خدایی که حرف نزند خدا نیست!

۱- «پس چرا حرف نمی‌زنید؟!- ما لَكُم لا تَنطِقون؟! (۳۷:۹۲)» این را ابراهیم با خشم از بت‌ها می‌پرسد! همواره برایم عجیب بوده که از نظر ابراهیم خدایی که حرف نزند خدا نیست. باید ریختش دور.

۲- موسی خودش را با عجله به خدا، به محضر حقیقت می‌رساند. اما حقیقت با تعجب و شاید کنایه می‌گوید:«چه‌قدر از قومت زودتر رسیدی!- وَ ما أعجَلَكَ عَن قَومِكُ يا موسی! (۲۰:۸۳)». موسی پاسخ می‌دهد:«آن‌ها در حال دنبال کردن رد پای من هستند اما من برای رضای تو زودتر خودم را رساندم.- قالَ هُم أولاءِ علیٰ أثَري و عَجِلتُ إليكَ ربِّ لتَرضیٰ (۲۰:۸۴)». این‌جا و سپس ۱۲ آیه‌ی بعد صحبت از مفهوم «رد پا- أثر» به میان می‌آید. موسی دل‌خوش است که قومش «رد پاها- آثار» او را برای یافتن راه در اختیار دارند اما هنگامی که باز می‌گردد شگفت‌زده می‌بیند که شخصی «قصه‌سرا- سامري (۲۰:۸۵)» با «مشتی از ردپای پیامبر- قَبضَةً مِن أثَرِ الرسول (۲۰:۹۶)» بت‌واره‌ای برای قومش ساخته و مدعی شده این همان حقیقت و همان «خدای شما و موسی- إلهكم و إله موسی (۲۰:۸۸)» است؛ بت‌واره‌ای برساخته از «ردپای پیامبر- أثَرِ الرسول» که اتفاقا «بانگ- خُوار (۲۰:۸۸)» هم می‌زد. این‌جا پیام‌آور قرآن ملاک را از سخن گفتن فراتر می‌برد و گفت‌وگو را معیار می‌داند. می‌گوید:«آیا نمی‌بینند که هیچ پاسخی به ایشان نمی‌دهد؟- أ فلا يَرَونَ ألّا يَرجِعُ إلَيهِم قولا؟ (۲۰:۸۹)». می‌گوید خدایی که پاسخ ندهد خدا نیست. باید ریختش دور. خدا نه‌تنها باید سخن بگوید بلکه باید وارد گفت‌وگو شود. باید بشنود و پاسخ دهد. آن‌چنان که پاسخ‌گویی‌اش برای شنونده حجت پرستش باشد. هر بار بازمی‌گردم و از خودم می‌پرسم آیا خدایی که من می‌پرستم سخن می‌گوید و گوش می‌سپارد و پاسخ می‌دهد؟ به گفت‌وگو می‌نشیند؟

۳- بیماری همه‌گیر این روزها در چشم من صدای خداست. خدای زندگی‌بخش و میراننده. مدت‌ها بود که جامعه‌ی بشری این‌چنین با «دیگری بزرگ‌تر» از خویش ملاقات نداشت. «دیگری بزرگ‌تر» از همه‌ی علوم و همه‌ی ادیان و همه‌ی بت‌واره‌های قصه‌سرایان بنشسته بر سر خوان ردپای پیامبران. حقیقت این روزها خود در حال سخن گفتن است. بله، مثل هر روز و هر دم. اما دیده‌ی «سبب سوراخ‌کن» می‌خواهد که ببیند خورشید هر روزه نیز آوای بی‌واسطه‌ی خداست. مورچگان نیز آوای بی‌واسطه‌ی حقیقت هستند. گل‌ها و درختان نیز آوای بی‌واسطه‌ی خدایند. خود ما نیز آوای بی‌واسطه‌ی اوییم. ولی با این بیماری مهیب، با این آوای نا آشنا، هیاهوی همیشگی کمی فروکش کرده و صدای «دیگری بزرگ‌تر» به وضوح به گوش می‌رسد. البته بی‌گمان به این آوا نیز عادت خواهیم کرد و به دوران نا شنیدن و سخن نا گفتن با آن بزرگ‌تر و گوش سپردن و درخواست کردن از کوچک‌ترها باز خواهیم گشت.