
اگر شهر یک انسان باشد، خیابانها رگهای او هستند. تصمیم گرفته بودم در رگهای اصلی شهر قدم بزنم تا نقاط حساس وجودش را پیدا کنم. از چالههای آسفالتش معلوم بود که پیر شده؛ انگار باید یک فرد سالخوردهای را دوباره میشناختم. در رگهای شهر مثل خون میگشتم و سلامتیاش را چک میکردم. خودم را به جریان سپرده بودم و فقط میخواستم آنچه را میبینم، بنویسم.
کنار یک خانهٔ قدیمی، ساختمانی مدرن دیدم؛ انگار پیرزنی خمیده با قامت شکسته، کنار نوهٔ جوان و نیرومندش نشسته و برایش از گذشته قصه میگوید. و چقدر این تصویر بازتاب فرهنگ ما بود. میان ماشینهای براقِ وارداتی که کنار یک پیکان کهنه ایستاده بودند، انگار یک جانور دوسر را میدیدم: خودمان را. ما پل میان شرق و غربیم؛ رشتهٔ نازکی که میان طنابِ کشیدهشده از هر دو سو کش آمده و دارد در میانه محو میشود. ماشینها خونهایی بودند که در رگهای شهر میچرخیدند. اما گاهی ترافیک چنان سنگین میشد که خونها در یک نقطه میایستادند. وای از روزی که این خونها از رگها بیرون بزنند… منظرهای خونین میشود!
در هر ماشین، داستانی زندگی میکرد. هر ماشینی که رد میشد، داستانی از برابر چشمم عبور میکرد و میرفت؛ انگار کتابخانهای سیّار بود. آدمها شبیه شهر میشوند، ماشینها هم شبیه آدمها. مثلاً کسی که ماشین بنفش دارد، لابد یک هنرمند، شاعر یا نویسنده است. یا رانندههایی که از آینهٔ جلو زنجیر و پر آویزان میکنند، ذهنشان را راحت میتوان خواند. گاهی سیگار روی صندلیها میافتد و روکش را میسوزاند، یا تودوزی کثیف بود؛ این یعنی با رانندهای بینظم و پریشان طرفی. من هم گاهی ماهها ماشینم را نمیشستم. میخواستم دفتر نقاشی بچهها باشد؛ یک تریبونِ باز که در شهر میگشت. البته اغلب مجبور میشدم نوشتهها و نقاشیها را سانسور کنم!
با خودم فکر میکردم رد ماشین من روی رد کدام ماشین میافتد؟ ماشینی که براهنی یا ساعدی سوارش بودهاند؟ یا ماشینی که صمد بهرنگی را با آغوشی پر از کتابهای تازه بهسوی بچههای روستا میبرده؟ وقتی از خودم پرسیدم «شهر شبیهِ ما شده یا ما شبیهِ شهر؟» پشت چراغ قرمزِ شب ایستاده بودم. پیاده شدم. با نزدیکشدن بهار، در میان شادیای که از هوا میبارید، موهایم را به باد سپردم تا نوازشم کند؛ مثل شانهٔ یا انگشتان معشوقی که میان موهایم میگردد. همان لحظه خندهٔ بچهها را شنیدم؛ یکی گفت: «هرکی گل آخر رو بزنه، برندست!»
در رگهای شهر، گذشتهام را پیدا کردم. آن روزها از بازی و راه رفتن لذت میبردیم. به مقصد نمیدویدیم؛ همراهِ خوبمان راه را کوتاه و لذتبخش میکرد. همانطور که پینک فلوید میخواند: چمنها سبزتر، نورها روشنتر، طعمها شیرینتر بودند و وقتی دوستان کنارمان بودند، شادی مثل رود بیپایانی جاری میشد...
و برای اینکه نتیجه معلوم شود، هرکس گل آخر را میزد برنده بود! اما هیچکدام از آن نتیجهها یادم نمانده؛ فقط دلم برای لذتهای آن بازیها تنگ است. حالا هر وقت آن بچهها را میبینم، خودم را شبیه همان خانهٔ گِلیِ قدیمی میبینم؛ خانهای که کنارش ساختمانی تمیز، بلند و مدرن سر برآورده و زیر سایهٔ برج تازه، گِلهای دیوارش با هر لمس کمی بیشتر میریزد. و من دارم حسابِ موهایی را میکنم که یکییکی میریزند.
