چند روز پیش، جناب مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران، در اظهاراتی گفتهاند انقلاب قرار نبود صحنه ضدآمریکایی باشد و اینکه در تمام شعارهای آن دوره، «مرگ بر آمریکا» وجود نداشته است. اگرچه ممکن است این حرف برای برخی شنوندگان به نظرات تحلیلی یا اصلاحطلبانهای تعبیر شود، اما تاریخ و خاصتر اسناد بیچونوچرای لانه جاسوسی آمریکا حکایت دیگری دارد. اگر بخواهیم انصاف را رعایت کنیم، باید گفت که انقلاب اسلامی از ابتدا یک جنبش استقلالخواه و ضدامپریالیستی بود، و مخالفت با نفوذ آمریکا جزو لاینفک این مسیر بوده است. همچنان که این انقلاب با سلطه شرق هم مخالف بود و به درستی بر سر در وزارت امور خارجه ایران شعار نه غربی، نه شرقی نصب شده است.
در همین راستا در ادامه در این یادداشت قصد دارم با اتکا به آنچه اسناد لانه جاسوسی آشکار کردهاند، نشان دهم که ادعای «نبود ضدآمریکایی» نه تنها با واقعیت میدانی سازگار نیست، بلکه با شهادت منابع آمریکایی نیز ناسازگاری جدی دارد.
اسناد لانه جاسوسی؛ شاهدانی از حقیقت انکارناپذیر
1.پایش دقیق احساسات عمومی
اسناد لانه جاسوسی نشان میدهند که آمریکاییها از طریق سفارت خود، دانشگاهها و محافل روشنفکری ایران را زیر نظر داشتند. آنها اذعان کردهاند که فضای دانشگاهها مملو از سرخوردگی نسبت به رژیم سابق و نفرت عمومی از دخالت آمریکاست. Islamic Revolution Document Center+2psri.ir+2
۲. اقدامات مداخلهجویانه پس از انقلاب
در فاصله پیروزی انقلاب تا تسخیر لانه جاسوسی (حدود نه ماه)، سفارت آمریکا در تهران نه تنها نظارهگر نبود، بلکه با گروهکها و احزابی تماس برقرار میکرد که امکان مهار انقلاب را داشتهاند یا میخواستند خط میانهرو در انقلاب تقویت شود. 22bahman.ir+1
۳. تحلیل جریانها و تقسیمبندی افراطی و میانهرو
یکی از اسناد پیش از ۱۳ آبان سال ۱۳۵۸، جامعه ایران را به دو جریان تقسیم میکند: جریان «افراطی»، ضدآمریکایی و انقلابی و جریان «میانهرو». آن سند اذعان میکند که اکثریت مردم ایران به سمت جریان انقلابی و ضداستکباری گرایش دارند. Tasnim News+1
۴. تسخیر لانه جاسوسی به عنوان نماد مقاومت
روزی که لانه جاسوسی اشغال شد، نه فقط یک رویداد دیپلماتیک، بلکه افشاگری بزرگی بود؛ اسنادی آشکار شدند که نشان میداد سفارت آمریکا در ایران شبکه گستردهای از نفوذ و جاسوسی داشته است؛ از شنود و کنترل تلفنها تا حمایت از گروههایی ضد انقلاب. این اقدام، تأییدی عملی بر آن چیزی است که به شکل شعار و احساس عمومی پیشتر شکل گرفته بود. historydocuments.ir+222bahman.ir+2
نقد ادعای نبود شعار مرگ بر آمریکا
شعار و احساس عمومی: شعار «مرگ بر آمریکا»، اگرچه شاید در تمامی تجمعات رسمی به زبان نیامده باشد، اما در اسناد آمریکایی بارها از آن و از شعارهای ضدآمریکایی به عنوان یکی از خواستهها و بیان احساس عمومی سخن به میان آمده است. نادیده گرفتن این واقعیت، به معنی فراموشی تاریخ است.
ادعای تغییر جهت پس از انقلاب: عدهای ممکن است بگویند که ضدآمریکایی بودن، بعد از تثبیت انقلاب برجسته شد، نه قبل از آن. اما اسناد نشان میدهند که از همان سالهای پیش از انقلاب و در همان شعارهای اولیه جنبش، مخالفت با سیاستهای آمریکا و نارضایتی عمومی نسبت به دخالت خارجی قابل مشاهده بوده است.
تفاوت میان شعار و برنامه رسمی: درست است که بین خواستن و توانستن فاصله وجود دارد؛ بین شعارها و برنامههای رسمی ممکن است تفاوت باشد. اما اینکه شعارها نبودهاند یا احساس عمومی وجود نداشته است، برخلاف آن چیزی است که اسناد ثبت کردهاند.
پیام برای امروز
این بررسی تاریخی فقط برای فهم گذشته نیست؛ بلکه برای حال و آینده نیز اهمیت دارد:
هویت انقلابی و ضدامپریالیستی باید بدانیم که یکی از ستونهای تداوم گفتمان انقلاب است. اگر این ستون را سست کنیم، احتمال دارد از مسیر حرکت اصلی انقلاب فاصله گیریم.
مقاومت فرهنگی و سیاسی در برابر تحریف و بازنویسی تاریخ داخلی ضروری است. کسانی که امروز تلاش میکنند ریشه مقاومت را کمرنگ نشان دهند، در واقع در حال تغییر روایتها به نفع منافع خارجی یا جهتگیریهای سازشگرانهاند.
اصالت سیاست خارجی مستقل در ایران همواره بر پایه نفی هر نوع تسلط خارجی بوده است. این سابقه تاریخی، میتواند پشتوانهای قوی در مذاکرات، تعاملات بینالمللی و مواضع امروز کشور باشد؛ کشور نیازی ندارد که از شعارها و احساسات تاریخی خود شرم کند، بلکه باید آنها را به عنوان سرمایهای ملی پاس بدارد.
سخن پایانی
ادعای اینکه انقلاب قرار نبود ضدآمریکایی باشد یا شعار «مرگ بر آمریکا» وحود نداشته است، نه فقط با مدارک تاریخی و اسناد لانه جاسوسی ناسازگار است، بلکه ناقض واقعیت اجتماعی است که مردم ایران آن را تجربه کردهاند. انقلاب اسلامی از ابتدا به مثابه یک حرکت ضدامپریالیستی، استقلالطلبانه و آگاه بوده است، و این ضدیت با نفوذ خارجی بخش مهمی از آن بوده است.
اگر بخواهیم حقیقت را محترم بشماریم، هم باید اسناد را بخوانیم و تحلیل کنیم و هم صدای مردم را، آنچه در خیابانها، در دانشگاهها، در بازار و در تجمعات سر دادهاند. تاریخ نمیتواند به میلِ کسانی بازنویسی شود که میخواهند بخشهایی از آن را حذف یا تحریف کنند.
از کودتای 28 مرداد تا حمله به تاسیسات هسته ای، بازه ای است که ایالات متحده دائما مخالف منافع فردی و اجتماعی مردم ایران کار کرده است و امروز بلوغ فکری و سیاسی ایرانیان است که باعث شده است تا همگی ضد آمریکایی باشند و این ضد آمریکایی بودن تبدیل به بخشی از هویت ایرانی و اسلامی شده است و نمی توان گفت که به راحتی ایرانیان می توانند تا از دخالت ها و کینه توزی های آمریکایی ها چشم پوشی کنند.