چکیده
تحول فناوری اطلاعات و گسترش شبکههای اجتماعی، الگوی سنتی تجارت را دگرگون کرده است. امروزه بخش قابل توجهی از معاملات بینالمللی نه از طریق فروشگاههای فیزیکی یا حتی وبسایتهای اختصاصی، بلکه در بستر شبکههای اجتماعی انجام میشود. این شیوه نوین که با عنوان تجارت اجتماعی (Social Commerce) شناخته میشود، رابطه میان فروشنده، مصرفکننده و واسطههای تجاری را وارد مرحلهای تازه کرده است. در این میان، اینفلوئنسرها (Influencers) با بهرهگیری از سرمایه اجتماعی و اعتماد مخاطبان، به یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی تبدیل شدهاند. با وجود این، توسعه تجارت اجتماعی پرسشهای مهمی درباره حدود مسئولیت حقوقی این اشخاص در معاملات فرامرزی ایجاد کرده است. مهمترین این پرسشها آن است که آیا اینفلوئنسر تنها یک تبلیغکننده است یا در برابر خسارتهای ناشی از تبلیغات گمراهکننده، معرفی کالای معیوب یا پنهان کردن واقعیتهای تجاری نیز مسئولیت دارد.
این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهرهگیری از مقررات بینالمللی و مطالعات تطبیقی، جایگاه حقوقی اینفلوئنسرها را در تجارت اجتماعی بررسی میکند. همچنین کاستیهای نظام حقوقی ایران را در این زمینه تحلیل کرده و پیشنهادهایی برای اصلاح قوانین ارائه میدهد.
واژگان کلیدی: تجارت اجتماعی، تجارت بینالملل، اینفلوئنسر، مسئولیت مدنی، حمایت از مصرفکننده، اقتصاد دیجیتال.
مقدمه
در گذشته، تجارت بینالملل بیشتر بر مبنای روابط میان شرکتها، بازرگانان و مؤسسات مالی شکل میگرفت. مصرفکننده معمولاً کالا را از فروشگاهی خریداری میکرد که هویت، نشانی و مسئولیت آن مشخص بود. ظهور اینترنت این الگو را تغییر داد و تجارت الکترونیکی (Electronic Commerce) مرزهای جغرافیایی را تا اندازه زیادی از میان برداشت. با این حال، تحولات فناوری متوقف نشد. گسترش شبکههای اجتماعی سبب شد تجارت وارد مرحلهای تازه شود؛ مرحلهای که در آن اعتماد مصرفکننده بیش از آنکه به نام شرکت یا فروشنده وابسته باشد، به اعتبار اشخاص تأثیرگذار وابسته است.
تجارت اجتماعی، محصول همین تحول است. در این شیوه، معرفی کالا، تبلیغ، مذاکره، انعقاد قرارداد و حتی پرداخت ثمن ممکن است همگی در یک شبکه اجتماعی انجام شود. میلیونها نفر هر روز کالاها و خدمات گوناگون را تنها بر اساس توصیه یک اینفلوئنسر خریداری میکنند. در بسیاری از موارد، خریدار نه فروشنده را میشناسد و نه تولیدکننده را. آنچه او را به انجام معامله ترغیب میکند، اعتمادی است که به شخص معرفیکننده دارد.
همین تغییر، قواعد سنتی حقوق تجارت را با چالش روبهرو کرده است. اگر اینفلوئنسری کالایی را تبلیغ کند که سلامت مصرفکننده را به خطر اندازد، آیا تنها فروشنده مسئول خواهد بود؟ اگر تبلیغ برخلاف واقع باشد یا همکاری تجاری میان اینفلوئنسر و تولیدکننده از مخاطبان پنهان بماند، آیا میتوان برای این شخص مسئولیت مدنی یا حتی مسئولیت قانونی قائل شد؟ پاسخ به این پرسشها در تجارت داخلی نیز اهمیت دارد اما در معاملات بینالمللی پیچیدگی بیشتری پیدا میکند؛ زیرا طرفین قرارداد ممکن است در چند کشور مختلف اقامت داشته باشند و هر یک تابع نظام حقوقی متفاوتی باشند.
