یادداشتی برای کتاب آذر: کتابی که با آن به دل تاریخ سفر کنی.
جملهی معروفی هست با این مضمون: ملتی که تاریخ نخواند، محکوم به تکرار آن است.
اما چه کار باید کرد وقتی با حجم انبوهی از کتب تاریخی در کتابخانهها روبه رو شده، انتخاب برایمان دشوار میگردد؟ اینجاست که مطالعهی تاریخ در قالب داستان علاوه بر فراهم آوردن بستری برای مطالعهی توأم با تدبر لذتبخشتر خواهد بود.
یوناس یوناسون، نویسنده و روزنامهنگار سوئدی در این اثر که شهرت جهانی برایش به ارمغان آورد، روایتگر زندگی پیرمردی به نام آلن است که صبح روز تولد صدسالگیاش از پنجرهی خانهی سالمندان بیرون پرید تا ماجراجویی جدیدی را آغاز کند. داستان این کتاب در سال 2005 میلادی روایت میشود اما به موازات قصهی اصلی، شاهد سفر در گذشته و شرحی مفصل از زندگی پرماجرای آلن از کودکی تا کهنسالی هستیم.
نکتهی جالب در مورد این کتاب بیان طنازانهی داستان و مواجههی آلن با مهمترین شخصیتهای قرن بیستم از جمله ترومن، چرچیل، مائو و استالین است. مواجهاتی که گاه کاملاً بر حسب تصادف رخ داده و همین امر بر جذابیت و سرخوشانگی روایت افزوده است. آلن در طول دوران زندگی خود، زندانهای سیاسی، فرار، تبعید، بیپولی و خانهبهدوشی را تجربه کرده اما مثل زوربا، قهرمان رمان زوربای یونانی، خود را با تمامی این وقایع تطبیق داده و به قولی غم جهان گذران را نمیخورد.
از قضا بخشی از داستان زندگی آلن در ایرانِ اواخر دههی 30 و اوایل دههی چهل و در زندان سازمان امنیت وقت میگذرد و او با درایت و البته خوشاقبالی از این زندان گریخته، مسیر پرفرازونشیب زندگی خود را پیش میگیرد.
این میزان از هیجان و اتفاقات متنوع در زندگی آلن مرا به یاد کتاب فارست گامپ نوشتهی وینستون گروم و فیلمی به همین نام با بازی شگفتانگیز تام هنکس میاندازد. با این تفاوت که فارست، مردی سادهدل و اندکی هپروتی بود که شانس، سهم بیشتری در موفقیتهایش داشت. اما آلن آنطور که در داستان میخوانیم، قدرت تصمیمگیری سریع و هوشمندانه را داشته، گاه بسیار رندانه عمل میکند.
بنابراین مردی با ویژگیهای او نمیتواند روزهای کهنسالی را در اتاق خانهی سالمندان گذرانده از نظم و روالی معمولی و هرروزه لذت ببرد. زندگی او همواره قرین خطر و اتفاق بوده و حتی زمانی که خودش میخواهد به آرامی گذران کند، سیل حوادث، او را با خود میبرد.
به نظر من نویسنده در این داستان قصد داشته با آفرینش شخصیت آلن و همراه کردن مخاطبان با او، به میرایی و ناپایداری بسیاری از جریانات تاریخی و پوشالی بودن بسیاری از باورهای حاکمان اشاره کرده و به یادمان بیاورد که عمر ما آدمهای معمولی بسیار بیشتر از بعضی باورها و ایسمهای رایج در جهان است و این ما هستیم که برمیگزینیم پیرو کدام مکتب و خط فکری شده یا مستقل، راه بپیمائیم.
اگر داستانی طولانی با درونمایهی تاریخی و زبان نقاد طنز را خوش دارید، این کتاب پیشنهاد خوبی برای شبهای بلند زمستان است.


