
از زمانی که اولین صرافیهای غیرمتمرکز (Decentralized exchange) جای خود را در اکوسیستم بلاک چین و ارزهای دیجیتال باز کردند، میتوان یک ویژگی مشترک را در همه آنها دنبال کرد: همه آنها ساده و بامزه هستند یا حداقل سعی میکنند که اینطور به نظر برسند. نمودارهای شمعی، دفترسفارشات، جفتهای معاملاتی و سایر جزئیات پیچیدهای که در صرافیهای متمرکز میبینید، جای خود را به یک رابط کاربری بسیار ساده دادهاند.
این سادگی، نه تنها در رابط کاربری و مکانیسم عملکرد، بلکه حتی در نامگذاری این پلتفرمها هم تأثیر واضحی داشته است؛ بهگونهای که اغلب این پلتفرمها، از عناصری همچون میمهای اینترنتی یا اسامی غذاها و خوراکیها برای نامگذاری استفاده کردهاند: ساده و زیبا مثل یک اسب تکشاخ (یونی سواپ)، ساده و خوشمزه مثل یک برش سوشی (سوشی سواپ)، یا ساده و دلچسب مثل یک کیک تابهای (پنکیک سواپ).
اصلیترین تفاوت صرافیهای غیرمتمرکز با انواع متمرکز نحوه کنترل داراییهای کاربران است. کاربران صرافیهای متمرکز (مثل بایننس و کوین بیس)، برای انجام معاملات، ابتدا باید ارزهای دیجیتال خود را به کیف پولهای تحت مدیریت این صرافیها واریز کنند؛ سپس سفارشات خریدوفروش خود را در دفتر سفارشات آنلاین صرافی ثبت میکنند و در نهایت موتور تطبیقدهنده سفارشات صرافی، خریداران و فروشندگان را به هم وصل کرده و مبادلات میان آنها را انجام خواهد داد.
معاملات صرافیهای متمرکز بهصورت درونزنجیرهای انجام نمیشود (یعنی در بلاک چین ثبت نمیشود)، بلکه در پایگاه داده متمرکز این صرافی ثبت شده و تنها در هنگام برداشت داراییها از صرافی، روی شبکه بلاک چین ثبت میشوند. این موضوع سرعت معاملات را در صرافیهای متمرکز به نحو چشمگیری افزایش خواهد داد.
اگرچه این مکانیسم ساده، معاملات سریع و نقدینگی قابلقبولی را فراهم میکند، اما ایرادات مهمی هم دارد؛ از جمله اینکه کنترل داراییهای کاربران بهصورت امانی در اختیار صرافیها بوده و مدیریت این صرافیها نیز کاملاً متمرکز و آسیبپذیر است.

صرافیهای غیرمتمرکز با هدف رفع ایرادات صرافیهای متمرکز ایجاد شدند. این پروتکلها با استفاده از قراردادهای هوشمند متنباز، تبدیلات ارزهای دیجیتال را بهصورت درونزنجیرهای انجام میدهند. بنابراین امکان دستکاری در بازار این صرافیهای به حداقل خواهد رسید. همچنین برای استفاده از صرافیهای غیرمتمرکز، نیازی به انتقال دارایی به کیف پولهای امانی نیست؛ بلکه هر کاربر میتواند کیف پول خود را مستقیماً به قرارداد هوشمند متصل کرده و با آن تعامل داشته باشد؛ درحالی که کنترل داراییها در اختیار کاربر خواهد بود.