از سوی دیگر، بسیاری از نظامهای حقوقی جهان طی سالهای اخیر مقررات تازهای برای شفافیت تبلیغات، حمایت از مصرفکنندگان و مسئولیت پلتفرمهای دیجیتال تصویب کردهاند. در مقابل، قوانین ایران هنوز مقررات مستقلی درباره تجارت اجتماعی و جایگاه حقوقی اینفلوئنسرها ندارند و بیشتر بر قواعد عمومی مسئولیت مدنی، قانون تجارت الکترونیکی و مقررات حمایت از مصرفکنندگان تکیه میکنند. این وضعیت، خلأهای قابل توجهی در حمایت از مصرفکنندگان و حتی فعالان اقتصادی ایجاد کرده است.
اهمیت پژوهش
اهمیت این پژوهش تنها به توسعه فناوری محدود نیست. تجارت اجتماعی امروز بخشی از اقتصاد جهانی را تشکیل میدهد و بسیاری از کسبوکارهای کوچک و متوسط از طریق شبکههای اجتماعی وارد بازارهای بینالمللی شدهاند. این تحول فرصت ارزشمندی برای توسعه تجارت ایجاد کرده است اما همزمان زمینه سوءاستفاده، تبلیغات فریبنده، فروش کالاهای تقلبی و نقض حقوق مصرفکنندگان را نیز افزایش داده است.
از این رو، بازنگری در قواعد حقوق تجارت بینالملل و تدوین مقرراتی متناسب با واقعیتهای اقتصاد دیجیتال، ضرورتی انکارناپذیر به نظر میرسد.
گفتار نخست
مفهوم تجارت اجتماعی (Social Commerce) و جایگاه آن در تجارت بینالملل
۱. مفهوم تجارت اجتماعی
تجارت اجتماعی (Social Commerce) یکی از تازهترین تحولات اقتصاد دیجیتال است که از تلفیق تجارت الکترونیکی (Electronic Commerce) و شبکههای اجتماعی (Social Media) پدید آمده است. در این شیوه، شبکه اجتماعی تنها ابزاری برای تبلیغ کالا نیست بلکه بخشی از فرآیند انعقاد قرارداد، بازاریابی، پرداخت و حتی خدمات پس از فروش را تشکیل میدهد. مصرفکننده کالا را مشاهده میکند، درباره آن نظر دیگر کاربران را میخواند، با فروشنده گفتوگو میکند و در بسیاری از موارد همانجا معامله را نهایی میسازد.
به همین دلیل، تجارت اجتماعی را نباید شکل سادهای از تجارت الکترونیکی دانست. این شیوه دارای ماهیتی مستقل است و قواعد ویژه خود را میطلبد. در تجارت الکترونیکی، اعتماد مصرفکننده بیشتر بر اعتبار وبسایت یا شرکت استوار بود اما در تجارت اجتماعی، اعتماد بر شخصیت، اعتبار و نفوذ اجتماعی اشخاصی شکل میگیرد که مخاطبان آنان را به عنوان مرجع تصمیمگیری اقتصادی میشناسند.
همین ویژگی سبب شده است که اینفلوئنسرها، تولیدکنندگان محتوا و مدیران صفحات تجاری به بازیگران اصلی اقتصاد دیجیتال تبدیل شوند. آنان تنها پیام تبلیغاتی را منتقل نمیکنند بلکه رفتار اقتصادی مخاطبان را هدایت میکنند و گاه حتی جایگزین مشاوران سنتی خرید میشوند.
۲. تفاوت تجارت اجتماعی با تجارت الکترونیکی
هرچند هر دو شیوه در بستر اینترنت انجام میشوند، تفاوتهای بنیادینی میان آنها وجود دارد.
نخست آنکه در تجارت الکترونیکی، رابطه اصلی میان فروشنده و خریدار برقرار میشود اما در تجارت اجتماعی، یک بازیگر سوم یعنی اینفلوئنسر یا تولیدکننده محتوا نیز در شکلگیری اراده خریدار نقش مؤثر دارد.
دوم آنکه در تجارت الکترونیکی، تبلیغ معمولاً از معامله جداست اما در تجارت اجتماعی، تبلیغ، اعتماد و انعقاد قرارداد در یک فرایند واحد شکل میگیرند.
سوم آنکه در تجارت الکترونیکی، مسئولیت حقوقی غالباً متوجه فروشنده است اما در تجارت اجتماعی این پرسش مطرح میشود که آیا شخصی که از اعتبار خود برای تشویق مخاطب به خرید استفاده کرده نیز باید پاسخگوی خسارتهای ناشی از آن باشد.
