصل میشد. نمیدانم... شاید از این لرزشهای پیاپی بود. کولاک هم شدت گرفته بود. صدای سوت تیز، در گوشم میپیچید. دیگر از این صدا بدم میآمد. مایکل، مهندس فنی رفت بررسی کند. یک ربع بعد مشکل ژنراتور حل شد. ولی مایکل برنمیگشت. لوکاس رفت بررسی کند ولی هیچ اثری نیافت. جمعه، کولاک آرامتر بود. لوکاس و اریک رفتند جستجو. مایکل را در فاصلهی صد متری پایگاه، یخ زده روی زمین یافتند. شکمش دریده بود با پارگیهایی نامنظم. لوکاس سرافکنده از انبار که برمیگشت گفت : « شاید خرس قطبی بوده... » من چیزی از رد جانور نمیفهمیدم؛ فقط میدیدم لباسش پاره شده است.
شنبه... روز تاریکی بود. لوکاس خیلی کم حرف میزد. اصلا نمیخوابید. کسی بیرون پایگاه نمیرفت. وظایف درست انجام نمیشد. من هنوز گزارش روزانه مینوشتم. هرچند گوشهایم تیز بود. گاهی صداهایی مثل کوبیده شدن چیزی به دیوار میآمد. و گاهی انگار چیزی روی سقف راه میرفت. لوکاس هم انگار مدام به صدایی گوش میداد. مثلا یکباره میگفت: « شنیدی؟! » صدای سوت و باد بود. اما لوکاس میگفت چیزی از پشت دیوار اسمی را میخواند. مثل یک جور نوای راز آلود. صدایی که در باد و کولاک گم میشد.
لوکاس خیلی آشفته بود. چند ساعتی میشد که چیزی نخورده بود. و این در اینجا... اصلا خوب نیست. نزدیک نیمهشب دوباره یخلرزه آمد. لوکاس از جا پرید. صداهای عجیبی در پایگاه میپیچید. سوت لعنتی مثل میخ توی مغزم فرو میرفت... لوکاس پریشان گفت: « باز... باز دارد صدایم میکند. » ترسیده بودم. رفتم به اریک سر بزنم. آخر او زیادی ساکت بود. وقتی برگشتم لوکاس نبود. در پایگاه باز مانده بود. باد و برف میزد داخل سالن. حتی کاپشنش هم نبود. دیگر لوکاس را ندیدم.
یکشنبه... من مانده بودم و اریک. دو نفری در سالن نشسته بودیم، روبروی صندلی خالی لوکاس. سه جسد هم لای پلاستیک در انبار بود.
انگار قرار نبود این کولاک تمام شود. انگار آسمان روی پایگاه آوار شده بود. اریک گوشهای نشسته بود و زانوهایش را توی بغلش جمع کرده بود. چشمهایش قفل شده بود روی درِ خروجی... همان دری که لوکاس از آن بیرون رفته بود. هیچکدام حرفی نمیزدیم. کلمات توی گلویمان یخ زده بودند.
نزدیک ساعت ده شب، بدترین لرزه آمد.
این بار زمین تکان نخورد؛ بلکه انگار پایگاه را از جا کندند و دوباره روی یخها کوبیدند. همزمان، ژنراتور با صدای مهیبی خاموش شد. تاریکیِ مطلق، مثل قیر سیاه ریخت روی سرمان. چراغقوه را هنوز توی بغلم نگه داشته بودم. چون میخواستم از در بروم بیرون... بروم دنبال لوکاس... ولی جرات نکردم. روشنش کردم. خط باریکِ نور، بخار نازکِ نفسم را توی هوا نشان میداد.
آن سوتِ لعنتی ناگاه قطع شد. فکر کردم بعد از مدتها بالاخره دوباره سکوت برقرار شده. اما بهجایش... صدای ضربه شروع شد. نه از بیرون، نه از لای دیوارها... از داخلِ راهرو. مثل صدای گامهای سنگین و خفهای که روی کفپوش کشیده میشد.
نور را گرفتم سمت اریک، اما نبود... گرفتم سمتم راهرو... شاید اریک بود. شاید او را دیدم که در تاریکی محو شد.
داد زدم: « اریک! کجا میروی؟ برگرد!!! »
اما انگار صدایم را نمیشنید. انگار مسخ شده بود. یک لحظه فکر کردم شاید این... اصلا اریک نبود. چراغقوه را روی راهرو گرفتم. بعد صدای سوت بلند شد. و سپس ساکت شد. صدای تقتقها و گامها همه ساکت شدند... دوباره ژنراتور برگشت. اما راهرو همچنان تاریک مانده بود.
من حرکت نکردم، همانجا کنجِ دیوار نشستم. چراغقوه را سمتِ راهرو قفل کردم و تا صبح، بدون اینکه پلک بزنم، به تاریکی راهرو خیره ماندم.
ظهر دوشنبه، بیدار شدم. کولاک ناگهان فروکش کرده بود.
آفتابِ بیرمقِ مارس از لای درزها لغزیده بود داخل. چراغهای سالن همچنان روشن بودند. اما چراغ قوه همانطور که توی بغلم گرفته بودمش، خاموش شده بود.
بلند شدم. رفتم سمت راهرو. اریک پشت در انبار خوابیده بود. نفس میکشید... اما بیدار نمیشد.
مردک اینجا که رسید دیگر سکوت کرد. خیره شد به پشت سر ما. شاید در خیالش به همان راهرو مینگریست. گاهی چشمانش در کنج سقف دنبال چیزی میگشت.
نفس عمیقی کشیدم... او داشت... راست میگفت. قاتل نبود. اصلا قتلی در کار نبود. خودکارم را روی دفترچه حرکت دادم. نگاهش کردم. کارم اینجا تمام شده بود. باید برمیگشتم... در مسیر برگشت فکر میکردم چرا این مردک را نیاوردند پادگان. چرا مرا مجبور کردند بروم وسط آن سوز وحشتناک... نزدیک هلیکوپتر... از گوشه چشم چیز سفیدی را دیدم که دوید و پشت پایگاه پنهان شد. میخکوب شدم، برگشتم... ولی هرچه دقیقتر نگاه کردم چیزی جز نور و سفیدی بیانتها ندیدم.