اولین پروتکلهای صرافی غیرمتمرکز بر روی بلاک چین اتریوم ایجاد شدند. یونی سواپ (Uniswap)، سوشی سواپ (Sushiswap) و بَلِنسر (Balancer) از جمله مشهورترین این پروتکلها هستند. این پلتفرمها رفتهرفته سهم قابلتوجهی از معاملات ارزهای دیجیتال را در اختیار گرفته و در کنار سایر پروژههای دیفای، ترافیک عظیمی را بر روی شبکه اتریوم ایجاد کردهاند.
اما در سالهای اخیر، بهدلیل مقیاسپذیری پایین بلاک چین اتریوم، کارمزد معاملات بر روی این پلتفرمها بهشکل سرسامآوری افزایش یافته و در برخی موارد به چند صد دلار هم رسید؛ این موضوع باعث شد که استفاده از این پلتفرمها برای بسیاری از کاربران، صرفه اقتصادی نداشته باشد. در این شرایط، پروژههای مشابهی مانند پنکیک سواپ بر روی بلاک چینهای مقیاسپذیرتر ایجاد شدند که با کاهش کارمزدها و افزایش سرعت معاملات، سعی در بهبود عملکرد صرافیهای غیرمتمرکز دارند.

پنکیک سواپ (Pancakeswap)، یک پلتفرم صرافی غیرمتمرکز در شبکه بایننس اسمارت چین است که از لحاظ عملکرد، شباهتهای زیادی به پلتفرم یونی سواپ (بر روی شبکه اتریوم) دارد. این پلتفرم در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۰ (۳۰ شهریور ۱۳۹۹) راهاندازی شد و در مدت زمان اندکی، میانگین حجم معاملات روزانه آن به حدود ۷۰۰ میلیون دلار رسید. در نمودار زیر، میتوانید حجم بازار و نقدینگی این دو صرافی را با هم مقایسه کنید:

همان طور که گفتیم، در صرافی پنکیک سواپ (برخلاف صرافیهای متمرکز) خبری از دفتر سفارشات خریدوفروش در میان نیست. همچنین معاملات میان خریداران و فروشندگان در این پلتفرم، بهصورت همتابههمتا انجام نمیشود. پنکیک سواپ نیز مانند یونی سواپ، برای مدیریت معاملات، از استخرهای نقدینگی و مکانیسم بازارساز خودکار استفاده میکند.
در ادامه این قسمت، مفاهیم و سازوکار عملکرد عناصر اصلی پلتفرم پنکیک سواپ، شامل استخرهای نقدینگی، بازارساز خودکار و توکنهای کیک (CAKE) را توضیح خواهیم داد.
استخر نقدینگی (Liquidity Pool)، فضایی مجازی است که افراد میتوانند با سپردهگذاری جفتارزهای دلخواه خود در آن، نقدینگی لازم برای مبادلات توکنها را فراهم کنند. افرادی که توکنهای خود را در استخرهای نقدینگی سپردهگذاری میکنند، اصطلاحاً تأمینکننده نقدینگی (Liquidity Provider) نامیده میشوند. هربار که کاربران پنکیک سواپ تبدیلی را انجام میدهند، کارمزدی را برای آن پرداخت میکنند که بخش زیادی از این کارمزد، بهعنوان مشوق مالی به تأمینکنندگان نقدینگی اختصاص مییابد.
در این روش، کاربران بهجای معامله مستقیم با یکدیگر، توکنهای خود را با توکنهای موجود در استخرها مبادله کرده و قراردادهای هوشمند، نقش واسطه میان کاربران و استخرهای نقدینگی را ایفا میکنند.
هر فرد میتواند با مشارکت در استخرهای نقدینگی پنکیک سواپ و تأمین نقدینگی یک جفت توکن (مثلاً BNB/CAKE) بهمیزان برابر، در این فرایند نقش ایفا کند. این افراد در ازای سپردهگذاری داراییهای خود در استخرهای نقدینگی، توکنهای مخصوص استخرها (LP token) را دریافت میکنند. توکنهای LP این امکان را ایجاد میکنند که افراد در هر زمان دلخواه، سپرده خود را پس گرفته و از این پلتفرم خارج کنند.