این تفاوتها نشان میدهد که قواعد سنتی حقوق تجارت دیگر پاسخگوی همه روابط نوین اقتصادی نیستند.
۳. تجارت اجتماعی در معاملات بینالمللی
رشد تجارت اجتماعی مرزهای جغرافیایی را نیز دگرگون کرده است. امروزه ممکن است تولیدکننده در چین، اینفلوئنسر در امارات، پلتفرم در ایالات متحده و خریدار در ایران باشد. چنین ساختاری، روابط تجاری را وارد قلمرو تجارت بینالملل کرده است.
در این وضعیت، مسائل متعددی مطرح میشود. قانون کدام کشور بر قرارداد حاکم است؟ در صورت ورود خسارت، دادگاه کدام کشور صلاحیت رسیدگی دارد؟ مسئولیت پلتفرم تا چه اندازه است؟ آیا مصرفکننده میتواند علیه اینفلوئنسر نیز اقامه دعوا کند؟
این پرسشها نشان میدهد که تجارت اجتماعی تنها یک تحول فناورانه نیست بلکه چالشی جدی برای حقوق تجارت بینالملل محسوب میشود.
۴. جایگاه اینفلوئنسرها در اقتصاد نوین
اینفلوئنسر (Influencer) شخصی است که به واسطه اعتبار اجتماعی، تخصص یا تعداد زیاد دنبالکنندگان، توانایی اثرگذاری بر تصمیم اقتصادی دیگران را دارد. در گذشته تبلیغات بیشتر بر شهرت شرکتها استوار بود اما امروز شخصیت انسانی جای برند را گرفته است.
شرکتهای بینالالمللی بخش قابل توجهی از بودجه بازاریابی خود را به همکاری با اینفلوئنسرها اختصاص میدهند. دلیل این امر روشن است. مخاطب توصیه یک شخص مورد اعتماد را واقعیتر از تبلیغات رسمی تلقی میکند.
از منظر اقتصادی، اینفلوئنسر دیگر صرفاً یک واسطه تبلیغاتی نیست. او بخشی از زنجیره ارزش تجاری است و گاه نقش او در موفقیت یک محصول از تولیدکننده نیز پررنگتر میشود.
گفتار دوم
مبانی مسئولیت حقوقی اینفلوئنسرها (Influencers) در معاملات تجاری بینالمللی
۱. تحول مفهوم مسئولیت در اقتصاد دیجیتال
یکی از ویژگیهای برجسته اقتصاد دیجیتال آن است که بسیاری از بازیگران مؤثر در شکلگیری یک معامله، طرف قرارداد محسوب نمیشوند. در تجارت سنتی، رابطه حقوقی معمولاً میان فروشنده و خریدار برقرار میشد و مسئولیت نیز بر همین اساس تعیین میگردید. اما در تجارت اجتماعی (Social Commerce)، اشخاص دیگری نیز در ایجاد اراده خریدار نقش دارند که از نظر اقتصادی اثرگذاری آنان گاه از فروشنده بیشتر است.
اینفلوئنسر نمونه بارز چنین شخصی است. او ممکن است مالک کالا نباشد، قرارداد فروش را امضا نکند و حتی وجه معامله را دریافت ننماید، اما با استفاده از اعتبار اجتماعی خود، مخاطب را به خرید ترغیب میکند. در بسیاری از موارد، تصمیم مصرفکننده نه بر پایه شناخت کالا بلکه بر اساس اعتماد به اینفلوئنسر شکل میگیرد. همین واقعیت، مبانی سنتی مسئولیت مدنی را با پرسشهای تازهای روبهرو کرده است.
۲. مبانی مسئولیت مدنی اینفلوئنسرها
در حقوق خصوصی، مسئولیت مدنی زمانی ایجاد میشود که رفتار شخص به دیگری زیان وارد کند و میان رفتار زیانبار و خسارت، رابطه سببیت وجود داشته باشد. این اصل در فضای دیجیتال نیز معتبر است، هرچند اثبات آن با دشواریهای بیشتری همراه است.
