سبک و اصول رهبری: از شرح وظایف تا شیوه ارتباط با پیروان
شما به عنوان یک رهبر، از چه سبکی استفاده میکنید و در چه موقعیتی؟
به طور کلی ۶ نوع سبک رهبری در نظر گرفته میشود:
رهبران فرمانده که به صورت اجباری خواستار تبعیت هستند.
رهبران بصیر، مردم را به سوی یک چشم انداز بسیج میکنند.
رهبران وابسته، پیوندهای عاطفی و هماهنگی ایجاد میکنند.
رهبران دموکرات از طریق مشارکت اجماع ایجاد میکنند.
رهبران شتابدهنده انتظار تعالی و خودراهبری دارند.
رهبران مربی افراد را برای آینده پرورش میدهند.
انتخاب سبک رهبری درست بستگی به ساختار سازمانی و متغیرهای متعددی دارد. هر سبک، تأثیر متمایز بر فضای کاری یک شرکت، بخش یا تیم و به نوبه خود بر عملکرد مالی آن دارد. رهبرانی که بهترین نتایج را کسب میکنند تنها بر یک سبک رهبری تکیه نمیکنند، آنها از اکثر سبکها در زمانها و موقعیتهای مختلف استفاده میکنند. رهبرانی که فاقد یک یا چند مورد از این سبکها هستند، باید تواناییهای خود را گسترش دهند.
اگرچه وظایف روزانه یک رهبر، از شرکتی به شرکت دیگر متفاوت است ولی نقشها و مسئولیتهای یک رهبر را میتوان به طور کلی بیان کرد.
نقشها و مسئولیتهای یک رهبر
آموزش نیروهای جدید
برقراری ارتباط به شیوهای شفاف و سازنده
تشویق کارکنان به همکاری به منظور رسیدن به اهداف
بدست آوردن اطلاعات صحیح از واحدها و حل و فصل اختلافات بین آنها
تشویق هر کارمند تا پتانسیل و توانایی خود را بشناسد و درون سازمان پیشرفت کند
تصدیق رفتارهای خوب افراد
شناسایی تکنیکها یا رویههای ناکارآمد
اصلاح رفتارهای نامطلوب
تحت نظر قرار دادن اعضای تیم اما بدون ورود به جزئیات کارها
ایجاد جدول زمانی برای دستیابی به اهداف
خلق محیطکاری جذاب و دلپذیر
قدردانی به موقع از دستاوردهای افراد و تیمها
ایجاد مالکیت مشترک برای نتایج موفق
پذیرفتن مسئولیت برای نتایج ناموفق
تطبیق تغییرات سازمانی با دستورالعملهای سازمانی
مطرح کردن مسائل یا پیشنهادات به هیئتمدیره و گزارش به آنها در مورد شاخصها
همه ما میدانیم که معمولا کسی به رهبر یک سازمان، شرح وظایف ارائه نمیکند، ولی بهتر است شما خود برای تبدیل شدن به یک رهبر بزرگ به این وظایف پایبند باشید.
فرایند آگاهی بخشی کارکنان نسبت به اهداف و قوانین سازمان، یکی از وظایف مدیران در نقش رهبری است. و دیگری، فراهم آوردن شرایط روحی و روانی مناسب برای اجرای عملیات و فعالیت در سازمان میباشد.
اثر بخشی شما به عنوان یک رهبر، با "تصمیماتی" که میگیرید و "تاثیری" که میگذارید تعیین میشود. حتی تصمیم درست اگر خیلی دیر گرفته شود خطا از آب در میآید. اثر بخشی رهبری عبارت است از "توانایی رهبر برای تأثیرگذاری مؤثر بر پیروان و سایر ذینفعان برای رسیدن به اهداف سازمان".
سطوح مختلف رهبری در سازمانها
جایگاه و موقعیت (Position): در این مرحله افراد تنها به دلیل مقام و موقعیت فرد و از روی اجبار از او پیروی میکنند. رهبران در این مرحله قدرت دارند، اما تاثیرگذاری زیادی بر روی افراد ندارند.
اجازه و رضایت (Permission): در این مرحله افراد به دلیل رابطه خوب و اعتمادشان به رهبر دوست دارند که از او پیروی کنند در واقع به رهبر این اجازه را میدهند که آنها را هدایت کند.
تولید و حاصل (Production): در مرحله سوم افراد به خاطر نتایج مثبتی که رهبر برای سازمان داشته و ارزشی که خلق کرده است، او را تحسین میکنند و حاضر به پیروی از او هستند.
توسعه افراد (People Development): در مرحله چهارم افراد به دلیل کاری که رهبر برای آنها انجام داده از او پیروی میکنند. رهبر در این مرحله توانمند شدن و شکوفایی افراد را از اولویتهای خود میداند، بنابراین پیروی از او به رشد و توسعه فرد و شغل او کمک خواهد کرد.