رودی در شهر جاری است. مهرانهرود، اشکهای تبریز است. برای زخمهای توپ و تفنگِ ارک علیشاه، برای شکوه محوشدهٔ مسجد کبود، و برای هزاران اندوه ازلی که در دلش پرورده؛ گریه میکند و میرود.
چند قطره اشک از چشمانم به لبهایم رسید و من آنها را بلعیدم؛ چون من هم بازتاب همان شهرم. سالهاست کسی اشکهایم را پاک نکرده و در دلم هم یک مهرانهرود جاریست. نمک دریاچهٔ خشکِ ارومیه روی مژههایم نشسته و نگاهم را تار کرده. هرچه این شهر را میگردم، خودم را بیشتر میشناسم.
نیمهشب میشود و شهر در سکوت فرو میرود. به اتاق ساکتم برمیگردم و نفسهایم را به کوچههای پیچدرپیچ تبریز میدهم؛ شاید اندوهم در این نفسهای سرد فهمیده شود. و شهر نیز نفس سرد و اندوهگینش را به شیشهٔ اتاقم میکوبد.
چمدانم را پر کرده و میخواستم از همهٔ اینها دور شوم. باز تهران و جادهٔ دراز. جادهٔ دراز را دوست ندارم؛ شاید چون دیگر همسفر خوبی کنارم نیست. شاید هم چون مقصد معلوم است و من به جایی فکر میکنم که حتی روی نقشه نیست. اگر اینجا بمانم، چیزی برای از دستدادن ندارم؛ وقتی میروم، فقط چند انسان و چند خیاباناند که دلتنگشان میشوم. اینجا چیزهایی هست که آدم را تا مغز استخوان دلتنگ میکند.
هرچند گاهی اولین کسی بودم که از پشت میز بلند میشدم، اما هیچوقت «رهاکننده» نبودم. هر بار که میرفتم، همهچیز را بر دوشم میانداختم و سنگینتر میشدم. همیشه «رهاشده» بودم، نه «رهاکننده». هیچوقت نگذاشتم چشمِ کسی پشت سرم بماند؛ منتظر میماندم تا رها شوم و بعد دور میشدم. مثل حیواناتی که میدانند بلا در راه است، اما میمانند و میگویند: «خانه را دوست داریم؛ اگر قرار است خراب شود، با هم محو میشویم.»
در نهایت ما فقط اسباببازیهای مرگیم. روزی از ما خسته میشود و کنارمان میاندازد. در دلم غم همان اسباببازیِ کهنهای هست که دیگر کسی دوستش ندارد؛ بیزبان، بیگوش. گاهی فکر میکنم زندگیمان شبیهِ همان اسباببازیهاست: دور از چشم همه، با هم بازی میکنیم، با هم میجنگیم… تو صبحی را به یاد داری که بیدار شوی و ببینی اسباببازیات شکسته، و با خودت بگویی «من که نشکستمش، پس چرا شکست؟» نمیخواهم مدرک دیگری بدهم که دیوانهام؛ اما هیچوقت فکر کردهای شاید دیوانهها چیزی را میبینند که ما نمیبینیم، و دقیقاً به همین دلیل از ما دورشان میکنند؟
راه میافتم. کنار اتوبان، خرگوشی را میبینم که سالها پیش عاشق کسی شده بود و حالا با چشمانی پر از حسرت، چهرهٔ همهٔ مسافران را نگاه میکند. کمی هم شبیه او میشوم. روزی در هر زیبایی تو بودی؛ حالا در هر غمی کمی من هستم. مینویسم تا راه کوتاهتر شود، اما هنوز در ترمینالم. اتوبوس تازه یک متر عقب رفته تا بعد رو به جلو برود. فکر میکنم اگر آنوقت چند قدم به عقب برمیگشتیم، شاید یک عمر میشد جلو رفت. پس در بعضی چیزها هم، ما با همیم.
حين نوشتن، کتاب صوتیای در گوشم شعر "لورکا" را میخوانْد. صدا گفت: «روشناییاش را خاموش کرد.»
همان لحظه چراغهای اتوبوس خاموش شد و راه افتادیم.