
سوال اینجاست که چه عاملی باعث این افزایش شده است؟ آیا صرفا نیاز ژاپن به نفت به دلیل کاهش عرضه نفت خاورمیانه است؟
منطق پشت این موضوع ساده است؛ اگر نفت WTI (West Texas Intermediate) با تخفیف کافی نسبت به برنت ارائه شود، هزینه حمل نفت از خلیج مکزیک تا ژاپن موجه میشود. در واقع فارغ از تقاضای نفت ژاپن، مساله spread و freight هم هست.
freight چیست؟ در بازار کامودیتی به دلیل اینکه با داراییهای فیزیکی سروکار داریم، مساله حملونقل در قیمت نهایی اهمیت بسزایی دارد و freight همان هزینه حملونقل از مبدا به مقصد است.
حالا spread چیست؟ اسپرد در یک تعریف ساده به معنی اختلاف قیمت دو چیز، یا یک چیز در دو مکان/زمان مختلف است. یکی از مهمترین اسپرد های بازار نفت، اختلاف بین نفت برنت و WTI است؛ زیرا WTI یک معیار (Benchmark) برای حوزه آمریکای شمالی و برنت یک معیار برای بازار جهانی است. بطور معمول WTI با یک تخفیفی به نسبت برنت عرضه میشود.
فرمول این اسپرد قیمت برنت منهای قیمت WTI است. مثلا اگر برنت ۹۰ دلار در هر بشکه و WTI هر بشکه ۸۵ دلار باشد، اسپرد بین این دو ۵ دلار است.
حال با دانستن این دو مفهوم پایهای و مهم بازار نفت، متوجه میشویم چرا و چگونه انگیزه صادرات نفت از آمریکا به باقی کشور ها (البته با ثابت در نظر گرفتن عوامل دیگر) شکل میگیرد. در واقع با یک حساب ساده متوجه میشویم که اگر هزینه freight نفت بین دو نقطه کمتر از اسپرد بین برنت و WTI باشد، یک فرصت خوب برای صادرات نفت فراهم میشود. (یعنی مثلا اگر با برنت ۹۰ و WTI در ۸۵ دلار، اگر هزینه freight برای یک نفتکش به ازای هر بشکه ۳ دلار بیوفتد، به ازای هر بشکه ۲ دلار آربیتراژ داریم).
اما آیا حتی این سود، میتواند کمبود نفت ژاپن به دلیل بسته شدن تنگه را جبران کند؟
نه الزاما!
ژاپن سالها پالایشگاههای خود را برای فرآوری نفت خاورمیانه، با ویژگیهای مشخص همان نوع نفت مثل درجه API و میزان گوگرد، بهینه کرده است؛ بنابراین جایگزینی سریع آن با نفت آمریکا میتواند به کاهش بازده یا افزایش هزینههای این پالایشگاهها منجر شود. در واقع افزایش واردات نفت آمریکا الزاما به معنی جایگزینی دائمی تامین نفت ژاپن نیست و میتواند واکنشی اضطراری به اختلال عرضه خاورمیانه باشد.
علاوه بر این طبق گزارشات در ماه مه، واردات کل نفت خام ژاپن ۳۸٪ کاهش داشت، اما واردات از آمریکا حدود ۷۵٪ افزایش داشت. این یعنی آمریکا حتی صرفا در حال افزایش سهم خود نیست و بیشتر در حال پر کردن شکاف ایجاد شده به دلیل اختلال در تنگه هرمز است.