اوج (Pinnacle): این مرحله بالاترین مقام رهبری است. در مرحله پنجم افراد رهبر را به دلیل شخصیت و تواناییهای او دنبال میکنند و به او احترام میگذارند در این مرحله هدف اصلی رهبر، تربیت نسل بعدی رهبران و موفقیت آنها است.
معمولا در سازمانها ارتباط روشهای رهبری سازمان و آدمها با چشم انداز سازمانی بطور دقیق تعریف نمیگردد. حتی گاهی دیده شده است که روش رهبری مدیر عامل شرکت یا سازمان، باعث دور شدن برخی تیمها از چشم انداز سازمان شده است. این در حالی است که منش یک رهبر سازمانی باید تجمیع کننده همه نیروها در محور رسیدن به اهداف باشد.
۵ عادت مربیگری رهبران عالی:
انتظارات را در سازمان شفاف و همسو میکنند.
از طریق طرح سوالات قدرتمند مشارکت و تعلق ایجاد میکنند.
با کمک ساخت تیمهای قدرتمند احساس مالکیت قوی ایجاد میکنند.
با ارزیابی نتایج فردی و سازمانی مسئولیتپذیری و پاسخگویی را توسعه میدهند.
با قدردانی از کارکنان آنها را متعهد میکنند.
رهبر بودن یک وظیفه چند بعدی است. رهبران اثر بخش، پنج نقشی را که رهبران بزرگ در هر صنعتی باید ملزم به رعایت آن باشند، شکل میدهند و بر آن مسلط هستند.
۵ نقش الزامی رهبران بزرگ
یک ارتباط دهنده متقاعد کننده
یک مدیر موثر
یک رهبر تیم انگیزاننده
یک روانشناس همدل و صمیمی
یک حل کننده ماهر مشکلات
رهبران باید شیوه رهبری خود را به تناسب آمادگی عملکردی پیروانشان تطبیق دهند. آمادگی نه تنها فرد به فرد، بلکه بر حسب وظیفه نیز فرق میکند. پیروان از سطوح مختلف انگیزه و توانایی برای انجام دادن وظایف مختلف بهرهمند هستند. برای مثال ممکن است یکی از کارمندان ما در واحد فروش از آمادگی بالایی برای وظیفه تماس با مشتریان برخوردار باشد ولی در کار تکمیل گزارشهای فروش آن قدر آمادگی نداشته باشد. کارآمدترین رهبران میتوانند شیوه رهبری خود را بر حسب نیازهای موقعیتی خود تغییر دهند.
در سبک رهبری بر اساس موقعیت، رابطه بین رهبران و پیروانشان در چهار شیوه جداگانه تشریح می گردد.
انواع روابط بین رهبران و پیروانشان
هدایتگری: مخصوص کارکنانی است که برای انجام دادن کار به مقدار زیادی راهنمایی ویژه نیاز دارند. در این حالت رهبر ممکن است بگوید، "رضا، این کاری است که میخواهم انجامش بدهی، قدم به قدم و این هم زمانی که لازم است تمامش کنی." (در واقع گفتگویی یک طرفه با مشارکت اندک کارمند)
مربیگری: مخصوص کارکنانی است که برای انجام دادن کار، بیش از حد متوسط به راهنمایی نیاز دارند. مربیگری برای افرادی است که هم میخواهند و هم نیاز دارند یاد بگیرند. در این حالت رهبر ممکن است بگوید، "رضا، این کاری است که میخواهم انجامش بدهی و بعد نظر طرف مقابل را میپرسد."
پشتیبانی: مخصوص کارکنانی است که مهارت انجام دادن کار را دارند ولی ممکن است فاقد اعتماد به نفس لازم برای انجام دادن آن به تنهایی باشند. در این شیوه، میزان هدایتگری کمتر از حد متوسط است. رهبر ممکن است بگوید، "رضا، این کار را فکر میکنی چطور باید انجام شود؟ بیا دربارهاش صحبت کنیم. من چطور میتوانم در این کار کمکت کنم؟"
تفویض: مخصوص کارکنانی است که بهره بالایی از انگیزه، توانایی و اعتماد به نفس دارند. آنها میدانند چه کار باید بکنند و چگونه باید انجامش بدهند و میتوانند به تنهایی انجام بدهند. رهبر ممکن است در این حالت بگوید، "رضا، این ماموریت، تو سابقه زیادی در این زمینه داری. اگر فکر کردی میتوانم کمکی بکنم، فقط بگو. اگر نه، که خودت هستی و خودت."
بنابراین رهبران باید سطوح متغیر آمادگی در میان پیروان خود را رصد کنند با هر موقعیت به خوبی هماهنگ شوند و بپذیرند که موقعیتها دائما تغییر میکنند و شیوه رهبری خود را متناسب با آمادگی پیروان به دقت تنظیم نمایند.