تا به اینجا درباره Futures Curve و ساختار زمانی قیمتهای یک کامودیتی گفتیم. گفتیم که قیمت قراردادهای آتی در سررسیدهای مختلف میتواند شکلهای متفاوتی داشته باشد و از همین تفاوتها میتوان اطلاعاتی درباره وضعیت بازار به دست آورد. اما اصلا چرا قیمت یک کامودیتی برای تحویل در آینده با قیمت آن در زمان حال متفاوت است و چه فاکتور هایی این اختلاف را ایجاد میکنند؟

برای پاسخ به این سوال مفهوم Cost of Carry حائز اهمیت است. Cost of Carry به طور کل به هزینههایی گفته میشود که برای خرید و نگهداری یک دارایی تا یک زمان مشخص در آینده باید پرداخت شود. در مورد کامودیتیها این هزینه میتواند شامل هزینه تامین مالی گرفته، تا انبارداری، بیمه، حملونقل و سایر هزینههای مربوط به نگهداری کالا باشد. بنابراین اگر یک بشکه نفت را امروز خریداری کنیم و بخواهیم آن را برای چند ماه آینده نگه داریم، هزینه خرید نفت تنها هزینهای نیست که باید در نظر بگیریم؛ بلکه نگهداری آن تا زمان آینده نظر نیز هزینه خودش را دارد.
در یک حالت ساده، رابطه بین قیمت Spot و Futures را میتوان با این فرمول نشان داد:
F = S × e^(r + u − y)T
در این رابطه، S قیمت اسپات، F قیمت فیوچرز، r نرخ بهره/هزینه تامین مالی، u هزینه نگهداری و ذخیرهسازی، y همان Convenience Yield که در قسمت قبل گفتیم و T مدت زمان تا سررسید قرارداد است. همانطور که میبینیم، هزینه تامین مالی و هزینه نگهداری باعث افزایش قیمت Futures نسبت به Spot میشوند، در حالی که Convenience Yield در جهت مخالف عمل میکند.
مجددا باید گفت که Convenience Yield یا «بازده راحتی» به منفعت یا ارزش اقتصادی ناشی از در اختیار داشتن خود کالای فیزیکی گفته میشود، نه صرفا داشتن یک قرارداد آتی روی آن. یک پالایشگاه مثلا ممکن است به جای اینکه فقط قرارداد آتی نفت داشته باشد، مقداری نفت را به صورت فیزیکی در مخازن خود نگه دارد. دلیل این کار میتواند این باشد که در صورت اختلال در عرضه یا افزایش ناگهانی تقاضا، بتواند بدون انتظار برای خرید جدید به نفت دسترسی داشته و ادامه فعالیت دهد.
پس بنابراین داشتن موجودی فیزیکی میتواند خودش یک ارزش اقتصادی ایجاد کند. این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که احتمال کمبود کالا افزایش پیدا کند. مثلا اگر موجودی نفت پایین باشد و نگرانی درباره عرضه آینده وجود داشته باشد، یک بشکه نفتی که همین حالا در اختیار پالایشگاه قرار دارد، ارزش بیشتری دارد؛ زیرا امکان استفاده فوری از آن وجود دارد.
در این موقعیت رابطه بین موجودی و Convenience Yield اهمیت بیشتری پیدا میکند. وقتی موجودی یک کامودیتی بالا باشد و کالا به راحتی در دسترس باشد، معمولا نیاز به داشتن موجودی فیزیکی کمتر است و در نتیجه Convenience Yield نیز پایینتر خواهد بود. در مقابل، وقتی موجودی پایین باشد و دسترسی فوری به کالا اهمیت بیشتری پیدا کند، Convenience Yield افزایش پیدا میکند.
در ادامه این موضوع را میتوان در رابطه با Contango و Backwardation نیز مشاهده کرد. اگر هزینه تامین مالی و نگهداری کالا بیشتر از Convenience Yield باشد، نگهداری کالا برای انتقال آن به آینده هزینه بیشتری ایجاد میکند و قیمت Futures معمولا بالاتر از Spot قرار میگیرد. در این حالت بازار در وضعیت Contango قرار دارد. در مقابل، اگر ارزش اقتصادی در اختیار داشتن کالای فیزیکی از هزینههای نگهداری آن بیشتر شود، قیمت Futures میتواند پایینتر از Spot قرار بگیرد و بازار وارد Backwardation شود.