اگر اینفلوئنسر کالایی را با ادعاهای خلاف واقع معرفی کند، خطرات آن را پنهان سازد یا درباره کیفیت آن اطلاعات نادرست ارائه دهد و در نتیجه مصرفکننده متحمل خسارت شود، این پرسش مطرح میشود که آیا میتوان وی را در کنار فروشنده مسئول دانست؟
پاسخ بسیاری از نظامهای حقوقی به این پرسش، دیگر منفی نیست. هرگاه تبلیغکننده از رابطه تجاری خود با فروشنده آگاه باشد و با هدف کسب منفعت اقتصادی، اطلاعات گمراهکننده منتشر کند، مسئولیت وی قابل تصور خواهد بود.
۳. اصل حسن نیت در روابط تجاری
اصل حسن نیت (Good Faith) یکی از مهمترین اصول حقوق تجارت بینالملل است. این اصل اقتضا میکند که طرفهای تجاری در تمام مراحل مذاکره، انعقاد و اجرای قرارداد با صداقت رفتار کنند و از فریب یا کتمان واقعیتهای مؤثر خودداری نمایند.
اگر اینفلوئنسر در قبال دریافت وجه یا مزایای مالی، کالایی را بدون اعلام رابطه تجاری خود تبلیغ کند، ممکن است رفتار او با اصل حسن نیت سازگار نباشد. مصرفکننده حق دارد بداند که توصیه ارائهشده حاصل تجربه واقعی است یا نتیجه یک همکاری تبلیغاتی.
به همین دلیل، در بسیاری از کشورها افشای ماهیت تبلیغاتی محتوا، به یکی از الزامات قانونی تبدیل شده است.
۴. مسئولیت ناشی از اعتماد مشروع
در سالهای اخیر، برخی حقوقدانان مفهوم «اعتماد مشروع» (Legitimate Reliance) را به عنوان یکی از مبانی مسئولیت در تجارت دیجیتال مطرح کردهاند. بر اساس این دیدگاه، هر شخصی که آگاهانه اعتماد عمومی را برای دستیابی به منفعت اقتصادی جلب میکند، باید آثار حقوقی این اعتماد را نیز بپذیرد.
این نظریه با واقعیت تجارت اجتماعی سازگارتر به نظر میرسد. مخاطبان معمولاً تصور میکنند که اینفلوئنسر پیش از معرفی یک کالا، آن را بررسی کرده یا دستکم از ویژگیهای آن اطلاع کافی دارد. اگر چنین اعتمادی عامدانه ایجاد شود، نمیتوان نقش اینفلوئنسر را صرفاً به انتشار یک پیام تبلیغاتی تقلیل داد.
۵. جایگاه مسئولیت در معاملات فرامرزی
در معاملات بینالمللی، پیچیدگی مسئولیت افزایش مییابد. ممکن است فروشنده در کشوری مستقر باشد که قوانین آن مسئولیت اینفلوئنسر را به رسمیت نمیشناسد، در حالی که مصرفکننده در کشوری زندگی میکند که حمایت گستردهتری از حقوق خریداران دارد.
در چنین شرایطی، تعیین قانون حاکم (Applicable Law)، دادگاه صالح (Jurisdiction) و میزان مسئولیت هر یک از اشخاص، اهمیت اساسی پیدا میکند. به همین دلیل، بسیاری از اسناد بینالمللی و نظامهای حقوقی پیشرفته تلاش کردهاند قواعدی هماهنگ برای حمایت از مصرفکنندگان در فضای دیجیتال ایجاد کنند .
گفتار سوم
مسئولیت اینفلوئنسرها در نظامهای حقوقی پیشرو و اسناد بینالمللی
۱. رویکرد اتحادیه اروپا (European Union)
اتحادیه اروپا از نخستین نظامهای حقوقی است که تلاش کرده قواعد سنتی تجارت را با واقعیتهای اقتصاد دیجیتال هماهنگ سازد. تصویب مقررات خدمات دیجیتال (Digital Services Act) و مقررات بازارهای دیجیتال (Digital Markets Act) نشان میدهد که قانونگذار اروپایی دیگر نقش پلتفرمها و اشخاص تأثیرگذار را صرفاً واسطهای نمیداند. هدف اصلی این مقررات، افزایش شفافیت، حمایت از مصرفکننده و ایجاد مسئولیت متناسب با میزان اثرگذاری هر بازیگر در بازار دیجیتال است.