وقتی وارد پنکیک سواپ میشوید، بیش از هرچیز، احساس وارد شدن به یک شهربازی غیرمتمرکز را دارید. امکانات و بخشهای مختلف پنکیک سواپ مانند تبادل ارزها، تأمین نقدینگی، کشت سود، استخرهای Syrup، و لاتاری درست مانند وسایل یک شهربازی کنار هم چیده شدهاند و هریک از آنها کاربر را وسوسه میکند که از بقیه قسمتها هم استفاده کند و در آخر شانس خود را در لاتاری امتحان کند. توکن کیک (CAKE)، بلیط ورود به این شهربازی است که امکان استفاده از بخشهای مختلف اکوسیستم پنکیک سواپ را فراهم میکند.
کیک، توکن اصلی پلتفرم پنکیک سواپ است که هدف اولیه آن، ایجاد انگیزه مالی برای تأمینکنندگان نقدینگی در این صرافی است؛ علاوه بر این، توکن کیک، امکان استفاده از سایر قابلیتهای پنکیک سواپ را نیز فراهم میکند. این توکن بر بستر شبکه بایننس اسمارت چین (BSC) و تحت استاندارد BEP20 ایجاد شده است.
توکن کیک را به چند روش میتوان به دست آورد:

بهطور کلی، کاربردهای فعلی توکن کیک را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
۱- تأمین نقدینگی جفتارزهای مرتبط با Cake در صرافی پنکیک سواپ، بهمنظور کسب درآمد از کارمزد معاملات (و سهامگذاری توکنهای LP برای دریافت کیک بیشتر)
۲- سهامگذاری در استخرهای Syrup برای کسب توکنهای اکوسیستم بایننس اسمارت چین
۳- خرید بلیطهای لاتاری و شرکت در بختآزمایی برای دریافت جایزه (توکنهای کیک بیشتر)
۴- ایجاد پروفایل در پنکیک سواپ و ضرب توکنهای NFT
۵- مشارکت در حاکمیت اکوسیستم پنکیک سواپ از طریق رأیدهی به پروپوزالهای بهبود شبکه

پیشنیاز تعامل با قراردادهای هوشمند و بهتبع آن پلتفرمهای دیفای، آشنایی با خطرات و ریسکهای احتمالی آنها است. هر تراکنش و اقدام شما در این پلتفرمها به منزله تعاملی با توابع نوشتهشده در قراردادهای هوشمند این پلتفرمهاست. از اینرو در صورتی که کدهای قرارداد هوشمند باگ کشفنشدهای داشته باشند، این امکان وجود دارد که هکرها یا حتی توسعهدهندگان همین پلتفرمها سرمایه شما را به سرقت ببرند.
در کنار این خطر همیشگی برای قراردادهای هوشمند، باید به ریسک قابلیتهایی مثل فارمینگ و کشت سود این پلتفرمها هم توجه کرد. این قابلیتها بهدلیل سهامگذاری مجدد توکنهای دریافتی از استیکینگ، ماهیتی شبیه به معاملات مارجین دارند؛ به این معنی که به نوسانات قیمت حساس هستند و امکان از دست رفتن سرمایه کاربران در آنها وجود دارد.
یکی از خطرات دیگر در این حوزه، حملات DNS به این پلتفرمهاست که اخیراً پنکیک سواپ نیز قربانی یکی از این حملات واقع شده بود. این حملات میتوانند به لو رفتن کلمات بازیابی و اطلاعات حساس کیف پولهای کاربران منجر شوند.
در آخر لازم است به این نکته اشاره کنیم که دنیای دیفای تا پیش از این، غالباً میزبان حرفهایهای حوزه ارزهای دیجیتال بود؛ اما این روزها، در پی رقابت شدید پلتفرمهای غیرمتمرکز و گسترش اکوسیستم سریع و کمهزینه بایننس اسمارت چین، گویی درهای دنیای دیفای به روی عامه کاربران گشوده شده است. بنابراین لازم است همواره با چشمان باز (تأکید میکنم با چشمان کاملاً باز) در دنیای دیفای حرکت کنید.