۱- بگو: آیا شما را از زیان‌کارترین مردم آگاه کنم؟
آن‌ها كه كوشش‌هاشان در زندگى نزدیک تباه شده
اما مى‌پندارند كار نيک انجام مى‌دهند!
قُل هَل اُنَبِّئُكُم بالأخسَرينَ أعمالا؟
الذينَ ضَلَّ سَعيُهُم في الحياةِ الدنيا
و هُم يَحسَبونَ أنَّهُم يُحسِنونَ صُنعا! (۱۸:۱۰۴)
۲- اهل آتش گفتند: چرا مردانى را كه از اشرار مى‌شمرديم در این‌جا نمى‌بينيم؟
و قالوا ما لَنا لا نَریٰ رِجالاً كُنّا نَعُدُّهُم مِن الأشرار؟ (۳۸:۶۲)
۳- آنان با شیطان‌ها[*] و نه الله پیوسته‌اند اما می‌پندارند که ره یافته‌اند!
إنّهُم إتَّخَذوا الشياطين أولياء مِن دون الله و يَحسَبونَ أنَّهُم مُهتَدون (۷:۳۰)
۴- و هر کس از یاد رحمان کناره بگیرد، شیطانی[*] بر او می گماریم تا دمسازش باشد و آنان ایشان را از مسیر باز می‌دارند و گمان می‌برند که ره یافته‌اند.
و مَن يَعشُ عَن ذِكرِ الرحمانِ نُقَيِّضْ لَهُ شيطانا فَهُوَ لَهُ قرينٌ و إنَّهُم لَيَصُدُّونَهُم عَنِ السَّبيلِ و يَحسَبونَ أنَّهُم مُهتَدونَ (۴۳:۳۷-۳۸)
۵- روزی که خداوند همگی آنان را بر می‌انگیزد، آن‌گاه برای او همان‌گونه سوگند یاد می‌کنند که برای شما یاد می‌کنند و گمان می‌کنند که حقی در دست دارند.
يَومَ يَبعَثُهُمُ اللهُ جميعا فَيَحلِفُونَ لَهُ كَما يَحلِفونَ لَكُم و يَحسَبونَ أنَّهُم علیٰ شَيء (۵۸:۱۸)
۶- پنج آیه‌ی بالا حال افرادی است که حتی در قیامت و در پیشگاه خدا قسم می‌خورند که اهل هدایت‌اند اما در حقیقت گم‌راه‌اند. و گروهی که وارد جهنم می‌شوند اما مخالفان خود را آن‌جا نمی‌بینند و می‌پرسند چرا کسانی که شرور می‌پنداشتیم این‌جا نیستند؟! و کسانی که مخالفت با خدای رحمان و رحمت نیاوردن به آدمیان به پی‌روی از شیطان، برایشان این تصور را ایجاد کرده که اهل هدایت‌اند! این آیات مرزهای میان حقیقت و تفسیر حقیقت را به رخ می‌کشند. و به نظر می‌رسد هشداری هستند برای تک تک ما که فهم خود را قطعی نپنداریم. نوعی سوپاپ اطمینان معرفت‌شناختی تا فشار اعتماد ما به تفسیرها و ذهنیت‌های خودمان از حد مجاز بالاتر نرود. اگر این آیات در محل خودشان قرار نگیرند فهم ما به سرعت به دگم تبدیل می‌شود و دین از تسهیل‌گر رواداری و محبت و رعایت حقوق آفرینش به تسهیل‌گر سرکوب و قساوت و انهدام آفرینش تبدیل می‌شود. این آیات آخرین امیدها برای جلوگیری از تکیه زدن تفسیر ما از حقیقت بر کرسی حقیقت هستند.
۷- روزی در حال ترجمه‌ی کتاب‌چه‌ای از فقیهی بزرگ بودم و دیدم نوشته است: حقا که دشمنان ما بزرگ‌ترین مصادیق این آیه هستند که:«آیا شما را از زیان‌کارترین مردم آگاه کنم؟ آن‌ها كه كوشش‌هاشان در زندگى نزدیک تباه شده اما مى‌پندارند كار نيک انجام مى‌دهند! (۱۸:۱۰۴)» بی‌چاره احتمال نداده بود خودش بزرگ‌ترین مصداق آن آیه باشد. آخرین امید به باد رفته بود…
[*] درباره‌ی شیطان بیش‌تر بخوانید:
https://t.me/quranifragments/90