در این رویکرد، تبلیغات تجاری باید به گونهای ارائه شود که مخاطب بتواند ماهیت تبلیغاتی آن را تشخیص دهد. همچنین پنهان کردن رابطه مالی میان تولیدکننده و اینفلوئنسر، میتواند مصداق رفتار گمراهکننده تلقی شود و مسئولیت مدنی یا اداری به دنبال داشته باشد.
۲. رویکرد ایالات متحده آمریکا (United States)
در ایالات متحده، کمیسیون تجارت فدرال (Federal Trade Commission) با انتشار دستورالعملهای متعدد، اینفلوئنسرها را مکلف کرده است همکاری مالی خود با صاحبان کالا یا خدمات را بهصورت روشن و قابل فهم اعلام کنند.
بر اساس این دستورالعملها، اگر اینفلوئنسر در ازای دریافت وجه، هدیه یا هر نوع منفعت اقتصادی اقدام به تبلیغ کند، باید این موضوع را آشکارا برای مخاطبان بیان نماید. هدف از این الزام، حفظ اعتماد عمومی و جلوگیری از فریب مصرفکنندگان است.
در رویه آمریکا، مسئولیت تنها متوجه تولیدکننده نیست. هر شخصی که آگاهانه در انتشار اطلاعات نادرست یا گمراهکننده مشارکت داشته باشد، ممکن است با ضمانت اجراهای مدنی یا اداری روبهرو شود.
۳. اسناد سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)
راهنماهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (Organisation for Economic Co-operation and Development) بر اصل شفافیت، انصاف و حمایت مؤثر از مصرفکنندگان در محیط دیجیتال تأکید دارند.
اگرچه این اسناد الزامآور نیستند، اما بسیاری از کشورها در اصلاح قوانین داخلی خود از آنها الهام گرفتهاند. در این اسناد، اعتماد مصرفکننده مهمترین سرمایه تجارت دیجیتال معرفی شده و از دولتها خواسته شده است مقرراتی وضع کنند که مانع تبلیغات فریبنده و سوءاستفاده از نفوذ اجتماعی شود.
۴. جایگاه اصول قراردادهای تجاری بینالمللی یونیدروا (UNIDROIT Principles)
اصول قراردادهای تجاری بینالمللی یونیدروا (UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts) مستقیماً درباره اینفلوئنسرها سخن نمیگویند، اما قواعدی مانند حسن نیت، رفتار منصفانه، منع سوءاستفاده از حق و جبران خسارت، ظرفیت بالایی برای تحلیل مسئولیت در تجارت اجتماعی دارند.
بر پایه این اصول، هیچ یک از طرفهای رابطه تجاری نباید از اعتماد مشروع طرف دیگر سوءاستفاده کند. هرچند اینفلوئنسر معمولاً طرف مستقیم قرارداد نیست، اما هنگامی که نقش او در شکلگیری اراده خریدار تعیینکننده باشد، میتوان از این اصول برای تحلیل مسئولیت وی بهره گرفت.
۵. نقش کمیسیون حقوق تجارت بینالملل سازمان ملل (UNCITRAL)
کمیسیون حقوق تجارت بینالملل سازمان ملل متحد (United Nations Commission on International Trade Law) طی سالهای اخیر توجه ویژهای به توسعه تجارت دیجیتال، اسناد الکترونیکی و قراردادهای برخط داشته است.
اسناد این نهاد بیش از آنکه بر مسئولیت اشخاص تأثیرگذار تمرکز داشته باشند، به ایجاد امنیت حقوقی در معاملات الکترونیکی میپردازند. با این حال، توسعه تجارت اجتماعی نشان میدهد که در آینده، تنظیم قواعد مربوط به نقش اینفلوئنسرها نیز میتواند در دستور کار نهادهای بینالمللی قرار گیرد.
۶. تحلیل تطبیقی
مطالعه نظامهای حقوقی مختلف نشان میدهد که نگاه قانونگذاران به اینفلوئنسرها در حال تغییر است. در گذشته، این اشخاص صرفاً ابزار تبلیغات محسوب میشدند، اما امروز بسیاری از کشورها آنان را بخشی از زنجیره تجارت دیجیتال میدانند.