البته نباید این رابطه را به یک قانون قطعی تبدیل کرد. همانطور که در قسمت قبل گفتیم، شکل منحنی آتی حاصل برهمکنش عوامل مختلفی است و فقط با نگاه کردن به موجودی نمیتوان کل وضعیت بازار را توضیح داد. جدای از موجودی نرخ بهره، هزینه ذخیرهسازی، شرایط عرضه و تقاضا، ظرفیت انبارها و انتظارات فعالان بازار همگی میتوانند روی ساختار منحنی تاثیر بگذارند.
اما همین رابطه میان هزینه نگهداری و Convenience Yield باعث میشود که Futures Curve اطلاعاتی بیشتر از قیمتهای آینده یک کامودیتی در اختیار ما قرار دهد. برای مثال، یک Contango عمیق در بازار نفت میتواند شرایطی ایجاد کند که ذخیره کردن نفت برای فروش در آینده از نظر اقتصادی توجیهپذیر شود. اگر قیمت قراردادهای آتی به اندازه کافی ( یعنی به اندازهای که با در نظر گرفتن cost of carry آن کامودیتی باز هم چنین معاملهای بصرفد) بالاتر از قیمت Spot باشد، ممکن است معاملهگر بتواند نفت را امروز خرید و ذخیره کند و با فروش آن در آینده، بخشی از هزینههای نگهداری را جبران کند؛ که به این نوع فرصتها در بازار کامودیتی Storage Arbitrage گفته میشود، یعنی آربیتراژ گرفتن با استفاده از قابلیت ذخیرهسازی.
در طرف مقابل، Backwardation شدید میتواند نشاندهنده ارزش بالای دسترسی فوری به یک کامودیتی باشد. در چنین شرایطی ممکن است مصرفکنندگان حاضر باشند برای داشتن کالای فیزیکی در زمان حال هزینه بیشتری پرداخت کنند، زیرا جایگزین کردن آن یا تامین موجودی جدید دشوارتر است.
این مفاهیم در معاملات Calendar Spread که در قسمت پیش گفتیم نیز اهمیت زیادی دارند. وقتی قیمت قراردادهای آتی با سررسیدهای مختلف را با یکدیگر مقایسه میکنیم، بخشی از اطلاعات مربوط به هزینه انتقال کالا در زمان، وضعیت موجودی و شرایط بازار فیزیکی را داریم مشاهده میکنیم. همین موضوع باعث میشود ساختار منحنی برای Hedging، Storage Arbitrage و حتی بررسی Roll Yield که در قسمت بعد خواهیم گفت اهمیت داشته باشد.
یک نکته مهم دیگر این است که Contango الزاما به معنی انتظار بازار برای کاهش قیمت کامودیتی در آینده نیست و Backwardation هم الزاما به معنی انتظار افزایش قیمت نیست. این دو مفهوم در وهله اول شکل رابطه قیمت قراردادهای آتی با یکدیگر و با قیمت Spot را توصیف میکنند و این رابطهها تحت تاثیر عواملی مانند هزینه تامین مالی، هزینه نگهداری، موجودی و Convenience Yield قرار دارند. وقتی به یک Futures Curve نگاه میکنیم، باید ببینیم هزینه انتقال کالا از امروز به آینده چقدر است، موجودی بازار در چه وضعیتی قرار دارد، دسترسی فوری به کالا چه ارزشی دارد و فعالان بازار برای داشتن خود کالای فیزیکی چه هزینه یا منفعتی متحمل میشوند.
در نهایت، Futures Curve را میتوان نوعی تصویر از اقتصاد انتقال یک کامودیتی در طول زمان دانست؛ تصویری که در آن هزینه سرمایه، هزینه ذخیرهسازی، موجودی فیزیکی و ارزش دسترسی فوری به کالا همگی در کنار قیمتهای مختلف سررسید ظاهر میشوند.