با وجود پیشرفت تکنولوژی و گسترش آگاهی، همچنان بسیاری از مردم در زمان آتشسوزی نمیدانند چطور از تجهیزات ایمنی مثل کپسول آتشنشانی استفاده کنند. سؤال مهم این است که چرا با وجود اهمیت این موضوع، هنوز آموزش نحوه استفاده از این تجهیزات جدی گرفته نمیشود؟ در این مطلب علل مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... که منجر به این مسئله شدند را همراه با راهکارهای آن بررسی میکنیم.

علتهای مختلفی در این اتفاق نفس که در ادامه به برخی از آنهای اشاره کردهایم.
متأسفانه، جو حاکم در جامعه طوریست که افراد تصور میکنند تا زمانی که برای خودشان اتفاقی نیفتاده است، حادثهای هم وجود ندارد. برخی هم با اینکه از خطر و خسارات آتشسوزی باخبرند اما باز هم بهخاطر جدی نگرفتن آن، آموزش احساس نیاز نکرده و وقتی برای یادگیری در نظر نمیگیرند.
برخی از افراد، آموزشهای ایمنی را تشریفاتی میدانند. مثلاً اگر در محل کار یا تحصیل آنها یک دوره آموزشی برگزار شود، شاید صرفاً برای گرفتن گواهینامه یا رفع تکلیف در آن شرکت کنند، اما مطالب آموزشی را جدی نمیگیرند. بنابراین در شرایط واقعی نمیتوانند آنچه که برایش آموزش دیدند را اجرا کنند.
آموزش موضوعات ایمنی، باید از سنین کودکی و از دبستان آغاز شود. وقتی افراد در کودکی درباره موضوعی آموزش ندیدند، در بزرگسالی هم علاقه یا انگیزهای برای یادگیری آن نخواهند داشت. همچنین، آموزش مباحث ایمنی باید بهصورت دورهای باشد؛ یعنی افراد در راهنمایی، دبیرستان و در دانشگاه نیز آموزشهای لازم را ببینند.

آموزشهای ایمنی باید همزمان شامل بخش تئوری و عملی باشند. برخی مدارس یا نهادهای آموزشی، تنها بهصورت تئوری چنین مسائلی را توضیح میدهند. برای مثال، در بسیاری از مدارس فقط یک مانور سالیانه آتشسوزی اجرا میشود، بدون اینکه آموزش عملی درباره استفاده از کپسول آتشنشانی به دانشآموزان ارائه دهند. بنابراین تا زمانی که خود افراد از کپسول استفاده نکنند و در شرایطی مشابه شرایط واقعی قرار نگیرند، آموزش آنها کامل نخواهد شد.
اگر افراد نسبت به آموزشهای ایمنی، تمایل داشته باشند، ممکن است به دلیل گران بودن هزینه کلاس از تصمیم خود منصرف شوند. از جهت دیگر، ممکن است نهادهای آموزشی مانند مدارس یا دانشگاهها، به دلیل هزینههایی مثل خرید تجهیزات و استخدام مربی، از برگزاری دوره آموزشی امتناع کنند.
متأسفانه، در کشور ما قوانین محکمی برای آموزش نحوه استفاده از کپسول آتشنشانی یا دیگر آموزشهای ایمنی وجود ندارد؛ بنابراین همانطور که گفتیم، اگر آموزشی هم صورت گیرد ممکن است بهدرستی اجرا نشود.

راهحلهای مختلفی برای جبران بیتوجهیها به مسائل ایمنی وجود دارد. در ادامه به تعدادی از آنها اشاره کردهایم.
رسانهها نقش کلیدی در ارتقای فرهنگ ایمنی دارند؛ اگر آموزشهای ایمنی در قالب برنامههای کوتاه و جذاب از طریق تلویزیون یا شبکههای اجتماعی پخش شوند، احتمال تأثیرگذاری آنها بالا خواهد بود. برنامههای آموزشی فعلی اغلب محدود و کسل کنندهاند. بهجای آنها، برای جذب مخاطب میتوان از شیوههای خلاقانه زیر استفاده کرد:
استفاده از چهرههای محبوب مردمی برای ترویج آموزش ایمنی
راهاندازی کمپین یا چالش رسانهای برای آشنایی افراد با تجهیزات ایمنی
تولید محتواهای آموزشی متناسب با گروههای سنی مختلف
به این شکل، امکان دارد که افراد خود بعد از مواجهه با محتواهای آموزشی در رسانهها، بهصورت خودجوش برای یادگیری بیشتر در این زمینه اقدام کنند.
در برخی کشورها مانند ژاپن، سازمان آتشنشانی دارای مراکز آموزشی برای عموم هستند. در این مراکز آتشنشانها آموزشهای لازم را بهصورت تئوری و عملی، به مردم ارائه میدهند. این آموزشها رایگان بوده و هزینه آنها از طریق بودجهای که شهرداری برای این فعالیتها اختصاص داده، تأمین میشود.

کشورهایی مثل ژاپن، آلمان و کانادا برنامههای گستردهای در حوزه آموزش همگانی استفاده از تجهیزات ایمنی دارند. به عنوان مثال، در مدارس آلمان، مانورهای عملی آتشسوزی همراه با آموزش استفاده از کپسول الزامی است. در کانادا، شبکه CBC مستندهای آموزشی و شبیهسازیهای ویدئویی پخش میکند. در ژاپن، همه شهروندان بالای ۱۵ سال در یک دوره آموزشی شهری ثبتنام میشوند که شامل تمرین عملی خاموش کردن آتش است.
والدینی که خود با اصول ایمنی آشنا نیستند، نمیتوانند فرزندانشان را در این مسیر هدایت کنند. آموزش بزرگسالان میتواند از طریق ساختمانهای سرای محله، مساجد و دیگر مراکز فرهنگی انجام شود. به این شکل، آموزش مفاهیم ایمنی بهصورت غیر مستقیم به کودکان و نوجوانان منتقل میشود.
نداشتن مهارت استفاده از کپسول آتشنشانی را نمیتوان مسئلهای سطحی در نظر گرفت؛ این اتفاق ریشه در فرهنگ غالب در جامعه دارد. عوامل مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در این مسئله نقش داشته که شامل نبود فرهنگ درست ایمنی، کمتوجهی رسانهها و نهادهای آموزشی، نبود الزام قانونی و... میشود. تا زمانی که مهارت استفاده از کپسول آتشنشانی مثل بستن کمربند ایمنی به یک بخش عادی از زندگی روزمره ما تبدیل نشود، خطر برای ما همچنان باقی میماند.