وجه مشترک این نظامها، تأکید بر سه اصل بنیادین است؛ شفافیت در روابط تجاری، حمایت از اعتماد مصرفکننده و مسئولیت متناسب با میزان اثرگذاری اقتصادی. هرچه نقش اینفلوئنسر در تصمیم خریدار پررنگتر باشد، انتظار قانونگذار برای رعایت دقت، صداقت و شفافیت نیز افزایش مییابد.
جمعبندی
بررسی مقررات اتحادیه اروپا، ایالات متحده و اسناد بینالمللی نشان میدهد که حقوق تجارت در حال عبور از الگوی سنتی مسئولیت است. در این الگو، تنها فروشنده یا تولیدکننده پاسخگوی خسارت نیست، بلکه هر شخصی که از نفوذ اجتماعی خود برای هدایت تصمیم اقتصادی مصرفکننده استفاده میکند، ممکن است در حدود رفتار خود مسئول شناخته شود.
نظر نگارنده با احترام
تحول تجارت در قرن بیست و یکم تنها به تغییر ابزارهای خرید و فروش محدود نشده، بلکه مفهوم اعتماد را نیز دگرگون کرده است. اگر در گذشته اعتبار یک شرکت یا تاجر مهمترین عامل جلب مشتری بود، امروز این اعتماد بیش از هر چیز به اشخاصی منتقل شده است که با نفوذ اجتماعی خود، رفتار اقتصادی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهند. اینفلوئنسرها دیگر صرفاً چهرههای تبلیغاتی نیستند، بلکه به یکی از ارکان مؤثر زنجیره تجارت اجتماعی (Social Commerce) تبدیل شدهاند و نقش آنان در شکلگیری اراده خریدار، گاه از فروشنده و حتی تولیدکننده نیز پررنگتر است.
با وجود این تحول، بسیاری از نظامهای حقوقی هنوز با قواعدی به استقبال این پدیده رفتهاند که برای تجارت سنتی یا تجارت الکترونیکی (Electronic Commerce) تدوین شده است. در نتیجه، در بسیاری از اختلافات، حدود مسئولیت اینفلوئنسر، پلتفرم دیجیتال (Digital Platform) و فروشنده به روشنی مشخص نیست. این خلأ، علاوه بر کاهش امنیت حقوقی، میتواند اعتماد عمومی به تجارت دیجیتال را نیز تضعیف کند.
بررسی تجربه اتحادیه اروپا، ایالات متحده و اسناد بینالمللی نشان میدهد که حقوق تجارت بینالملل به تدریج در حال پذیرش این واقعیت است که هر شخصی که از اعتماد عمومی برای کسب منفعت اقتصادی بهره میبرد، باید مسئولیت متناسب با آن را نیز بپذیرد. مسئولیتی که هدف آن محدود کردن نوآوری یا فعالیت اقتصادی نیست، بلکه تضمین شفافیت، حمایت از مصرفکننده و حفظ سلامت بازار است.
به اعتقاد نگارنده، نظام حقوقی ایران نیز ناگزیر از بازنگری در مقررات موجود است. قانونگذاری آینده نباید تنها بر فروشنده یا پلتفرم متمرکز باشد، بلکه باید جایگاه حقوقی اینفلوئنسرها، حدود تعهدات آنان، شیوه افشای روابط مالی، ضمانت اجراهای تبلیغات گمراهکننده و سازوکار جبران خسارت مصرفکنندگان را بهصورت صریح و منسجم تبیین کند. سکوت قانون در برابر این تحولات، نهتنها اختلافات قضایی را افزایش خواهد داد، بلکه میتواند اعتماد فعالان اقتصادی و مصرفکنندگان را نیز با چالش روبهرو سازد.
در نهایت، به نظر میرسد آینده حقوق تجارت بینالملل بیش از هر زمان دیگری به توانایی نظامهای حقوقی در انطباق با فناوریهای نوین وابسته است. تجارت اجتماعی دیگر یک پدیده گذرا نیست، بلکه بخشی از ساختار اقتصاد جهانی است. از این رو، تدوین قواعدی متوازن که هم از نوآوری حمایت کند و هم حقوق مصرفکننده را تضمین سازد، ضرورتی اجتنابناپذیر برای قانونگذاران و پژوهشگران حقوق تجارت به شمار میآید.
پاینده باشید .
دانش آموز دیروز، امروزو فردا